Koniec z odkupem ziemi

Prawo odkupu gruntu jest niezgodne z konstytucją – zdecydował Trybunał Konstytucyjny.

Sprawę kontrowersyjnego przepisu, który miał być „batem na spekulantów” opisywał kilkakrotnie „Parkiet”.

Prawo odkupu powodowało, że osoby, które w ciągu ostatnich pięciu lat kupiły grunty od Agencji Nieruchomości Rolnych, mogły je stracić. Agencja Nieruchomości Rolnych nie musiała podawać powodów, a zwracała nabywcy tylko kwotę, za jaką grunt sprzedała. Potem znów je sprzedawała za dużo wyższą cenę.

Na ogłoszeniu wyroku pojawiła się grupa rolników, m.in. plantatorów ziemniaków, którym próbowano odebrać lub odebrano w ten sposób grunty. – Trybunał stwierdził, że prawo odkupu w tym kształcie stanowi daleko idącą ingerencję w sferę zawierania umów między stronami i obrót prawami majątkowymi – stwierdził w uzasadnieniu sędzia Mirosław Granat. – Ustawa nie określa przesłanek ani warunków, jakie agencja musi spełnić, by skorzystać z tego prawa – dodał.

TK uznał, że ewentualne zachowanie prawa odkupu przez ustawodawcę wymagałoby uściślenia systemu rozliczeń przy odkupie i uwzględnienia w nim warunków rynkowych. Trzeba byłoby przedstawić także dokładne przesłanki korzystania z odkupu.

Rząd w ostatniej chwili złożył nawet projekt ustawy w Sejmie, by uniknąć wyroku, ale i tak TK na prośbę skarżącego przepis Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wydał wyrok.

– Od publikacji uzasadnienia Trybunału będzie 30 dni na wznowienie już zakończonych spraw. Poszkodowani mogą się ubiegać o odszkodowanie od Skarbu Państwa – tłumaczy Małgorzata Chmielewska z biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Wniosek złożono do TK już ponad dwa lata temu.

– Nie wiadomo, jaki kierunek przyjmie w Sejmie rządowy projekt. A propozycje rządu nie rozwiązały żadnej z poruszanej w skardze do TK kwestii – mówiła. Dodała, że wyrok TK umożliwi wznowienie części spraw przed sądem, a w zawieszonych – wydanie wyroku. Większość sądów, do których część nabywców gruntów próbowała się odwołać od odkupu, od dwóch lat wstrzymuje postępowania, czekając na wyrok TK.

– Na taki wyrok czekaliśmy. Zgodnie z uzasadnieniem, gdyby odkup jednak w przepisach utrzymano, to właściciel ziemi powinien ubiegać się o jej wartość rynkową. A to rozwiązuje sprawę – mówi radca prawny Krzysztof Dobrowolski, założyciel Ruchu na rzecz Walki z Prawem Odkupu.

TK nie podzielił natomiast zastrzeżeń RPO co do kwestii tzw. wykupu. Choć mogło to wynikać z formy skargi rzecznika. Chodzi o przepis, zgodnie z którym jeżeli przeniesienie własności nieruchomości rolnej następuje w wyniku zawarcia umowy innej niż umowa sprzedaży, agencja może złożyć oświadczenie o nabyciu ziemi za zapłatą równowartości pieniężnej.