Koalicja Polski i Włoch przynosi skutki. KE łagodzi reformę unijnego systemu ETS

Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego po 2030 r. zmieni się tempo redukcji puli uprawnień do emisji CO₂.
• Jakie warunki będą musiały spełnić firmy, aby nadal korzystać z darmowych uprawnień.
• W jaki sposób system ETS ma stać się głównym silnikiem inwestycji w dekarbonizację gospodarki.
• Jaką rolę w dalszej transformacji odegrają Fundusz Modernizacyjny i nowe instrumenty wsparcia przemysłu.

Jedną z kluczowych zmian jest wymóg przeznaczania dochodów z ETS na finansowanie dekarbonizacji gospodarki. – Chcemy aby ETS stał się narzędziem wspierającym inwestycje, zgodnie z celami UE w zakresie klimatu, konkurencyjności i niezależności energetycznej – powiedział jeden z urzędników Komisji Europejskiej (KE) na nieformalnym spotkaniu z mediami.

Cele Brukseli

KE chodzi po pierwsze o to, jak w sposób efektywny kosztowo osiągnąć cel uzgodniony na 2040 r. czyli redukcję emisji CO₂ o 90 proc.

Po drugie, chodzi o mobilizację inwestycji i innowacji, wspieranie firm, które nadrabiają zaległości w tej transformacji. Chodzi też o innowacje, uczynienie z ETS silnika inwestycyjnego.

Po trzecie wreszcie, chodzi o zapewnienie większej elastyczności podmiotom gospodarczym, ale jednocześnie postawienie im pewnych warunków. W szczególności bezpłatne przydziały CO₂ będą kontynuowane po 2030 r., ale pod warunkiem prowadzenia inwestycji.

Uprawnienia będą zniknąć wolniej

Kluczowy współczynnik redukcji uprawnień do emisji CO₂ jest obecnie na poziomie 4,3 proc. – to roczne tempo, w jakim Unia Europejska zmniejsza całkowitą pulę uprawnień do emisji dwutlenku.

Zgodnie z propozycjami KE, limit ten będzie redukowany wolniej niż obecnie. Od 2028 do 2030 r. będzie to 4,4 proc. rocznie. Od 2031 do 2035 r. sięgnie 3,7 proc., a od 2036 do 2040 r. już 1,7 proc. rocznie.

– W drugiej połowie kolejnych dekad obniżamy liniowy współczynnik redukcji. Postanowiliśmy również zaproponować włączenie 250 mln ton stałych krajowych uprawnień do emisji, aby pobudzić rynek emisji w Europie – mówią nieoficjalnie urzędnicy.

Drugim ważnym czynnikiem napędzającym inwestycje w ETS będzie wykorzystanie tzw. Rezerwy Stabilności Rynkowej (MSR). W kwietniu KE złożyła propozycję zaprzestania unieważniania uprawnień, które trafiły do Rezerwy. Chodzi o zgromadzenie zapasu uprawnień na wypadek, gdyby zaszła potrzeba wykorzystania ich w przyszłości.

Przegląd ETS przewiduje dalszą rewizję Rezerwy, aby zapewnić jej możliwość wypełniania jej roli stabilizowania rynku ETS.

– Około połowy lat 30. prawdopodobnie przejdziemy z rynku nadwyżki uprawnień do rynku względnego niedoboru, a Rezerwa Stabilności Rynkowej będzie musiała zostać dostosowana, aby zapewnić możliwość wprowadzenia uprawnień na rynek i utrzymać przewidywalność cen. Zaproponujemy dostosowanie parametrów MSR do wielkości rynku po 2030 r. Pozostanie on oparty na wolumenie i zasadach, a nie na cenie i nie będzie podlegał uznaniu politycznemu – podkreśla urzędnik.

Darmowe uprawnienia do emisji CO2 pod pewnymi warunkami

KE proponuje też utrzymanie darmowych uprawnień do emisji CO₂, ale pod pewnymi warunkami. 80 proc. uprawnień będzie przyznawane firmom co roku po publikacji przez nie planów inwestycji w dekarbonizację.

– Zatrzymamy 20 proc. bezpłatnych uprawnień, które zostaną przyznane po wdrożeniu i opublikowaniu inwestycji oraz redukcji emisji w cyklu pięcioletnim. Jesteśmy w pełni świadomi, że musi to być jak najprostsze. Dlatego wykorzystamy niemal wyłącznie istniejące już wymogi – wskazuje przedstawiciel KE.

W ramach obowiązujących przepisów zwiększone zostaną wolumeny uprawnień dla 14 wskaźników emisyjności produktów, głównie dotyrczących chemikaliów, rafinerii i ciepłownictwa. Oznacza to, że instalacje w tych sektorach otrzymają około 4 mld dodatkowych uprawnień w okresie 2026-2030 . Weszło to już w życie na podstawie aktu wykonawczego z 1 lipca. 

Zaproponowano zmniejszenie maksymalnego tempa aktualizacji wszystkich benchmarków, na bazie których przydzielane są uprawnienia. Obecnie to 2,5 proc. rocznie. – Proponujemy zmniejszenie tego do 2 proc. Oznacza to jednak również konieczność zwiększenia bufora, czyli rezerwy, jaką mamy na bezpłatne uprawnienia. Obecnie wynosi on 3 proc. Proponujemy zwiększenie go do 4 proc. – mówi urzędnik.

Obecnie 57 proc. wszystkich dostępnych uprawnień jest wystawionych na aukcjach, a 43 proc. jest rozdawane przemysłowi za darmo w celu ochrony przed tzw. ucieczką emisji.

