Konieczne jest, między innymi, ujawnienie informacji o oddziaływaniu jednostek gospodarczych na społeczeństwo. Jednym z istotnych elementów w tym kontekście jest ESRS S3 „Dotknięte społeczności”. Jego celem jest ujawnienie wpływu przedsiębiorstwa na społeczności oraz przedstawienie przez jednostki gospodarcze polityki, działań i celów, aby stać się bardziej zrównoważonymi w tym zakresie.

Kwestie strategiczne w kontekście ESRS S3

Jeżeli w drodze procesu oceny podwójnej istotności jednostka zidentyfikuje standard S3 jako istotny, a więc stwierdzi, że posiada istotne wpływy albo istotne ryzyka i szanse, które dotyczą dotkniętych społeczności, to powinna przedstawić ujawnienia zgodnie z wymogami opisanymi w ESRS S3. Spółka musi wówczas ujawnić wpływ dotkniętych społeczności na strategię oraz model biznesowy jednostki, co wskazano już w wymogach ujawnieniowych ESRS 2 SBM (Strategia). Wśród ujawnień dotyczących strategii występują dwa wskazania ESRS 2 SBM-2 – „Interesy i opinie zainteresowanych stron” oraz ESRS 2 SBM-3 „Istotne wpływy, ryzyka i szanse oraz ich wzajemne związki ze strategią i z modelem biznesowym”.

Powyższe ujawnienia powinny być jakościowe i przedstawione w formie opisów wyszczególniających dane zgodnie z wymogami informacyjnymi zawartymi w standardzie. Jeżeli dotknięte społeczności stanowią kluczową grupę zainteresowanych stron, na które jednostka wywiera wpływ, to odpowiadając na ESRS 2 SBM-2 pkt 43, dana jednostka powinna ujawnić, w jaki sposób poglądy, interesy i prawa tych społeczności, w tym poszanowanie ich praw człowieka wpływają na jej strategię i model biznesowy.

Wymóg dotyczący ujawniania informacji ESRS 2 SBM-2 nakazuje jednostce przedstawienie wyjaśnienia, czy i w jaki sposób spółka rozważa rolę, jaką realizowane przez nią strategia i model biznesowy mogą odgrywać w tworzeniu, pogłębianiu lub łagodzeniu znaczących istotnych wpływów na dotknięte społeczności, a także czy i w jaki sposób model biznesowy i strategia dostosowane są do tego, aby zaradzić takim istotnym wpływom. Mimo że te dotknięte społeczności mogą nie angażować się w sprawy jednostki na poziomie jej strategii lub modelu biznesowego, to ich opinie mogą wpłynąć na ocenę w tym zakresie. Jednostka może ujawniać opinie dotkniętych społeczności, jak również ich wiarygodnych przedstawicieli.

ESRS S3 koncentruje się na dostosowaniu strategii organizacji do wyzwań związanych z zrównoważonym rozwojem w zakresie dotkniętych społeczności. Wspólna wizja i określenie celów oraz strategii w obszarze S3 staje się niezbędnym elementem działań zarządów. Przekłada się to również na tworzenie odpowiednich procedur wewnątrzorganizacyjnych, które powinny spełniać wymagania zawarte w ESRS S3-1 „Polityki”. Przedsiębiorstwa są zobowiązane do ujawnienia, w jaki sposób włączenie zrównoważonego rozwoju wpłynie na ich działalność strategiczną i jakie konkretne cele w tym zakresie zostały wyznaczone. Umożliwi to interesariuszom, w tym akcjonariuszom, klientom czy społeczeństwu, lepsze zrozumienie, jak dana jednostka planuje wprowadzać zmiany w zarządzaniu w odpowiedzi na wyzwania związane ze społecznościami powiązanymi z przedsiębiorstwem.

