Jak wyjaśniliśmy na samym początku naszego cyklu, za możliwość ochrony kapitału w produktach strukturyzowanych odpowiada ich część bezpieczna, czyli obligacja. Szansę na zysk daje z kolei część ryzykowna, czyli opcja. Przyjrzyjmy się zatem bliżej tym opcjom, które są najczęściej wykorzystywane przez emitentów struktur.

Europa czy Azja

Największą popularnością cieszy się opcja europejska. Należy ona do grupy tzw. opcji waniliowych. Ich nazwa pochodzi od... lodów waniliowych, czyli podstawowego rodzaju lodów, statystycznie najczęściej wybieranych przez dzieci w lodziarniach. Zasada działania tej opcji jest bardzo prosta – może ona zostać zrealizowana tylko w jednym określonym terminie, na koniec okresu inwestycji. Zysk z produktu wykorzystującego tę opcję uzależniony jest od różnicy notowań danego instrumentu bazowego (indeksu, wskaźnika, ceny surowca itp.) między wartością początkową i końcową, pomnożoną przez współczynnik partycypacji.

Z kolei w przypadku opcji azjatyckiej wysokość zysku zależy od uśrednionej wartości instrumentu bazowego w określonym czasie (np. w ciągu siedmiu ostatnich dni trwania produktu, sześciu obserwacji w ostatnich miesiącach czy też co kwartał od początku inwestycji). Daty obserwacji notowań instrumentu bazowego są znane już podczas zapisów na dany produkt.

Co daje klientom taki proces? W pewnych sytuacjach może on uratować ich zyski. Dzieje się tak, gdy pod koniec inwestycji cena czy kurs instrumentu bazowego zaczynają spadać. Jednocześnie możliwy jest również scenariusz, w którym uśrednienie ograniczy nasz zarobek. Jeśli bowiem kurs/wartość instrumentu bazowego będzie zachowywał się przez cały czas zgodnie z założeniami produktu (rósł lub spadał), to wtedy – ze względu na uśrednienie – zysk będzie niższy.

Autocall daje kilka szans

Kolejną często stosowaną opcją jest tzw. autocall. Pozwala ona zakończyć inwestycję przed terminem w przypadku spełnienia określonych warunków, a jednocześnie daje produktowi kilka szans na wygenerowanie zysku, który ma formę tzw. kuponu. Jak działa ten mechanizm? Przykładowo, mamy hipotetyczny trzyletni produkt strukturyzowany z pełną ochroną kapitału, oparty na notowaniach koszyka akcji pięciu spółek z WIG20, zakładający wzrost ich kursów. Po roku trwania inwestycji następuje pierwszy odczyt poziomu kursów akcji i jeśli wszystkie z nich będą wyższe od poziomu początkowego, wtedy inwestycja się zakończy, a inwestor otrzyma 100 proc. zainwestowanego kapitału plus premię w postaci kuponu (np. 10 proc.). Jeśli kurs którejś z akcji znajduje się poniżej poziomu początkowego, inwestycja trwa dalej. Po dwóch latach następuje kolejna obserwacja – jeśli kursy akcji wszystkich spółek są powyżej poziomu początkowego, inwestor otrzymuje zysk w wysokości dwukrotności stałego kuponu (2 x 10 proc. = 20 proc.). W przeciwnym razie inwestycja trwa nadal. Na koniec następuje wypłata zysku (liczba lat x kupon) lub zwrot kapitału.

Co ważne dla klientów, struktury wykorzystujące tę opcję dają szansę na niezłe wyniki. Np. wśród 50 najlepszych produktów zakończonych w 2011 r. aż 21 skonstruowanych było właśnie na bazie opcji autocall.

