Nowe przepisy = nowe kontrole?

Wprowadzenie nowych przepisów z zakresu cen transferowych, które analizowaliśmy w poprzednich artykułach cyklu, oznacza, iż polskie władze stają się coraz bardziej świadome problemu związanego z transferem zysków pomiędzy podmiotami tej samej grupy kapitałowej. Co więcej, można się spodziewać, że w związku z nowymi przepisami organy rozpoczną bardziej intensywne kontrole z zakresu cen transferowych. Z reguły mają one na celu sprawdzenie, czy ceny ustalone pomiędzy podmiotami powiązanymi nie zostały zawyżone lub zaniżone w stosunku do poziomu, który przyjęłyby podmioty niezależne w porównywalnych transakcjach. Innymi słowy, organy badają, czy podatnik w rozliczeniach z powiązanymi kontrahentami stosuje zasadę cen rynkowych.

Jeśli organy podatkowe udowodnią, że ceny w transakcji z podmiotem powiązanym odbiegają od poziomu rynkowego, wówczas mogą oszacować danemu podmiotowi dodatkowy dochód do opodatkowania. W takim przypadku spółka będzie zobowiązana do zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami za zwłokę. W związku z tym, poza sporządzeniem obowiązkowej i przemyślanej dokumentacji cen transferowych podatnicy powinni przygotować się do obrony wysokości cen ustalonych w transakcjach z podmiotami powiązanymi.

Jak uchronić się przed doszacowaniem:

1) Analizy porównawcze (rynkowe)

Podstawową bronią przed doszacowaniem są analizy ustalające bądź potwierdzające rynkowy poziom cen transferowych. W przypadku pytań ze strony organu dotyczących sposobu ustalenia ceny transferowej spółka powinna przedstawić analizę porównawczą jako dowód na zastosowanie zasady cen rynkowych w rozliczeniach ze swoim powiązanym kontrahentem. W celu odpowiedniego przygotowania takiej analizy podatnicy mogą posiłkować się nowymi przepisami, które zawierają dokładne wytyczne w tym zakresie.

W praktyce zdarzają się jednak sytuacje, że podatnicy z różnych przyczyn nie sporządzają analiz rynkowych bądź są one kwestionowane w toku kontroli przez organy podatkowe. Nawet jeśli przyczyny odrzucenia analizy są bezpodstawne, to jednak podatnik naraża się na długie postępowanie sądowe zanim dowiedzie swoich racji. W tym kontekście znacznie skuteczniejszą bronią przed doszacowaniem są tzw. uprzednie porozumienia cenowe zawierane z ministrem finansów.

2) Uprzednie porozumienia cenowe (ang. APA – Advance Pricing Agreements)

Podatnicy w Polsce mają możliwość zawarcia uprzedniego porozumienia cenowego (APA) z ministrem finansów od 2006 roku. Porozumienie zawiera dokładne uzgodnienia dotyczące metody ustalenia i wysokości ceny transferowej (transakcyjnej) w określonej transakcji z podmiotem powiązanym. Przedmiotem porozumienia może być transakcja, która będzie realizowana w przyszłości, oraz transakcja, która jest już w toku.

Główna korzyść dla podatnika wynikająca z zawarcia porozumienia cenowego to fakt, że organy podatkowe w toku kontroli nie mogą kwestionować metody i sposobu kalkulacji ceny wynikających z zawartego porozumienia. Zatem jeśli podatnik stosuje się do warunków porozumienia, ryzyko doszacowania dochodu w transakcji nim objętej zostaje całkowicie wyeliminowane.

W celu zawarcia porozumienia należy złożyć odpowiedni wniosek, który jest rozpatrywany przez specjalny zespół powołany w ramach Ministerstwa Finansów. Samo postępowanie ma charakter uzgodnieniowy tj. podatnik przedstawia we wniosku własną propozycję kalkulacji ceny transferowej, która jest następnie analizowana pod kątem jej zgodności z zasadą cen rynkowych przez właściwy organ.

