Znika biała lista. Audytorzy mogą odetchnąć z ulgą

Rząd przyjął projekt nowelizacji, likwidującej wykaz dozwolonych usług, które mogą być świadczone przez firmy audytorskie. To dobra wiadomość dla audytorów, banków i giełdowych spółek.

Z tego artykułu się dowiesz:

• Jakie zmiany wprowadza nowelizacja ustawy o biegłych rewidentach?
• Dlaczego likwidacja białej listy jest korzystna dla audytorów?
• Jakie korzyści dla spółek wynikają z przejścia na model czarnej listy?
• Jakie potencjalne zmiany mogą zajść w polskim sektorze audytu w przyszłości?

Działający w Polsce audytorzy od lat narzekają na restrykcyjne przepisy. I rzeczywiście, w Unii Europejskiej jest niewiele krajów, które tej branży dokręciły śrubę tak mocno, idąc dalej niż wymagały tego unijne regulacje. Teraz ma się to zmienić.

Rząd przyjął projekt nowelizacji ustawy o biegłych rewidentach, likwidującej tzw. białą listę, czyli wykaz dozwolonych usług, które mogą być świadczone przez firmy audytorskie na rzecz jednostek zainteresowania publicznego, czyli na przykład banków, ubezpieczycieli i spółek notowanych na giełdzie.

Audytorzy o zmianach

Polska Izba Biegłych Rewidentów ogłoszone zmiany ocenia pozytywnie.

– To postulowane przez nas odejście od niedobrej praktyki „gold-platingu”, czyli nakładania na krajowe podmioty obciążeń znacznie wykraczających poza wymogi unijne. Zastąpienie listy usług dozwolonych wykazem usług zakazanych, wynikającym bezpośrednio z rozporządzenia UE, przywróci polskim firmom konkurencyjność na tle podmiotów z innych krajów, które nie są obciążone takimi restrykcjami – komentuje Kamil Jesionowski, prezes Krajowej Rady Biegłych Rewidentów. Dodaje, że zmiana ta pozwoli zaoferować bardziej kompleksową obsługę firmy przez najlepiej znającego ją audytora, realnie przyczyniając się do zwiększenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Skorzystają na tym również jednostki z sektora MŚP, dla których możliwość skorzystania z usług znanej im firmy audytorskiej jest często rozwiązaniem optymalnym pod względem jakości i kosztów.

Obecna biała lista jest dla audytorów oraz ich klientów dużym ograniczeniem również dlatego, że nie nadąża za zmianami rynkowymi, stanowiąc barierę dla nowych usług, takich jak atestacja raportowania ESG. Przejście na model listy usług zakazanych powinno przywrócić niezbędną elastyczność.

– Jej brak generuje niewspółmiernie wysokie koszty po stronie jednostek zainteresowania publicznego oraz firm audytorskich, zmuszając je do angażowania nadmiernych zasobów w procesy, które nie stanowią realnego zagrożenia dla niezależności badania – mówi szef KRBR. Podkreśla, że polski system prawny dysponuje już mechanizmami ochrony tej niezależności, takimi jak limity wynagrodzeń, wymóg zatwierdzania usług nieaudytowych przez komitety audytu czy szereg zabezpieczeń wymaganych od biegłych rewidentów przez zasady etyki zawodowej.

– Wyrażamy głęboką nadzieję, że ten przejaw racjonalizacji przepisów jest jedynie wstępem do głębszych reform w obszarze działania biegłych rewidentów – podsumowuje Jesionowski.

Polski sektor audytu w ostatnich latach mocno się zmienił. Część firm wypadła z rynku, a część połączyła siły, wpisując się w konsolidacyjny trend obserwowany również na zagranicznych rynkach. Według zeszłorocznego sprawozdania Polskiej Agencji Nadzoru Audytowego na koniec 2024 r. na liście firm audytorskich znajdowały się 1 193 podmioty. W ciągu roku ich liczba spadła o 3 proc., w ciągu dwóch lat o 4 proc., a od 2012 r. o 30 proc.

Spółki powinny zyskać

Obecnie firmy audytorskie nie mogą oferować badanym spółkom giełdowym czy instytucjom finansowym usług takich jak: procedury due diligence, usługi związane z nabyciem spółki, weryfikacja wyliczenia wskaźników dla celów umowy handlowej, weryfikacja wydatków inwestycyjnych czy korekty ceny przy rozliczeniu nabycia spółki. Po zmianach audytorów będzie ograniczać wyłącznie czarna lista usług zakazanych w stosunku do podmiotów, których sprawozdania badają. Chodzi tu między innymi o usługi podatkowe, obejmujące udział w zarządzaniu lub procesie decyzyjnym badanej jednostki czy prowadzenie księgowości.

