Polityczny insider trading. Jak ukrócić nielegalne zarabianie na boku

USA chcą zakazać politykom handlu akcjami. Problematycznych przykładów nie brakuje też w Polsce. Toczy się postępowanie dotyczące transakcji akcjami Molecure przeprowadzonymi przez znanego polityka Pawła G., obecnego doradcę prezydenta Nawrockiego.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie są przykłady politycznego insider tradingu?
• Jakie jest podejście do insider tradingu w USA, a jakie w Polsce?
• Czy znany polityk wykorzystał informacje poufne w handlu akcjami Molecure?
• Czy Ministerstwo Finansów planuje zmiany w przepisach?

W Stanach Zjednoczonych trwają prace nad wprowadzeniem przepisów, mających zakazać politykom handlu na giełdzie. To pokłosie wielu afer związanych z insider tradingiem, czyli wykorzystaniem informacji poufnych. W ostatnich latach politycy zarabiali nieczysto na pandemii czy zawirowaniach celnych, wynikających z polityki handlowej realizowanej przez prezydenta Donalda Trumpa.

Co mówi resort finansów

Również na polskim rynku nie brakuje budzących wątpliwości transakcji. Zapytaliśmy Ministerstwo Finansów, czy nie rozważane jest ograniczenie możliwości kupowania i sprzedawania akcji spółek giełdowych przez reprezentantów polskiej sceny politycznej.

MF w odpowiedzi wskazuje, że kwestie związane z wykorzystywaniem informacji poufnych przez poszczególne grupy zawodowe są regulowane przez przepisy unijne. Ponadto obowiązujące prawo obliguje osoby pełniące funkcje publiczne do składania corocznych oświadczeń majątkowych, w których wykazywane są zasoby pieniężne posiadane przez te osoby, w tym środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej i obcej, papiery wartościowe, akcje i udziały w spółkach.

– Biorąc pod uwagę powyższe, Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że obecnie nie rozważa zaostrzenia przepisów dotyczących ujawniania i wykorzystywania informacji poufnych przez poszczególne grupy zawodowe, w tym polityków – podsumowuje resort w odpowiedzi przesłanej do naszej redakcji.

Z jednej strony trudno się dziwić takiemu podejściu, bo unijne i krajowe ramy legislacyjne dotyczące insider tradingu dosyć szczegółowo regulują tę kwestię, a sankcje są restrykcyjne. Ponadto dokręcenie śruby jednej grupie zawodowej mogłoby być problematyczne, a zarazem otworzyłoby przestrzeń do obejścia nowych regulacji.

Przypadek Molecure

Ale z drugiej strony rodzi się pytanie, jak sprawić, żeby do problematycznych sytuacji nie dochodziło.

Przykładem takiej jest handel akcjami Molecure (prezesem spółki jest Marcin Szumowski, brat byłego ministra zdrowia), przez Pawła G., byłego menedżera giełdowych spółek (KGHM, PKO BP) i znanego polityka, m.in. wiceministra finansów w rządzie PiS i przedstawiciela ministra finansów w KNF, a obecnie doradcy prezydenta. Sprawę opisał jako pierwszy Business Insider Polska, informując, że Paweł G. 5 listopada 2020 r. zaczął skupować akcje Molecure. Tego dnia odpowiadał za aż 40 proc. obrotu. Po zamknięciu sesji biotechnologiczna spółka opublikowała komunikat o przełomowej umowie z firmą Galapagos. To wywindowało notowania 6 listopada aż o 217 proc. Podczas tych dwóch sesji Paweł G. wyszedł z większości pozycji, osiągając kilkaset tysięcy złotych zysku. Ta niepokojąca chronologia zdarzeń trafiła pod lupę KNF w 2022 r. W tzw. międzyczasie Paweł G. pełnił obowiązki prezesa PKO BP i czekał na zgodę KNF na formalne objęcie funkcji prezesa. Nie doczekawszy się, w kwietniu 2023 r. zrezygnował z zarządzania bankiem.

Czy brak decyzji KNF miał związek z podejrzeniem o wykorzystanie informacji poufnych? Nie udało nam się uzyskać na to pytanie odpowiedzi. KNF informuje, że po decyzji o rezygnacji z kierowania pracami zarządu banku oraz z ubiegania się o pełnienie funkcji prezesa, postępowanie KNF w sprawie autoryzacji na prezesa PKO BP stało się bezprzedmiotowe i zostało umorzone. – Nic więcej nie mamy do dodania – ucina Jacek Barszczewski, rzecznik KNF.

Wiosną 2023 r. KNF złożyła do prokuratury zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstw. Od tego czasu minęły prawie trzy lata. Co ustalono?

– Postępowanie przygotowawcze prowadzone jest aktualnie w sprawie o czyny z art. 180 i 181 ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Decyzja w sprawie kierunku jego zakończenia zostanie podjęta po uzyskaniu opinii biegłego z zakresu obrotu instrumentami finansowymi, która do chwili obecnej nie została opracowana. Postępowanie jest zawieszone od września 2024 r. w związku z oczekiwaniem na opinię o której mowa powyżej – poinformował nas prokurator Piotr A. Skiba, rzecznik Prokuratury Okręgowej w Warszawie.

O komentarz poprosiliśmy też Molecure. – Wedle wiedzy spółki, wobec niej, ani żadnego z jej przedstawicieli nie toczy się żadne postępowanie pod kątem naruszenia ustawy o obrocie instrumentami finansowymi – odpowiada spółka.

Co ciekawe, toczące się postępowanie nie stanęło na przeszkodzie powołania Pawła G. na stanowisko doradcy prezydenta Karola Nawrockiego. Zapytaliśmy o to Kancelarię.

– Nie komentujemy doniesień medialnych ani prywatnych spraw doradców prezydenta – odpowiedziała.

Wpływ polityków na GPW

Praktyka pokazuje, że politycy przejmują się giełdą, gdy jest im to na rękę. I tak na przykład przedstawiciele Konfederacji kilka lat temu apelowali o sprawiedliwość w kontekście planowanego delistingu Kernela i praw inwestorów mniejszościowych. Krzysztof Bosak interweniował wówczas w KNF i obiecywał, że nie zostawi tej sprawy. Ale najwyraźniej ona straciła priorytet. Konfederacja konsekwentnie nie odpowiada na nasze pytania dotyczące ewentualnego dalszego zaangażowania tej partii w walkę o prawa polskich inwestorów.

Politycy uaktywnili się również w 2023 r., kiedy pojawiły się wątpliwości dotyczące notowań Elektrociepłowni Będzin. Ówczesny premier Mateusz Morawiecki zaapelował do KNF o zbadanie sprawy (urząd stwierdził, że do manipulacji kursem nie doszło).

Wpływ polityków na giełdę widać również poprzez reakcję notowań na wypowiedzi polityków dotyczące zmian legislacyjnych czy strategicznych planów wobec spółek kontrolowanych przez SP. Stanowią one aż 61 proc. portfela indeksu WIG20.