Gigantyczne koszty mrożenia cen energii i gazu. Zapłacił za to każdy z nas

Za mrożenie cen energii elektrycznej i gazu ziemnego w ostatnich trzech latach z budżetu państwa zapłaciliśmy aż 83,3 mld zł – wynika z wyliczeń do których dotarł „Parkiet”.

Rekordowe ceny energii, które tłamsiły europejską i polską gospodarkę przełożyły się na rekordowo wysokie dotacje z budżetu. Stawką było przetrwanie gospodarek w obliczu szoku cenowego. Rachunek po latach okazał się jednak wybitnie wysoki. Mrożenie cen obowiązywało od końca 2022 r. do końca 2025 r. W 2026 r. wchodzimy już bez systemu mrożenia cen energii, ciepła i gazu. Po 2023 r. rządzący powoli odmrażali ceny wraz ze spadkiem cen nośników energii na giełdach. Podsumowujemy ten 3-letni okres mrożenia cen. Z wyliczeń, do których dotarliśmy wynika, że łącznie na mrożenie cen energii, gazu i ciepła wydano z budżetu państwa aż 83,3 mld zł.

Jak mrożono ceny?

W obliczu rekordowych cen węgla, gazu i wreszcie samej energii, będących efektem rosyjskiej agresji na Ukrainę w 2022 r. rządy krajów europejskich starały się ograniczyć wpływ tych cen na gospodarkę i gospodarstwa domowe. W Polsce, rząd Mateusza Morawieckiego podjął decyzję o mrożeniu cen energii na 2023 r. na poziomie z 2022 r. System zaczął już działać pod koniec 2022 r. Ceny energii i ciepła, które obowiązywały w 2022 r. nie wynikały jeszcze z agresji Rosji. Po zamrożeniu, do limitowanego poziomu zużycia gospodarstwa domowe płaciły 412 zł za MWh, a po przekroczeniu limitu zużycia (2 MWh) 693 zł (tzw. poziom ceny maksymalnej). Ceny zamrożono także dla samorządów oraz małych i średnich firm (693 zł/MWh). Podobne systemy mrożenia zastosowano w przypadku gazu i ciepła. Gdyby nie mrożenie cen energii, stawki za prąd zamiast 412 zł za MWh w 2023 r. wyniosłyby rekordowe blisko 1077 zł. Państwo blokując ceny, rekompensowało spółkom uszczerbek w dochodach. Sprzedawcy energii, gazu i ciepła mieli dopłaty. Częściowo rekompensaty pochodziły z tzw. opłat od nadmiarowych zysków, które płaciły spółki paliwowe i energetyczne. To nie wystarczało i w systemie tworzyły się dziury, które zasypywano z budżetu.

Co kosztowało najwięcej?

Najwięcej dopłaciliśmy do cen prądu, bo system był niemal powszechny i trwał najdłużej. Mechanizm mrożenia cen i stawek opłat na poziomie z 2022 r. dla odbiorców w gospodarstwach domowych (do określonego rocznego limitu zużycia – mechanizm funkcjonował w 2023 r. oraz w pierwszej połowie 2024 r.) kosztował 25,9 mld zł, z czego za 2023 r. – 19,9 mld zł a za pierwsze półrocze 2024 r. – 6 mld zł. Z kolei mechanizm ceny maksymalnej (wspominane 693 zł za MWh), dla gospodarstw domowych, przedsiębiorców z sektora MŚP, jednostek samorządu terytorialnego oraz podmiotów użyteczności publicznej wprowadzony w latach 2022-2025 kosztował w okresie 2022-2023 r. 9 mld zł, w 2024 r. - 3,3 mld zł, zaś w 2025 r. - 3,5 mld zł. Istniał jeszcze tzw. upust za oszczędne gospodarowanie energią elektryczną w 2023 r. dla gospodarstw domowych oraz przedsiębiorców z sektora MŚP. Upust przyznawany był na rozliczenia za energię elektryczną w 2024 r. Koszt upustu wyniósł 0,6 mld zł w przypadku gospodarstw domowych oraz 0,5 mld zł w przypadku sektora MŚP.

Mrożenie cen gazu ziemnego kosztowało 31,1 mld zł i obowiązywało od końca 2022 r. do połowy 2024 r. W przypadku mrożenia cen ciepła systemowego w latach 2022-2025 koszt wyniósł 9,4 mld zł. Łączny koszt mrożenia cen sięga więc aż 83,3 mld zł. Dla zobrazowania tej kwoty, przypomnijmy, że koszt budowy elektrowni jądrowej szacowany jest na 192 mld zł.

Czy mogło być lepiej?

Jak mówi nam dr Joanna Pandera, prezeska Forum Energii, 83 mld zł to bardzo dużo pieniędzy – publicznych, dlatego trzeba zadać pytanie, czy można je było wydać lepiej. Jaki cel strategiczny państwa został przy okazji zrealizowany – np. czy zwiększyła się elektryfikacja – która jest skutecznym sposobem na zmniejszenie importu paliw – ropy i gazu? – Wsparcie odbiorców, które było realizowane od 2022 r., kiedy pojawił się kryzys energetyczny było prowadzone metodą zrzutu pieniędzy z helikoptera – bez strategii, bez rzetelnych danych. De facto było wsparciem dostawców paliw – gazu, węgla, ropy – to oni zarobili najwięcej na subsydiach – wskazuje ekspertka. Dodaje, że politycy zakładali, iż mrożąc ceny dla gospodarstw domowych utrzymają swoje poparcie, ale widać, że i tak zmiany polityczne się dzieją. – Myślenie o energii elektrycznej niemal za darmo to utopia. Jeżeli wspierać odbiorców – to punktowo, tam, gdzie naprawdę to jest potrzebne. Największy problem ma w tym momencie przemysł w Polsce, który płaci niemal najwyższe ceny w Europie, nie mówiąc o porównaniu globalnym – przypomina.

Michał Hetmański, prezes Fundacji Instrat podkreśla, że poprzedni i częściowo obecny rząd wydały miliardy z budżetu państwa na ratowanie firm i ludzi przed bankructwem i ubóstwem energetycznym. – Można debatować o tym, że te mechanizmy wsparcia nie były idealnie wdrożone, albo że więcej mogły ze swojej kieszeni wyłożyć spółki skarbu państwa. Gdybyśmy tego nie zrobili, to polskich fabryk i firm byłoby dużo mniej, a nasz rynek oddalibyśmy np. niemieckiej konkurencji, która była lepiej i hojniej wspierana przez swój rząd – mówi. Wskazuje, że mamy prawie najwyższy VAT na prąd w całej Europie (23 proc.) i jedne z najwyższych cen dla małych firm. – Bez obniżenia tej części rachunków transformacja się nie uda. Odblokowanie konkurencji na rynku gazu i sprzedaży energii elektrycznej oraz ceny dynamiczne to za mało – mówi.