Ryzyko kredytowe wciąż pod kontrolą. Jest jednak jeden słabszy punkt

Europejskie banki wchodzą w kolejny rok z relatywnie dobrą jakością portfeli kredytowych, mimo utrzymującej się niepewności gospodarczej i geopolitycznej – wynika z najnowszej edycji badania „Financial reporting of European banks”, przygotowanego przez Forvis Mazars. Raport analizuje ryzyko kredytowe w 26 dużych europejskich grupach bankowych.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Co najnowszy raport Forvis Mazars mówi o ryzyku kredytowym europejskich banków,
• Jak na tle europejskiego sektora wygląda jakość portfeli kredytowych w Polsce,
• Dlaczego duże firmy są dziś słabszym punktem polskiego rynku kredytowego,
• Ile wynoszą wskaźniki kosztów ryzyka i kredytów niepracujących w największych bankach
• Jakie są oczekiwania bankowców na kolejne miesiące.

Ryzyko kredytowe europejskich banków

Najważniejszy wniosek z badania jest pozytywny: nie widać szerokiego pogorszenia jakości portfela kredytowego europejskich banków. W 2025 r. wartość ich ekspozycji kredytowych wzrosła o 3 proc. Jednocześnie nie towarzyszył temu wzrost odpisów na oczekiwane straty kredytowe (ECL) – ich wartość nawet spadła o 1,9 proc. W efekcie średni wskaźnik pokrycia kredytów odpisami obniżył się do 1,20 proc., wobec 1,26 proc. rok wcześniej i 1,57 proc. w 2019 r.

Foto: Parkiet

Koszty ryzyka pozostają więc niskie, choć sytuacja poszczególnych banków nie jest jednolita. Odpisy z tytułu ECL spadły w 10 grupach, ale zwiększyły się w 16. Obciążenia z tego tytułu odpowiadały średnio za 13 proc. zysku operacyjnego banków, wobec 12 proc. rok wcześniej. Jednocześnie zysk operacyjny zwiększył się w 18 analizowanych grupach, choć jego wzrost wyraźnie wyhamował – do 8 proc. z 20 proc. rok wcześniej.

Geopolityka pozostaje wyzwaniem

Raport pokazuje także dalszy spadek znaczenia tzw. korekt pozamodelowych, czyli dodatkowych odpisów tworzonych przez banki w sytuacjach, których standardowe modele ryzyka nie są w stanie w pełni uchwycić. W 2025 r. odpowiadały one za 9 proc. wszystkich odpisów ECL, wobec 10 proc. rok wcześniej i 12 proc. w 2023 r. To najniższy poziom od czasu ich szerokiego wykorzystania podczas pandemii.

Oczywiście sektor finansowy nadal zachowuje dużą ostrożność. – Europejskie banki wchodzą w kolejny rok z relatywnie dobrą jakością portfeli kredytowych i dojrzałymi modelami ryzyka. Nie oznacza to jednak, że poziom niepewności istotnie się obniżył – komentuje Małgorzata Pek, partner w Forvis Mazars. – Z perspektywy Polski i Europy Środkowo-Wschodniej szczególne znaczenie ma dziś ryzyko geopolityczne, napięcia handlowe, presja na łańcuchy dostaw czy zmienność cen energii. To są zjawiska, których tradycyjne modele ECL, oparte w dużej mierze na danych historycznych i scenariuszach makroekonomicznych, nie zawsze są w stanie uchwycić z odpowiednim wyprzedzeniem – zaznacza. Dlatego jej zdaniem nadal potrzebne są scenariusze warunków skrajnych i odpowiedni osąd zarządczy.

Polska na tle Europy. Kredytów przybywa

Raport Forvis obejmuje europejskie grupy bankowe, do których należą także banki działające w Polsce. My sprawdzamy jednak, jak przedstawia się sytuacja na naszym, krajowym rynku. Okazuje się, że również w Polsce wzrost akcji kredytowej nie powoduje pogorszenia jakości portfela. Z danych Komisji Nadzoru Finansowego wynika, że w czerwcu kredyty brutto dla sektora niefinansowego były o 8,9 proc. większe niż rok wcześniej i sięgnęły 1,34 bln zł. W przypadku gospodarstw domowych i przedsiębiorstw wzrost również wyniósł 8,9 proc.

Jednocześnie udział należności w fazie 3, czyli kredytów z utratą wartości, spadł do 4,5 proc. na koniec pierwszej połowy 2026 r., z 4,9 proc. rok wcześniej. Poprawa jakości portfela dotyczyła niemal wszystkich segmentów. W przypadku gospodarstw domowych udział niespłacanych kredytów zmniejszył się z 3,8 do 3,3 proc., przy czym dla kredytów mieszkaniowych spadł z 1,4 do 1,2 proc., a konsumpcyjnych z 5,9 do 5,1 proc. W ciągu roku zmniejszył się także udział kredytów w fazie 3 w portfelach MŚP, przedsiębiorców indywidualnych i rolników. Wyjątkiem są duże firmy i korporacje – tutaj udział kredytów w fazie 3 wzrósł z 6,7 do 7,1 proc.