Zarządzanie IRO

Ujawnianie informacji o zarządzaniu IRO wskazane jest przez wymóg ujawniania informacji ESRS 2 SBM-3 „Istotne wpływy, ryzyka i szanse oraz ich wzajemne związki ze strategią i z modelem biznesowym”, a także w kolejnym wymogu ESRS S3-4 „Podejmowanie działań dotyczących istotnych wpływów na dotknięte społeczności oraz stosowanie podejść służących zarządzaniu istotnymi ryzykami i wykorzystywaniu istotnych szans związanych z tymi społecznościami oraz skuteczność tych działań”.

Odpowiadając na wymogi ESRS 2 SBM-3 pkt 48 przedsiębiorstwa zobowiązane do tworzenia raportu zrównoważonego rozwoju powinny ujawnić, w jaki sposób faktyczne i potencjalne wpływy na dotknięte społeczności (określone w ESRS 2 IRO-1) wynikają ze strategii i modeli biznesowych lub są z nimi powiązane, a także w jaki sposób kształtują strategię i model biznesowy jednostki oraz przyczyniają się do ich dostosowywania. Ważne jest również ujawnienie związku między istotnymi ryzykami i szansami wynikającymi z wpływów na dotknięte społeczności i zależności od nich a strategią i modelem biznesowym.

Pozostałe wymogi informacyjne w zakresie zarządzania istotnymi ryzykami i szansami wskazują na konieczność zawarcia w raporcie zrównoważonego rozwoju krótkiego opisu rodzajów społeczności podlegających istotnym wpływom w wyniku operacji własnych jednostki lub za pośrednictwem jej łańcucha wartości na wyższym i niższym szczeblu. W ujawnieniu powinno być również wskazanie czy są to istotne negatywne czy pozytywne wpływy. Po scharakteryzowaniu dotkniętych społeczności Spółki muszą przedstawić opis wszelkich istotnych ryzyk i szans dotyczących jednostki oraz wynikających z nich wpływów i zależności związanych z dotkniętymi społecznościami.

Z kolei celem wymogu S3-4 „Podejmowanie działań” jest umożliwienie zrozumienia wszelkich działań i inicjatyw, za pośrednictwem których spółki czynią starania na rzecz zapobiegania istotnym negatywnym wpływom na dotknięte społeczności, łagodzenia ich i naprawy ich skutków albo też osiągnięcia istotnych pozytywnych wpływów na dotknięte społeczności. Z drugiej strony ma on zapewnić zrozumienie sposobów uwzględniania przez jednostki istotnych ryzyk i korzystania z istotnych szans dotyczących dotkniętych społeczności. W raporcie powinien zostać przedstawiony skrócony opis planów działań i zasobów dotyczących zarządzania jej istotnymi wpływami, ryzykami i szansami związanymi z dotkniętymi społecznościami zgodnie z ESRS 2 MDR-A „Działania i zasoby” w odniesieniu do wszystkich istotnych kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem.

Ujawnianie celów

Organizacje powinny szczegółowo ujawnić swoje cele w zakresie środowiska i społeczeństwa, a cele te muszą obejmować konkretne obszary, być mierzalne, osiągalne i mieć określony horyzont czasowy. Raporty zrównoważonego rozwoju powinny również zawierać informacje na temat tego, jak cele ESG są zintegrowane z ogólną strategią organizacji. Przedsiębiorstwa muszą wyjaśnić, w jaki sposób zrównoważony rozwój wpływa na ich długoterminową strategię biznesową, a także jakie działania są podejmowane w celu ich realizacji.

Wymóg ESRS S3-5 „Cele dotyczące zarządzania istotnymi negatywnymi wpływami, zwiększania pozytywnych wpływów i zarządzania istotnymi ryzykami i szansami” w odniesieniu do celów wskazuje na konieczność ujawnienia celów dotyczących:

  • ograniczenia negatywnych wpływów na dotknięte społeczności,
  • zwiększenia pozytywnych wpływów na dotknięte społeczności,
  • zarządzania istotnymi ryzykami i szansami w odniesieniu do dotkniętych społeczności.

