Gdzie są ukryte miliardy rodziny Chameneich?

Nie ma jasności, co się dzieje z Modżtabą Chameneim, nowym najwyższym przywódcą Iranu. Wiadomo, że jego ojciec – ajatollah Ali Chamenei, poprzedni najwyższy przywódca – zginął w swojej zbombardowanej rezydencji w Teheranie rankiem 28 lutego 2026 r. Z przecieków wynikało, że Modżtaba został ranny w tym ataku. „The Telegraph” opisywał nagraną relację szefa protokołu najwyższego przywódcy wskazującą, że Modżtaba „o sekundy” uniknął śmierci, bo wyszedł z rezydencji do ogrodu. CNN donosiła, że miał połamaną stopę i rany cięte twarzy. Na kontach twitterowych związanych z irańską opozycją pojawiły się natomiast doniesienia, że stracił nogę, został podłączony do respiratora i nie odzyskał świadomości od 28 lutego. Kuwejcki dziennik „AJ Jariba” twierdził natomiast, że irański przywódca został ewakuowany rosyjskim samolotem wojskowym do Moskwy, gdzie przebył operację. Jak dotąd nie pokazał się on publicznie, a pierwsze jego „orędzie” było wiadomością odczytaną z kartki przez prezentera telewizyjnego. Na jednym z reżimowych wieców, jako najwyższego przywódcę zaprezentowano wyciętą z kartonu sylwetkę z naklejonym zdjęciem twarzy Modżtaby. Brytyjska, prawicowa telewizja GB News postanowiła więc sprawdzić, czy może najwyższy irański przywódca znajduje się w jednej ze swoich luksusowych nieruchomości w Londynie. Był to oczywiście tylko pretekst dla zrobienia przez nią reportażu o majątku rodu Chameneich.

Interesy z wrogiem

O tym, że rodzina irańskiego najwyższego przywódcy posiada luksusowe nieruchomości w Londynie, donosiła m.in. agencja Bloomberga. Z jej dochodzenia wynikało, że do Modżtaby Chameneiego należą m.in. dwa mieszkania w dzielnicy Kensington na zachodzie Londynu. Ich szacunkowa wartość przekracza 50 milionów funtów. Apartamenty położone są na szóstym i siódmym piętrze i są wyposażone w pomieszczenia dla służby na parterze. Mieszkania te znajdują się tuż przy ambasadzie Izraela oraz Kensington Palace, oficjalnej rezydencji księcia i księżnej Walii. Chamenei posiada te apartamenty od 2014 r. Należy do niego też 11 nieruchomości w Hampstead na północy Londynu, nabytych za pośrednictwem podstawionego człowieka i spółki-wydmuszki zarejestrowanej w raju podatkowym na Wyspie Man. Te rezydencje położone są przy Bishops Avenue, zwanej „Aleją miliarderów”. Większość z nich sprawia wrażenie niezamieszkanych, a niektóre wręcz niszczeją, ale i tak stanowią one dużą inwestycję. Według agencji Bloomberga, Modżtaba Chamenei posiada na całym świecie nieruchomości warte co najmniej kilkaset milionów funtów. Ma m.in. willę w Dubaju, mieszkania w Paryżu, udziały w dwóch hotelach w Niemczech i ośrodek golfowy na Majorce. Część z nieruchomości, które udało się zidentyfikować została kupiona w zeszłej dekadzie przez firmę Birch Ventures Limited, kontrolowaną przez irańskiego oligarchę Alego Ansariego, który uchodzi za bliskiego przyjaciela rodziny Chameneich. Ansari został objęty brytyjskimi sankcjami, więc na nieruchomości kupione przez niego dla Modżtaby nałożono zabezpieczenie sądowe (nie może więc ich obecnie sprzedać).

Dochodzenie izraelskiego portalu Shomrin odkryło ciekawy wątek interesów nieruchomościowych Ansariego. Okazało się bowiem, że spółka Birch Ventures Limited dostała przed transakcją zakupu nieruchomości w Londynie pożyczkę wynoszącą 36 mln funtów. Pożyczki tej udzieliła (przez pośrednika w postaci funduszu LJ Partnership) firma Topland Jupiter Limited, będąca częścią konglomeratu inwestycyjnego Topland Group, należącego do urodzonych w Izraelu braci Sola i Eddy’ego Zakayów. Ludzie zarządzający pieniędzmi przywódców dyktatury ostro skonfliktowanej z Izraelem prowadzili więc interesy z Izraelczykami.

Szyicka ośmiornica

Sadeq Mahsouli, były irański minister spraw wewnętrznych (zaliczany do grona „opozycji wewnątrz reżimu”), stwierdził kiedyś, że ówczesny najwyższy przywódca Ali Chamenei potępia luksusowe pałace, ale nie potępia mieszkania w takich pałacach.