Dotychczasowe restrykcyjne regulacje prowadziły do absurdów. Zdarzało się na przykład, że duże spółki giełdowe, wchodzące w skład WIG20, miały problem ze znalezieniem audytora, który spełniałby wszystkie wymogi. Nic więc dziwnego, że emitenci również nie kryją zadowolenia z wprowadzanych zmian.

– Przyjęcie projektu ustawy zmieniającej dotychczasowe nadmiarowe ograniczenia w zakresie usług świadczonych przez firmy audytorskie na rzecz jednostek zainteresowania publicznego wpisuje się w obecny trend deregulacyjny. Polska przez wiele lat była jednym z dwóch krajów członkowskich, w których funkcjonowało najbardziej restrykcyjne podejście do świadczenia dodatkowych usług przez firmy audytorskie – mówi Małgorzata Szewc, wiceprezeska Stowarzyszenia Emitentów Giełdowych. Dodaje, że zmiany w tym zakresie wydają się korzystne dla emitentów, ponieważ pozwolą na korzystanie z szeregu dodatkowych usług świadczonych przez wybraną firmę audytorską, która ma pogłębioną wiedzę o danym emitencie i specyfice jego działalności.

– Otwarcie nowych możliwości powinno przyczynić się do większej dostępności i mniejszych kosztów takich dodatkowych usług – mówi wiceprezeska SEG-u.

Opinie:

Branża od dawna oczekiwała takiej zmiany

Dawid Napierała, partner w Grant Thornton, członek Krajowej Rady Biegłych Rewidentów

Firmy audytorskie badające jednostki zainteresowania publicznego śledzą toczący się proces legislacyjny z dużym zainteresowaniem i od dawna oczekują takiej zmiany. Nasz ustawodawca przez lata zakazywał świadczenia usług, które w świetle regulacji Kodeksu Etyki i prawodawstwa unijnego nie stanowiły zagrożenia dla niezależności audytora. Taki stan rzeczy stwarzał przeszkody w działalności JZP, które w skali europejskiej obsługiwane były przez firmy audytorskie z tej samej sieci, ale zakres usług musiał być mniejszy w Polsce niż w innych krajach. Uspójnienie przepisów pozwoli takim jednostkom międzynarodowym osiągnąć większą efektywność. Ponadto likwidacja dotychczasowych barier spowoduje, że zlecanie takich usług za granicę przestanie być atrakcyjną alternatywą. Tak więc planowane zmiany powinny się przyczynić do wzrostu polskiej gospodarki. Istotną korzyścią dla interesariuszy jednostek zainteresowania publicznego powinien być też wzrost jakości usług świadczonych przez audytorów. Biegły rewident badający sprawozdanie finansowe zna działalność jednostki znacznie lepiej niż audytor wykonujący usługi jednorazowe, co pozwala mu na lepszą ocenę ryzyka i dostosowanie procedur.

Odejście od białej listy przywraca proporcje

Marek Gajdziński, partner, szef działu audytu w KPMG w Polsce oraz Europie Środkowo-Wschodniej

W naszej ocenie, odejście od krajowej „białej listy” na rzecz stosowania wprost unijnej „czarnej listy” usług zakazanych, zgodnie z regulacjami rozporządzenia Unii Europejskiej (nr 537/2014, – red.), przywraca proporcje pomiędzy ochroną niezależności audytora a realnymi potrzebami jednostek zainteresowania publicznego, czyli na przykład banków czy spółek giełdowych.

Dotychczas obowiązująca polska regulacja była nadmiarowa i dużo bardziej restrykcyjna niż wymogi Unii Europejskiej, co w praktyce ograniczało dostęp do usług audytora innych niż badanie (takich jak na przykład uzgodnione procedury, weryfikacja spełnienia warunków umów, procedury badania due diligence) i w efekcie podnosiło koszty obsługi rynku.

Po zmianie dozwolone będą te usługi, których prawo Unii Europejskiej nie zakazuje, przy zachowaniu kluczowej zasady: żadna dodatkowa usługa nie może zagrażać niezależności biegłego rewidenta.

Warto podkreślić, że jednocześnie rynek nie traci „bezpieczników”, gdyż nadal obowiązuje katalog zakazów z rozporządzenia oraz mechanizmy nadzorcze i limitowanie wynagrodzeń za usługi dodatkowe.