Podwójne standardy moralne Polaków. Kulawa etyka biznesu

Aż 88 proc. przedsiębiorców uważa, że etyka ma realny wpływ na sposób prowadzenia biznesu. Ale w praktyce nadużycia wobec państwa czy instytucji są często racjonalizowane jako spryt lub zaradność. Traci na tym cała gospodarka.

Aż 130 mld zł sięga łączna wartość zaległych długów konsumentów i firm – wynika z danych rejestru dłużników BIG InfoMonitor (dane pozakredytowe) i w bazie BIK (dane kredytowe). Większość tej gigantycznej kwoty stanowią zaległości konsumentów, co uderza w miliony podmiotów gospodarczych.

Granice się rozmywają

Wpisuje się to w niepokojący obraz, wyłaniający się z raportu przygotowanego przez BIK i BIG. Widać w nim przesuwające się granice pomiędzy etyką a akceptacją nieetycznych zachowań.

Paweł Szarkowski, prezes BIG InfoMonitor, podkreśla, że historia masowych zaległości często zaczyna się od psychologicznych mechanizmów unikania zobowiązań. Dotyczy to zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców. Dla wielu firm działania niezgodne z prawem – jak świadczenie usług bez faktury czy częściowe unikanie zobowiązań podatkowych – nie są oceniane jako nieetyczne, lecz jako naturalne i racjonalne. Często są traktowane jako dostosowanie się do oczekiwań rynku, a nie złamanie norm.

Co więcej, takie praktyki nie spotykają się zazwyczaj z dezaprobatw otoczeniu biznesowym. Wręcz przeciwnie, bywają oceniane jako dowód zaradności i elastyczności. Stoi to w sprzeczności ze szczytnymi deklaracjami spółek dotyczącymi ESG i sprzyja utrwalaniu szarej strefy. Uderza też w przedsiębiorców, którzy starają się działać w pełni legalnie.

W szerszej perspektywie nieetyczne zachowania ograniczają inwestycje i innowacje, zwiększając ryzyko transakcyjne i koszty prowadzenia działalności. To z kolei negatywnie wpływa na całą gospodarkę oraz jej konkurencyjność na arenie międzynarodowej.

Jak i dlaczego omijamy przepisy

Najczęściej wskazywanymi przez przedsiębiorców nieetycznymi zachowaniami w biznesie są: nieterminowe płacenie faktur oraz niepłacenie należności wcale. Eksperci podkreślają, że choć nie zawsze wynika to ze złej woli, to może być postrzegane jako sposób na kredytowanie się kosztem kontrahentów. Z badań wynika, że 43 proc. respondentów uważa nieterminowe płacenie zobowiązań wobec innych przedsiębiorców za całkowicie nieakceptowalne, ale aż kilkanaście procent akceptuje takie działanie.

Przedsiębiorcy przyznali ponadto, że często lub bardzo często spotykali się z oferowaniem zatrudniania na czarno czy z proponowaniem pracownikowi wynagrodzenia w najniższej możliwej kwocie i uzupełnienia go wypłatą „pod stołem”. Wielu przedsiębiorców spotkało się także ze zjawiskiem nieuczciwej konkurencji poprzez celowe zaniżanie cen.

Poziom akceptacji nieetycznych zachowań zależy od sektora. W produkcji jest wyższy niż w handlu i usługach. Widać też różnice w zależności od wieku i wykształcenia. Im starsi i lepiej wykształceni przedsiębiorcy, tym niższa akceptacja zachowań nieetycznych.

Źródeł takich zachowań przedsiębiorcy upatrują przede wszystkim w dużych obciążeniach finansowych, tj. podatkach i składkach ZUS oraz w kosztach utrzymania pracowników.