Dodatkowe fundusze wsparcia zostaną utrzymane

KE proponuje kontynuację Funduszu Modernizacyjnego, który wspiera transformację energetyczną w państwach członkowskich o niższych dochodach. To było kluczowe dla Polski. Komisja proponuje rozszerzenie tego mechanizmu na niektóre aspekty dekarbonizacji przemysłu, np. wychwytywanie i składowanie CO₂. – Proponujemy zarezerwowanie 280 mln uprawnień dla 12 państw członkowskich: 10 państw Europy Wschodniej, a także Grecji i Portugalii. Proponujemy jednak, aby nie zezwalać już na inwestycje w wytwarzanie energii w oparciu o paliwa kopalne i na infrastrukturę opartą na paliwach kopalnych – wskazuje przedstawiciel KE.

Bruksela proponuje też utrzymanie Programu Solidarnościowego, dzięki któremu 10 proc. wszystkich uprawnień wystawionych na aukcję trafia do państw członkowskich o niższych dochodach (16 krajów: 12 państw objętych funduszem modernizacyjnym, a także Hiszpania, Słowenia, Cypr i Malta).

– Proponujemy kontynuację tego systemu, ale wymagamy, aby środki z 10-proc. udziału w programie solidarnościowym były w całości inwestowane zgodnie z priorytetowymi sposobami wykorzystania dochodów krajowych. W kontekście solidarności przewidujemy również, że w ramach wsparcia inwestycyjnego zarezerwujemy część uprawnień dla krajów objętych funduszem modernizacyjnym (12 państw członkowskich o niższych dochodach), w wysokości odpowiadającej ich udziałowi w emisjach przemysłowych, czyli 25 proc. Zatem 12 państw członkowskich o niższych dochodach będzie miało gwarantowany udział w postaci 100 mln z 400 mln uprawnień na wsparcie przemysłu – wyjaśnia urzędnik KE.

Powstanie też Bank Dekarbonizacji Przemysłu. Przewodnicząca KE Ursula von der Leyen ogłosiła, że proponowany bank w ramach zielonego ładu przemysłowego będzie dysponował 100 mld euro.

Pierwsza faza to wsparcie inwestycyjne. – To tzw. booster, ponieważ chcemy zwiększyć inwestycje w ciągu najbliższych trzech lat, szczególnie w naszych energochłonnych gałęziach przemysłu. Rezerwujemy na ten cel 400 mln uprawnień po szacowanej cenie 75 euro. To cena księgowa, a nie realna. Będzie to działać na zasadzie „kto pierwszy, ten lepszy – mówi źródło w KE.

We wrześniu rozpoczną się konsultacje z branżą w sprawie warunków wdrożenia tego boostera inwestycyjnego, a następnie od 2031 r. Bank Dekarbonizacji Przemysłu będzie działał w oparciu o kontrakty różnicowe emisji CO₂ i aukcje. Tam zarezerwowanych zostanie 400 mln uprawnień, co  w połączeniu z boosterem inwestycyjnym zapewni 100 mld euro i wzmocni motywację biznesową energochłonnych gałęzi przemysłu do inwestowania w Europie.

Jak wynika z corocznych raportów KE dotyczących rynku emisji CO₂, szacuje się, że tylko 5 proc. krajowych dochodów z ETS (państwa członkowskie otrzymują blisko 80 proc. wszystkich dochodów z ETS) idzie na dekarbonizację przemysłu. Większa część jest przeznaczana na rekompensatę kosztów pośrednich, ale nie jest powiązana z warunkiem inwestowania w dekarbonizację. – Chcemy to naprawić i dlatego w naszym wniosku wprowadzimy zasadę, że dochody powinny płynąć z powrotem do sektorów płacących na ETS, aby wesprzeć ich inwestycje. Zaproponujemy, aby co najmniej 50 proc. dochodów z ETS było przeznaczane na inwestycje w dekarbonizację sektorów objętych ETS – zakończył przedstawiciel KE.

Premier Tusk: polskie postulaty uwzględnione 

– Po raz kolejny Polska otrzymała pozytywną odpowiedź na swoje oczekiwania, aby pewne regulacje unijne były bardziej sprzyjające dla kraju – poinformował premier Donald Tusk, odnosząc się do zaproponowanej w piątek przez KE reformy systemu ETS. Jego zdaniem, obecnie Polska ma jeszcze bardziej uprzywilejowaną pozycję w tym względzie.

– Na razie dostałem dobry sygnał z Brukseli, że po raz kolejny na polskie oczekiwania, aby pewne regulacje, decyzje Komisji Europejskiej były bardziej sprzyjające dla Polski, otrzymaliśmy znowu pozytywną odpowiedź – powiedział dziennikarzom w Sejmie Tusk.

Dodał, że w sprawie polityki klimatycznej trzeba mierzyć siły na zamiary. – Mówiliśmy od samego początku, że Polska nie będzie respektowała tej pierwotnej wersji ETS-u. Cały czas skutecznie zmieniamy pewne zapisy tak, aby Polska była w lepszej sytuacji niż inne kraje. Czy mamy większość w UE taką, która może wywrócić do góry nogami cały projekt? Wątpię. Natomiast ja się koncentruję na tym, w jaki sposób bronić maksymalnie skutecznie polskich interesów w ramach tego, co w tej chwili mamy – dodał premier Tusk.

Zaznaczył, że Polska ma bardzo duży deficyt, jeśli chodzi o uprawnienia ETS. – I między innymi o tym rozmawialiśmy, aby Polska była jednym z beneficjentów środków europejskich. Tak, abyśmy otrzymali europejskie pieniądze, ponieważ jesteśmy w szczególnej sytuacji, bo musimy więcej ich kupować. Komisja to rozumie i od dzisiaj Polska ma jeszcze bardziej uprzywilejowaną pozycję w porównaniu do innych krajów – dodał Donald Tusk.