Skrócony opis celów w zakresie zarządzania swoimi istotnymi wpływami, ryzykami i szansami związanymi z dotkniętymi społecznościami powinien być zgodny z wymaganiami określonymi w ESRS 2 MDR-T. Jednostki powinny zawrzeć w raporcie także informacje dotyczące procesu ustalania celów oraz sposobu, w jaki jednostka współpracowała bezpośrednio z dotkniętymi społecznościami lub ich przedstawicielami.

Jak przeprowadzić dialog ze społecznościami?

Ze względu na szczególną relację z przedsiębiorstwem, społeczności dotknięte oddziaływaniem w ESRS S3 stanowią kluczowych interesariuszy. Dlatego też jednostki powinny zaraportować, czy kontakt z takimi grupami miał miejsce. Dialog z lokalnymi społecznościami i interesariuszami jest w kontekście ESRS S3 jednym z najważniejszych aspektów. Organizacje muszą przeprowadzać aktywne konsultacje z społecznościami, z którymi współpracują, aby uwzględniać ich potrzeby, obawy i oczekiwania.

Ujawnienia wskazane w wymogu dotyczącym ujawniania informacji ESRS S3-2 „Procesy współpracy w zakresie wpływów z dotkniętymi społecznościami” będą w kwestii dialogu bardzo przydatne. Ten wymóg dotyczy procesu współpracy i odnosi się nie tylko do kwestii organizacyjnych, ale też specyficznych działań podejmowanych w celu zapewnienia udziału w dialogu grup szczególnie narażonych na wpływy lub marginalizowanych. Pomocne będą również wskazania zawarte w ESRS S3-3 „Procesy naprawy skutków negatywnych wpływów i kanały zgłaszania wątpliwości”.

Celem wymogu S3-2 jest zapewnienie wiedzy na temat, czy i w jaki sposób jednostka współpracuje – w ramach trwającego procesu należytej staranności – z dotkniętymi społecznościami i ich przedstawicielami w zakresie istotnych, rzeczywistych i potencjalnych, pozytywnych lub negatywnych wpływów, które dotyczą lub mogą dotyczyć społeczności, oraz tego, czy i w jaki sposób opinie tych społeczności są uwzględniane w procesach decyzyjnych jednostki. Spółka powinna wyjaśnić, czy dochodzi do współpracy z dotkniętymi społecznościami, lub ich prawowitymi przedstawicielami bezpośrednio, czy za pośrednictwem wiarygodnych reprezentantów, którzy mają wgląd w ich sytuację, a także opisać etapy, na których ma miejsce współpraca, jej rodzaj i częstotliwość.

Te ujawnienia nie wyczerpują jednak informacji związanych z dialogiem, które powinny znaleźć się w raporcie. Należy pamiętać, że standardy ESRS odwołują się do komunikacji z interesariuszami w wielu miejscach: m.in.:

  • ESRS 2 SBM-2 (gdzie opisany jest sposób zaangażowania w dialog z interesariuszami)
  • ESRS 2 IRO-1 (czy uwzględniono konsultacje z interesariuszami w celu zrozumienia zakresu oddziaływania)

– ujawnienia te powinny uwzględniać dialog ze społecznościami dotkniętymi oddziaływaniem.

Dialog ze społecznościami to proces, który wymaga transparentności i odpowiedzialności. Firmy powinny angażować się w długoterminowe relacje z lokalnymi interesariuszami, zwłaszcza w kontekście działań mogących mieć wpływ na środowisko czy społeczeństwo. Takie podejście zapewnia lepszą integrację z lokalnymi inicjatywami, budowanie zaufania i poprawę wizerunku organizacji.

