Jest projekt podatku od paliwowych zysków nadzwyczajnych. Budżet zyska 5 mld zł

Bezpośrednim impulsem, który skłonił rząd do opracowania nowej daniny, był kryzys na światowych rynkach energii w pierwszym kwartale 2026 r., związany z eskalacją konfliktu zbrojnego w regionie Bliskiego Wschodu oraz istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu kluczowych szlaków transportowych ropy naftowej. Konflikt w regionie Zatoki Perskiej doprowadził do blokady Cieśniny Ormuz, przesmyku, przez który przepływa blisko 20 proc. światowej podaży ropy naftowej. Nagłe i drastyczne ograniczenie podaży surowca wywołało znaczący skok ceny ropy Brent, która wzrosła z poziomu ok. 65 dol. za baryłkę w styczniu 2026 r. do nawet 126 dol. za baryłkę w marcu 2026 r. To przełożyło się na rosnące ceny paliw.

Po CPN czas na podatek od paliwowych zysków nadzwyczajnych

Rząd zareagował w marcu wprowadzając pakiet osłonowy, który został przedłużony do 15 czerwca. Kiedy pod koniec marca rząd przyjmował pakiet CPN (Ceny paliwa niżej) przyjęto, że VAT na paliwa spadnie z 23 proc. do 8 proc. Obniżono także stawkę akcyzy do minimum wymaganego przepisami unijnymi, co oznacza, że akcyza na benzynę spadnie o 29 gr, a na olej napędowy o 28 gr. Wprowadzono także mechanizm ceny maksymalnej. Jednak łączny koszt dla budżetu tych działań obciążył budżet państwa kwotą szacowaną na kilka miliardów złotych w skali zaledwie kilku miesięcy. Zapowiedziano wówczas także prace nad podatkiem od zysków nadmiarowych po dwóch miesiącach od tych zapowiedzi projekt tego podatku ujrzał światło dzienne. 

Podatek od zysków tylko ropy. Sektor gazowy wyłączony 

Projekt, nad którym pracuje Ministerstwo Finansów i Gospodarki, zawiera propozycję ustanowienia nowej, jak wskazuje resort finansów, „epizodycznej daniny publicznej” – podatku od nadzwyczajnych zysków (tzw. windfall tax) – skierowanej do przedsiębiorców prowadzących działalność w obszarze rynku ropy naftowej, tj. podmiotów będących producentami lub dokonujących obrotu z zagranicą niektórymi paliwami ciekłymi. Mając na uwadze powyższe, podatnikami podatku od nadzwyczajnych zysków będą przedsiębiorcy prowadzący w okresie od 1 marca 2026 r. do 31 grudnia 2026 r. Co ciekawe, z projektu wyłączono sektor gazowy, a cena gazu także wzrosła w efekcie konfliktu na Bliskim Wschodzie. Rząd jednak nie zdecydował się na objęcie tym podatkiem także sektora gazowego.

Jaka będzie wysokość podatku od zysków nadzwyczajnych? 

Podstawę opodatkowania nowej daniny stanowić będzie nadwyżka przychodów faktycznie osiągniętych ponad przychody hipotetyczne, które podatnik uzyskałby, gdyby stosował średnią marżę sprzedaży (ŚMS) z ostatniego roku obrotowego, który zakończył się przed 1 marca 2026 r., powiększoną o 20 proc.  Korekta tak ustalonej średniej marży sprzedaży o 20 proc. stanowi dodatkowy instrument gwarancyjny, który ma chronić – zdaniem resortu – podatników przed opodatkowaniem zysków wynikających ze zwykłych wahań rynkowych lub organicznego wzrostu działalności. Tym samym opodatkowaniu podlegać będzie wyłącznie nadwyżka ponad ten próg – identyfikowana jako nadzwyczajny zysk wynikający ze wstrząsu podażowego będącego skutkiem konfliktu zbrojnego na Bliskim Wschodzie.

Obowiązek zapłaty podatku powstanie, gdy przychody faktycznie osiągnięte w okresie rozliczeniowym przewyższą przychody hipotetyczne obliczone przy zastosowaniu marży referencyjnej. Resort zapowiedział, że stawka podatku będzie wynosiła 75 proc. System poboru daniny zostanie oparty na mechanizmie samoobliczenia, obejmującym miesięczne zaliczki oraz roczne rozliczenie za sprawą dedykowanej temu deklaracji podatkowej, co zapewnia bieżące zasilanie budżetu bez generowania nadmiernych obciążeń administracyjnych po stronie podatnika, jak i organów podatkowych.

Miliardy trafią do budżetu

W Ocenie Skutków Regulacji oszacowano także przychody do budżetu, które pokryją koszty wynikające z pakietu CPN. W celu oszacowania skutków finansowych nowego rozwiązania wykorzystano dane ze sprawozdania Grupy Orlen, która jest liderem rynku paliwowego i petrochemicznego oraz z zeznań podatkowych podatników podatku dochodowego od osób prawnych. „Na podstawie zeznań Orlen S.A. ustalono, że za 2022 r. (konflikt zbrojny na Ukrainie) w porównaniu do 2021 r. przychody wzrosły o 114 proc., a koszty ich uzyskania o 109 proc. Powyższe dane posłużyły do oszacowania wartości przychodów w 2026 r. grupy Orlen w segmencie rafinerii i petrochemii. Wykorzystując podaną w ustawie metodologię dotyczącą średniej marży sprzedaży, marży referencyjnej i przychodu hipotetycznego wyliczono podstawę opodatkowania podatkiem od nadzwyczajnych zysków tego podatnika na poziomie około 4 mld zł” – wskazano.

W OSR wskazano, że uznając, iż Orlen jest liderem rynku paliwowego i petrochemicznego w Polsce, przyjęto, że udział pozostałych podmiotów w podstawie opodatkowania podatku od nadzwyczajnych zysków stanowić będzie 40 proc.

Szacowana wysokość podatku od nadzwyczajnych zysków (75 proc. podstawy opodatkowania) za okres od marca do grudnia 2026 r. wyniosłaby 5 mld zł, z tego szacowane wpłaty w 2026 r. wyniosą 4,75 mld zł, a w 2027 r. 0,25 mld zł (zaliczka za grudzień 2026 r.). Konsultacje projektu ustawy potrwają do 5 czerwca 2026 r.