Plotki o bogactwie rodziny najwyższego przywódcy krążyły więc od lat. Jako pierwsza spróbowała oszacować jego majątek agencja Reutera. Wyceniła go na aż 95 mld USD, z czego 52 mld USD miało być ulokowane w nieruchomościach, a 43 mld USD w udziałach spółek. Gdyby wartość majątku Chameneich utrzymała się na tym poziomie przez 13 lat, to dawałoby im to 18 miejsce w rankingu miliarderów Bloomberga – pomiędzy Billem Gatesem i Mukeshem Ambanim. Prawdopodobnie jednak powiększyła się ona w tym czasie. Ambasada USA w Bagdadzie, w jednym z postów w mediach społecznościowych z 2019 r., podała, że majątek Chameneich wynosi aż 200 mld USD. Nie podała jednak źródła tych rewelacji. Gdyby te wyliczenia okazały się prawdziwe, to najwyższy przywódca Iranu zajmowałby siódme miejsce w rankingu miliarderów Bloomberga: tuż za Larrym Ellisonem (206 mld USD), a przed Bernardem Arnault (157,2 mld USD) i Jensenem Huangiem (151,6 mld USD).

Według dochodzenia przeprowadzonego przez agencję Reutera, majątek rodziny najwyższego przywódcy jest zarządzany głównie przez fundację „charytatywną” Setad. Posiada ona udziały w tysiącach firm, działających niemal w każdym sektorze gospodarki irańskiej – od eksportu ropy po produkcję tabletek antykoncepcyjnych i farmy strusi. Część portfeli Setad stanowią aktywa odebrane ludziom uznawanym za wrogów republiki islamskiej. Fundacja przejmowała więc m.in. ziemie, nieruchomości i biznesy należące do rodzin emigrantów, mniejszości religijnych czy do biznesmenów, którzy z różnych powodów podpadli władzy. Oficjalnie Setad jest organizacją pomagającą biednym i weteranom wojennym. Rzeczywiście prowadzi ona również działalność charytatywną, ale głównym celem jej działania wydaje się być utrzymywanie kontroli nad gospodarką irańską, przy współpracy z licznymi przedsiębiorstwami.

Obecny irański reżim objął władzę w 1979 r., po obaleniu rządów szacha Mohameda Rezy Pahlaviego, któremu zarzucano wystawny tryb życia i nadmierne bogacenie. Podawano wówczas różne wyceny majątku obalonego monarchy. Niektóre z nich dochodziły do 20 mld USD (co z uwzględnieniem inflacji byłoby warte około 90 mld USD z 2026 r.). „The New York Times” wskazywał jednak, że zidentyfikowany majątek szacha stanowił około 1 mld USD (4,5 mld dolarów z 2026 r.). O ile w końcówce rządów Mohameda Rezy Pahlaviego irański PKB na głowę (liczony według parytetu siły nabywczej) był podobny jak w Polsce i dwa razy wyższy niż w Korei Południowej, to w 2025 r. był sześciokrotnie mniejszy niż w Korei Płd. i ponad dwa razy niższy niż w Polsce.

Rządy ajatollahów stały się dynastyczne

Modżtaba Chamenei (ur. 1969 r.) jeszcze przed wojną był uznawany za głównego pretendenta do stanowiska najwyższego przywódcy Islamskiej Republiki Iranu. Ma on poparcie Korpusu Strażników Rewolucji, czyli formacji zbrojnej będącej głównym filarem reżimu (a także będącej głównym rozgrywającym w gospodarce irańskiej). Należy on do Korpusu od 1987 r. i brał udział w wojnie z Irakiem. Zdobył też szyickie wykształcenie teologiczne. W 2009 r. kierował pacyfikacją protestów społecznych, które wybuchły po sfałszowanych wyborach prezydenckich. Ma opinię polityka nastawionego na ostry kurs wewnętrzny i zewnętrzny. Irańska opozycja twierdzi, że może on być gorszy od swojego ojca - dotychczasowego najwyższego przywódcy ajatollaha Alego Chamenei. Niewątpliwie, wiele z tego, co osiągnął zawdzięcza swojemu nazwisku. Jego wybór na nowego najwyższego przywódcę został uznany przez część komentarów za dowód na to, że reżim nabrał charakteru dynastycznego.

Ajatollah Ali Chamenei (1939-2026) był najwyższym przywódcą Iranu od 4 czerwca 1989 r. do swojej śmierci 28 lutego 2026 r. Wcześniej, w latach 1981-1989 był prezydentem Iranu (to stanowisko jest w republice islamskiej niższe rangą niż najwyższy przywódca). Był on bliskim współpracownikiem ajatollaha Ruhollaha Chomeiniego, który był liderem rewolucji islamskiej z 1979 r. oraz dożywotnim najwyższym przywódcą w latach 1979-1989. Chamenei brał więc czynny udział we wprowadzaniu szyickiego reżimu, a w ciągu ostatnich 37 lat kontrolował zarówno politykę wewnętrzną jak i zagraniczną Iranu. W 1981 r. stał się celem zamachu bombowego, w wyniku którego doznał paraliżu ręki. Przed rewolucją islamską, za rządów szacha Mohameda Rezy Pahlaviego, Chamenei sześciokrotnie trafił do więzienia za działalność antypaństwową. Ponieważ urodził się w irackim Nadżafie, wielu opozycyjnie nastawionych Irańczyków określa Chameneiego jako przybyłego z zagranicy wywrotowca. Wiadomość o śmierci najwyższego przywódcy wywołała więc radosne celebracje na ulicach wielu irańskich miast, które skończyły się jednak po wkroczeniu do akcji uzbrojonych sił reżimowych. HK