Dokumentacja dla biegłego

Atestacja raportów zrównoważonego rozwoju to nowa, wymagająca odpowiedzialność, która spoczywa na audytorach. Na ten moment atestacja raportu zrównoważonego rozwoju jest usługą atestacyjną dającą ograniczoną pewność, czyli taką, w której biegły rewident obniża ryzyko zlecenia do poziomu, który jest akceptowalny w danych okolicznościach zlecenia, ale jest to większe ryzyko, niż dla usługi atestacyjnej dającej racjonalną pewność.

Standard ESRS S3 wymaga określenia rodzajów społeczności podlegających istotnym wpływom w wyniku operacji własnych jednostki lub za pośrednictwem jej łańcucha wartości na wyższym i niższym szczeblu. Odpowiednia weryfikacja łańcucha wartości jest więc kluczowa. Identyfikacja społeczności dotkniętej oddziaływaniem może wydawać się łatwa. W pierwszej kolejności na myśl przychodzą społeczności lokalne, takie jak osoby mieszkające w pobliżu zakładów produkcyjnych czy miejsc wydobycia surowców. Spółki muszą jednak pomyśleć o ludziach oddalonych od miejsca prowadzenia działalności, do których skutki ich działalności gospodarczej docierają. Takie bardziej odległe geograficznie oddziaływanie może się wiązać także z działalnością partnerów biznesowych i funkcjonowaniem przedsiębiorstwa w łańcuchu wartości.

W przypadku atestacji ujawnień wynikających ze standardu ESRS S3 biegły będzie weryfikował na pewno kompletność ujawnień i zgodność z wymogami opisanymi w przepisach. Dla poprawnego ujęcia informacji zgodnie z S3 kluczowa jest poprawna analiza podwójnej istotności oraz łańcucha wartości. Krajowy standard usług atestacyjnych dotyczący atestacji zrównoważonego rozwoju – KSUA3002 odnosi się do procedur, jakie zespół audytorski powinien wykonać w ramach ich weryfikacji. Na mocy zapisów standardu KSUA3002 biegły może oceniać systemy wdrożone przez kierownika jednostki w celu uzyskiwania i raportowania informacji dotyczących łańcucha wartości oraz ich wiarygodność. Procedury audytorskie mogą obejmować także pozyskanie zrozumienia zaprojektowania i wdrożenia procesu należytej staranności wymaganego przez ESRS, zrozumienie metody weryfikacji dostawców, pozyskanie dokumentacji w zakresie analizy łańcucha wartości (w szczególności w zakresie procesu myślowego), zapytania do doradców spółki lub kierownika jednostki na ten temat.

Zgodnie z wymogami ESRS S3, organizacje muszą również przygotować odpowiednią dokumentację, którą biegły rewident będzie mógł wykorzystać do potwierdzenia prawidłowości ujawnianych informacji. Dokumentacja ta powinna obejmować wszystkie dane dotyczące realizacji celów ESG, ich wpływu na działalność firmy oraz sposób, w jaki przedsiębiorstwo mierzy postępy w tym zakresie. Brak zdefiniowanych mierników w standardzie S3 jest pewnym utrudnieniem dla spółek, gdyż muszą one same zaproponować wskaźniki, które będą dotoczyły ich działalności, stanowiły wartościową informację dla użytkowników raportu oraz spełniały inne wymogi dotyczące jakości informacji, zawarte w ESRS 1. Transparentność dokumentacji jest kluczowa, aby zapewnić wiarygodność raportów ESG i umożliwić pełną ocenę zgodności działań z obowiązującymi regulacjami.

Podsumowanie

Sprostanie wymogom ESRS S3 stanowi istotny krok w kierunku zwiększenia transparentności i odpowiedzialności firm w zakresie wpływów na dotknięte społeczności. Przedsiębiorstwa, które skutecznie wdrożą wytyczne w zakresie strategii, zarządzania IRO, dialogu ze społecznościami oraz dokumentacji dla biegłych, będą w stanie nie tylko spełnić wymagania regulacyjne, ale także zbudować długotrwałą wartość dla swoich interesariuszy, w tym dla inwestorów, pracowników oraz lokalnych społeczności.