Czym tak naprawdę jest zdrowie finansowe?
Od wielu lat instytucje światowe, takie jak ONZ, WHO, Komisja Europejska czy OECD mówią o zdrowiu finansowym jako o dobrostanie i dopełnieniu zdrowia każdego człowieka z perspektywy jakości życia. WHO wskazuje, że oprócz zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i relacyjnego istnieje czwarty obszar – zdrowie finansowe, które bardzo mocno wpływa na pozostałe trzy obszary, a najmocniej oddziałuje na zdrowie psychiczne. Badania przeprowadzone w Polsce pokazują, że 75 proc. Polek i Polaków odczuwa silne emocje związane z finansami, 44 proc. kłóci się z tego powodu w domu, a osiem na dziesięć osób wskazuje, że zdrowie finansowe najbardziej wpływa właśnie na zdrowie psychiczne. Od 2024 roku obowiązuje również Krajowa Strategia Edukacji Finansowej, która zakłada konkretne działania realizowane przez różne instytucje na rzecz edukacji finansowej i zdrowia finansowego. Wracając jednak do pytania: zdrowie finansowe to stan, w którym człowiek po pierwsze kontroluje swoje wydatki i dochody, zna swój miesięczny, kwartalny i roczny budżet. Po drugie jest przygotowany na niespodziewane wydatki – związane choćby z narodzinami dziecka, przeprowadzką czy utratą pracy – czyli posiada poduszkę finansową. Po trzecie świadomie podejmuje decyzje finansowe, aby cieszyć się życiem. I po czwarte posiada cele finansowe oraz plan ich realizacji. Zdrowie finansowe nie zależy od wysokości posiadanych aktywów czy oszczędności. Nie ma znaczenia, czy ktoś ma na koncie tysiąc złotych, milion czy dziesięć milionów. To przede wszystkim poczucie kontroli, bezpieczeństwa, sprawczości i wolności finansowej.
To jaki jest stan zdrowia finansowego Polaków? Jest dobrze, źle czy może gdzieś pośrodku?
Niestety, nie jest najlepiej. Badania z 2024 roku przeprowadzone przez EFPA Polska i Uniwersytet Warszawski pokazują, że 92 proc. Polaków uważa zdrowie finansowe za ważne. Jednocześnie 72 proc. deklaruje, że potrzebuje więcej zweryfikowanej wiedzy na temat finansów i zdrowia finansowego, a 60 proc. nie czuje się bezpiecznie finansowo. Dlaczego? Nie chodzi wyłącznie o wysokość dochodów. To przede wszystkim kwestia wiedzy finansowej. Między deklaracjami, a praktyką istnieje bardzo duża luka. Dla przykładu 90 proc. Polaków deklaruje, że posiada średnie kompetencje w zakresie wyznaczania celów finansowych. Cele finansowe posiada 63 proc. badanych, ale jedynie 13 proc. realizuje je w praktyce na co dzień. Podobnie wygląda sytuacja z oszczędzaniem. Około 82 proc. Polaków deklaruje, że odkłada środki od czasu do czasu, a 40 proc. robi to regularnie. To wynik lepszy niż ponad 20 lat temu, ale nadal niewystarczający. Około 45 proc. badanych posiada poduszkę finansową pozwalającą utrzymać się do trzech miesięcy w przypadku utraty pracy, natomiast ponad 20 proc. nie byłoby w stanie utrzymać się nawet przez miesiąc. Trzeba jednak jasno powiedzieć: wiedza bez praktyki nie wystarczy.
Polski rynek czeka na OKI. Może to jest też dobry moment, by szerzej rozmawiać o finansach, wiedzy finansowej i zdrowiu finansowym.
Zdecydowanie tak. Problem polega również na tym, że część osób samodzielnie poszukuje informacji w internecie. Trafiają zarówno na wiarygodne źródła, jak i na takie, które trudno zweryfikować. Dlatego powstał program Zdrowie Finansowe i dedykowana strona zdrowiefinansowe.pl, gdzie dorośli Polacy mogą skorzystać z bezpłatnych konsultacji z certyfikowanym trenerem zdrowia finansowego. Pierwsze spotkanie trwa 60 minut i nie dotyczy sprzedaży produktów finansowych. Koncentruje się wyłącznie na sytuacji konkretnej osoby. Jeszcze przed konsultacją uczestnik wypełnia ankietę dobrostanu finansowego, która pozwala ocenić jego sytuację oraz poziom wiedzy finansowej. Podczas spotkania analizowane są dochody i wydatki, możliwości uporządkowania budżetu oraz rozpoczęcia budowy poduszki finansowej. Rozmawiamy również o oszczędzaniu i długoterminowym planowaniu finansowym. Po konsultacji uczestnik otrzymuje indywidualny plan finansowy oraz zestaw narzędzi obejmujących m.in. arkusz budżetowy i plan realizacji celów finansowych. Celem jest wypracowanie trwałych nawyków finansowych.
A czy istnieją uniwersalne zasady dbania o zdrowie finansowe czy jednak każdy przypadek jest inny? Od czego warto zacząć?
Po pierwsze – zapraszam na przegląd zdrowia finansowego. To 60 minut, które mogą pomóc żyć z większą świadomością, wolnością i dobrostanem. Po drugie warto skontrolować swoje dochody i wydatki. Okazuje się bowiem, że mniej niż 20 proc. dorosłych Polaków potrafi z dokładnością do tysiąca złotych określić wysokość swoich miesięcznych wpływów i wydatków. Trzeci krok to rozpoczęcie budowy poduszki finansowej oraz określenie celów finansowych w perspektywie krótko-, średnio- i długoterminowej. A później trzeba po prostu zacząć praktykować dobre nawyki finansowe.
Czy zdrowie finansowe można postawić na równi z profilaktyką zdrowotną i aktywnością fizyczną?
Zdecydowanie tak. Zdrowie finansowe ma bardzo duży wpływ na nasze zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne i relacyjne. Tak jak wykonujemy badania profilaktyczne, tak samo warto regularnie przyglądać się swojej kondycji finansowej. Nie czekajmy na kryzys czy popełnione błędy. Nie jest to rozwiązanie wyłącznie dla osób zamożnych. Dotyczy również tych, którzy zmagają się z problemami finansowymi. Sprawdźmy stan swojego budżetu, wielkość poduszki finansowej oraz cele na przyszłość. Warto przygotować się zarówno na nieprzewidziane wydatki, jak i na kolejne etapy życia – rozpoczęcie kariery zawodowej, emeryturę czy powiększenie rodziny.