Odpisy na oczekiwane straty kredytowe w pierwszej połowie 2026 r. wyniosły w całym sektorze około 2,9 mld zł. To wzrost o ponad 10 proc. rok do roku, ale jednocześnie wyraźnie mniej niż w pierwszych połowach lat 2022–2024.

Koszty ryzyka w polskich bankach

Z naszej analizy raportów ośmiu największych banków komercyjnych wynika, że koszt ryzyka utrzymuje się na relatywnie niskich poziomach, a w ostatnich latach wyraźnie spadł. W większości banków w II kwartale wyniósł 29–38 punktów bazowych. – Koszt ryzyka kredytowego na poziomie 30 pb odzwierciedla brak istotnej presji na jakość aktywów – zaznaczają władze PKO BP.

Na tym tle słabiej wypada Pekao – 47 pb – oraz Alior Bank – aż 71 pb. Zarząd Pekao wyjaśnia, że wzrost kosztu ryzyka w II kwartale, z 38 pb w I kwartale, był przede wszystkim efektem dowiązania odpisów na jedną grupę kapitałową, która miała problemy. Bank zaznaczył jednocześnie, że na bieżąco monitoruje ryzyko związane z konfliktem zbrojnym na Bliskim Wschodzie. Ekspozycja wobec podmiotów szczególnie narażonych na ryzyko podażowego szoku surowcowego jest jednak ograniczona i stanowi 5,94 proc. całkowitej ekspozycji bilansowej grupy.

W przypadku Alior Banku koszt ryzyka na poziomie 71 pb jest wysoki na tle konkurentów, ale niewielki w porównaniu z historycznymi poziomami banku. W II kwartale na wzrost odpisów wpłynęła przede wszystkim niewypłacalność dużego klienta biznesowego, która podbiła koszty ryzyka o około 98 mln zł. Jednocześnie jeszcze kilka lat temu CoR przekraczał 1 proc., a w 2019 r. sięgnął 2,8 proc. Było to związane przede wszystkim z problemami z jakością portfela kredytowego. Od tego czasu bank znacząco poprawił zarządzanie ryzykiem, a koszt ryzyka systematycznie się obniżał.

Jakość portfela coraz lepsza

Wcześniejsze kłopoty Aliora przekładają się również na to, że ma on najwyższy wśród analizowanych banków wskaźnik kredytów niepracujących (NPL). W II kwartale 2026 r. wyniósł on 5,16 proc., podczas gdy w większości analizowanych banków mieścił się w przedziale 3,1–3,8 proc. In minus wyróżnia się jeszcze Pekao z wynikiem 4,4 proc., a in plus - BNP Paribas Bank Polska – 2,6 proc.

Na przestrzeni ostatnich dwóch lat w większości banków widać jednak wyraźną poprawę jakości portfela. Najmocniej NPL obniżył się właśnie w Aliorze – z 6,78 proc. w II kwartale 2024 r. do 5,16 proc. obecnie. W mBanku spadł z 4,3 do 3,1 proc., a w Erste Bank Polska z 4,5 do 3,6 proc. W przeciwnym kierunku poszedł ING Bank Śląski, gdzie wskaźnik wzrósł z 3,2 do 3,8 proc.

Oczekiwania na drugą połowę 2026 r.

Z wypowiedzi banków po wynikach II kwartału wynika, że nie spodziewają się one gwałtownego wzrostu kosztów ryzyka w drugiej połowie roku. – Koszt ryzyka pozostaje znacznie poniżej naszych założeń w całym cyklu. Oczywiście nadal monitorujemy otoczenie makroekonomiczne i geopolityczne, ale portfel pozostaje solidny – mówił podczas konferencji wynikowej Marek Lusztyn, wiceprezes mBanku ds. ryzyka.

Z kolei Cezary Stypułkowski, prezes Pekao, pytany o wpływ dużego odpisu utworzonego w II kwartale, wskazywał, że otoczenie pozostaje stabilne. – Jeśli w przyszłości będziemy mieli tego rodzaju klienta, to nastąpi wzrost kosztu ryzyka o kilka punktów bazowych, co będzie widoczne w wynikach kwartalnych. Zasadniczo trajektoria w najbliższej przyszłości powinna być stabilna, choć możliwe są pewne zmiany, które trudno dziś przewidzieć – zaznaczył.