W maju 2013 roku obowiązywało w Polsce 27 porozumień cenowych, z czego 5 porozumień zostało zawartych w 2012 roku. 1)

Co można zrobić, gdy już doszło do doszacowania 2)

1) Procedura arbitrażowa na podstawie Konwencji Arbitrażowej

Konwencja Arbitrażowa obowiązuje pomiędzy członkami Unii Europejskiej. Stosuje się ją w przypadku, gdy jednej ze stron transakcji oszacowano dodatkowy dochód. Dla przykładu: jeśli podmiot w Polsce zawiera transakcję z podmiotem powiązanym z Niemiec i z tytułu tej transakcji administracja podatkowa w Niemczech doszacuje swojemu podatnikowi dochód, wówczas spółka działająca w Polsce na podstawie Konwencji Arbitrażowej może złożyć wniosek o obniżenie swojego dochodu o kwotę tego doszacowania (eliminowane jest w ten sposób zjawisko tzw. podwójnego opodatkowania tego samego dochodu).

Problem z eliminacją podwójnego opodatkowania wynika częściowo z faktu, że administracje podatkowe, dążąc do maksymalizacji własnych przychodów podatkowych, mogą mieć różne opinie co do rynkowej wysokości ceny transferowej. W takim przypadku, zgodnie z Konwencją, w pierwszym etapie administracje obu państw są zobligowane do podjęcia starań mających na celu eliminację podwójnego opodatkowania w drodze porozumienia stron. Jeśli w terminie dwóch lat od pierwszego wniesienia sprawy administracje nie dojdą do porozumienia, wówczas zgodnie z Konwencją Arbitrażową powołują one tzw. komisję doradczą, która jest zobligowana do wydania własnej decyzji w terminie sześciu miesięcy. Właściwe organy obu państw mogą ostatecznie wydać decyzję odbiegającą od opinii komisji doradczej. Jeśli jednak nie dojdą one do porozumienia, są zobowiązane do działania zgodnego z tą opinią. Dlatego najistotniejszą korzyścią wynikającą z zastosowania Konwencji Arbitrażowej jest całkowita eliminacja podwójnego opodatkowania w ramach grupy kapitałowej. W efekcie nie dochodzi do sytuacji, w której podatnik pozostaje bez rozstrzygnięcia i jest zmuszony do pogodzenia się z faktem podwójnego opodatkowania.

Na koniec 2012 roku Polska była stroną 13 otwartych postępowań arbitrażowych, 1 procedura została zainicjowana w 2012 roku i 4 procedury zostały w tym roku zakończone. Statystyki dotyczące stosowania Konwencji Arbitrażowej przez Polskę są co do zasady nieco wyższe niż statystyki odnotowywane w innych krajach regionu Europy Środkowo-Wschodniej (np. Czech czy Węgier) i jednocześnie niestety mniej imponujące od statystyk krajów Europy Zachodniej (np. Niemiec, czy Francji).

2) Procedura wzajemnego porozumiewania się (ang. MAP – Mutual Agreement Procedure)

Poza Konwencją Arbitrażową procedura wzajemnego porozumiewania się (MAP) w celu eliminacji podwójnego opodatkowania może zostać wszczęta na podstawie stosownej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Jednak w przeciwieństwie do Konwencji Arbitrażowej umowy takie, co do zasady, nie obligują administracji podatkowych do osiągnięcia porozumienia. Niestety, w przypadku gdy transakcja ma miejsce z podmiotem spoza Unii Europejskiej, podatnik może posiłkować się jedynie procedurą dostępną w ramach umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, o ile taka umowa została zawarta.

Jak najlepiej przygotować się do obrony?

W celu przyjęcia najlepszej strategii obrony przed doszacowaniem podatnik powinien wziąć pod uwagę szereg czynników, takich jak: wartość transakcji, poziom skomplikowania transakcji, dodatkowe koszty i obciążenie administracyjne związane z danym rozwiązaniem itp.

Jak wspomniano powyżej, najskuteczniejszym sposobem na uniknięcie doszacowania jest zawarcie porozumienia cenowego z ministrem finansów. Porozumienie cenowe jest szczególnie zalecane do kluczowych transakcji o wysokiej wartości, w szczególności do transakcji będących efektem restrukturyzacji działalności.

Do pozostałych transakcji najlepiej przygotowywać analizy rynkowe, które powinny być cyklicznie aktualizowane (np. co 2–3 lata). Obecnie są one najbardziej popularną strategią obrony przed doszacowaniem ze strony fiskusa. Należy też pamiętać, że w przypadku gdy dochód został już doszacowany, istnieje możliwość korekty dochodu drugiego uczestnika transakcji poprzez wszczęcie odpowiedniej procedury na podstawie Konwencji Arbitrażowej lub umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania.

1) Na podstawie statystyk udostępnionych przez Ministerstwo Finansów.

2) W artykule nie omawiamy możliwości podjęcia przed podatnika środków odwoławczych od decyzji organu podatkowego.