EEC Trends: Inwestycje publiczne przed testem. Państwo i biznes na progu boomu

Polska wchodzi w największy cykl inwestycji publicznych w swojej historii. Problem w tym, że boom nadchodzi w momencie przeciążonej administracji, braków kadrowych w branży budowlanej i dekoniunktury na rynku - mówiono w trakcie jednej z dyskusji na EEC Trends. Pytanie nie brzmi już, czy inwestować, lecz czy państwo i biznes są w stanie ten boom udźwignąć.

Podczas panelu „Inwestycje publiczne – państwo i biznes” na EEC Trends uczestnicy zgodzili się, że skala nadchodzących projektów jest bezprecedensowa i obejmuje praktycznie wszystkie kluczowe sektory gospodarki: energetykę (atom, offshore, sieci przesyłowe), transport (kolej, CPK, drogi), obronność oraz transformację klimatyczną (termomodernizacja, OZE, magazyny energii). Jak wskazywał Jakub Jaworski z BGK, w ciągu dekady na inwestycje w infrastrukturę strategiczną wydamy nawet 1 bilion zł. Na liście flagowych projektów są m.in. elektrownia jądrowa i Port Polska.

Ze skalą tego przedsięwzięcia wiążą się jednak problemy. Eksperci zwracali uwagę, że przez kumulację dużych projektów w tym samym czasie rynek może nie być w stanie ich wszystkich obsłużyć. Ich nagromadzenie grozi również wzrostem cen, niedoborem wykonawców i przeciążeniem administracji wydającej decyzje środowiskowe czy pozwolenia na budowę. Jednocześnie rynek wciąż funkcjonuje w warunkach dekoniunktury. Banki widzą opóźnienie fali inwestycji, wysokie koszty energii i presję cenową w przetargach. W efekcie część firm rezygnuje z udziału w postępowaniach lub zrywa kontrakty w trakcie ich realizacji. – Mamy przypadki firm, które wolą zapłacić karę i zejść z budowy niż realizować kontrakt – mówił Michał H. Mrożek, Head of Wholesale Banking CEE Network w ING. Dodawał, że szansą na poprawę koniunktury w 2026 jest uruchamianie coraz to kolejnych środków unijnych. Mimo to przyszłość krajobrazu inwestycyjnego w Polsce jak na razie nie wygląda idealnie.

Dialog zamiast przetargu

Jedną z najważniejszych zmian na rynku zamówień publicznych jest stopniowe odchodzenie od przetargu nieograniczonego na rzecz dialogu konkurencyjnego, szczególnie przy złożonych inwestycjach infrastrukturalnych. – Dialog to jest formuła działania, w której funkcjonuje dzisiaj cały program Port Polska – tłumaczył Dariusz Kuś, członek zarządu spółki Centralny Port Komunikacyjny, realizującej inwestycje strategiczne w Porcie Polska. Kuś zwracał uwagę, że dialog pozwala realnie testować możliwości rynku i kompetencje wykonawców.

Zdaniem Agnieszki Olszewskiej, prezes Urzędu Zamówień Publicznych, jest to zmiana filozofii całego procesu zamówień publicznych. – Przez wiele lat skupiano się na części procesu zakupowego, jakim było procedowanie do wyboru najkorzystniejszej oferty. Szwankował etap przygotowania, jak również później realizacji umowy i jej ewaluacji – wskazywała. Jej zdaniem zamówienia publiczne powinny być traktowane jako narzędzie strategiczne państwa. – Żeby zakup był efektywny, to trzeba zaopiekować się całością procesu – tłumaczyła.

W tym kontekście paneliści krytycznie oceniali także nadmierne skupienie na kryterium ceny. Choć prawo od lat promuje kryteria pozacenowe, w praktyce nadal mają one często marginalne znaczenie. Tymczasem jakość, jak podkreślano, powinna być budowana wcześniej. – Jakość zaszyta jest przede wszystkim w parametrach technicznych, w opisie przedmiotu zamówienia i w wymaganiach umownych – mówiła prezes Urzędu Zamówień Publicznych.

Spornym tematem pozostaje również waloryzacja kontraktów. Przedstawiciele administracji państwowej wskazali, że nowe mechanizmy funkcjonują coraz sprawniej. – Nowy wzór waloryzacyjny dynamicznie reaguje na zmiany rynkowe – przekonywał Tomasz Kwieciński, radca Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Branża budowlana ma jednak inne doświadczenia. – Ostatnie zwyżki cen przekraczały nawet 40 proc., a waloryzacja pokryła tylko pewną część naszej straty – odpowiadał Krzysztof Kubiciel, dyrektor wykonawczy ds. relacji biznesowych, Aldesa.

Administracja – główny problem zamówień publicznych

Eksperci zwracali uwagę, że jednym z głównych wyzwań dla nadchodzącego boomu inwestycyjnego są procedury administracyjne. Złożone formalności mogą opóźniać realizację projektów i utrudniać sprawne prowadzenie inwestycji. Dlatego konieczne jest wzmocnienie kompetencji administracji publicznej i uproszczenie procesów decyzyjnych, tak aby harmonogramy inwestycji były przewidywalne, a decyzje podejmowane szybciej. – Działamy wyprzedzająco, słuchając rynku, żeby regulacje nie stały się barierą dla inwestycji – zapewniał poseł Mirosław Suchoń, przewodniczący Komisji Infrastruktury.

Równocześnie rynek stoi przed wyzwaniem niedoboru wykwalifikowanej kadry, a nadchodzące inwestycje w energetyce, infrastrukturze czy projektach offshore mogą dodatkowo zwiększyć presję na dostępność pracowników.

Local content w zamówieniach publicznych

Coraz większe znaczenie w inwestycjach publicznych zyskuje „local content”, czyli strategia wspierania polskich przedsiębiorstw w sposób zgodny z prawem UE. Chodzi o przygotowywanie przetargów tak, by krajowe firmy mogły konkurować na równych zasadach i zdobywać kontrakty, rozwijając swoje kompetencje i know-how. – Zamawiający mogą uwzględniać doświadczenie firm działających na rynku krajowym, co daje szansę naszym przedsiębiorcom na skuteczny udział w dużych inwestycjach – podkreślała Olszewska.

Lokalny udział może obejmować produkcję lub serwis elementów realizowanych przez podmioty zagraniczne, wspierając krajowy przemysł i zwiększając bezpieczeństwo strategicznych łańcuchów dostaw. To także krok w stronę zrównoważonego rozwoju sektora i stabilności rynku inwestycyjnego. Nadchodzące lata pokażą, czy państwo i przedsiębiorcy będą potrafili wykorzystać ten potencjał w pełni.