Himalaya

W produkcie wykorzystującym tę opcję z koszyka aktywów, na których oparta jest struktura w określonych odstępach czasu, eliminowane są te, które osiągnęły najwyższe stopy zwrotu, a ich wyniki są zapamiętywane. Przykładowo, mamy inwestycję opartą na notowaniach akcji ośmiu spółek. Po pół roku z koszyka zostanie usunięta spółka, której papiery od początku notowań wzrosły najmocniej, po roku odpadnie kolejna ze spółek itd. Ostateczna stopa zwrotu będzie obliczona jako średnia stóp zwrotu wyeliminowanych wcześniej akcji. Plusem takiego rozwiązania jest fakt, że inwestując samodzielnie i trzymając papiery wszystkich spółek przez cały czas, inwestor ponosiłby ryzyko związane ze stratą, jaką mogą przynieść najgorsze aktywa w portfelu.

Range accrual

W tym wypadku inwestorzy zarabiają tylko w momencie, gdy dany instrument bazowy znajduje się w określonym przedziale. Np. mamy roczny produkt zakładający stabilizację średniego kursu euro do złotego w przedziale od minus 0,15 do plus 0,15 zł w stosunku do kursu z dnia otwarcia lokaty. Zysk inwestora będzie wyliczany za każdy dzień roboczy, w którym kurs euro do złotego pozostanie w tych widełkach. Emitent określa z góry maksymalny możliwy do osiągnięcia zysk, np. 8 proc., ale aby tak się stało, kurs tej pary walutowej musiałby znajdować się w założonych widełkach przez cały okres trwania inwestycji.

Opcja barierowa to ryzyko

Jeśli w produkt wbudowana jest opcja barierowa knock-out, szansę na zysk mamy wtedy, gdy przez cały czas trwania inwestycji kurs/wartość naszego instrumentu bazowego będzie się znajdować  w ściśle określonym przedziale. Jego przekroczenie będzie skutkowało w najlepszym przypadku otrzymaniem kuponu o niskiej wartości, a najczęściej po prostu zwrotem zainwestowanego kapitału. Musimy jednak pamiętać, że w sytuacji gdy dana struktura posiada warunkową ochronę kapitału, a kurs instrumentu bazowego bardzo mocno spada, może się okazać, że nie tylko nic nie zarobimy, ale nasza strata będzie równa spadkowi kursu instrumentu bazowego, ponieważ przekroczenie?bariery spowoduje wyłączenie ochrony kapitału.

Ciekawe oferty, czyli subiektywny przegląd rynku

nazwa WiborProfit 3L

emitent BNP Paribas Bank Polska

aktywo bazowe WIBOR 3M

czas trwania 3 lata

zapisy do 02.05.2013

minimalna kwota 1 tys. zł

plusy

– proste aktywo bazowe

– niskie minimum inwestycyjne

minusy

– w przypadku chęci wcześniejszego zakończenia inwestycji opłata likwidacyjna może wynieść nawet 5,3 proc.

Opinia

Norbert Duczkowski dyrektor biura produktów inwestycyjnych, Getin Noble Bank

Odpowiedni dobór formuły wypłaty, czyli wzoru matematycznego opisującego sposób obliczenia stopy zwrotu z produktu strukturyzowanego, pozwala na zwiększenie zyskowności. Profil wypłaty powinien być dostosowany do specyfiki instrumentu bazowego oraz do opinii inwestora na temat jego kształtowania się w przyszłości. Inne formuły naliczenia zysku powinny być zastosowane do aktywnie zarządzanych strategii czy funduszy inwestycyjnych, inne do kursu walutowego, a jeszcze inne do wskaźników stopy procentowej. Nie należy patrzeć na profil wypłaty w oderwaniu od poziomu zmienności rynkowej, gdyż nawet dobra predykacja kierunku zmiany aktywa bazowego przy dużej zmienności może przy niektórych formułach skutkować brakiem zysku. Warto zwracać też uwagę na możliwe dodatkowe cechy produktu zabezpieczające nasz zysk, takie jak np. mechanizm „lookback", czyli wypłaty zysku z inwestycji dla stopy zwrotu równej różnicy między początkowym poziomem a maksymalnym poziomem osiągniętym przez dany instrument bazowy w trakcie trwania całej inwestycji, lub mechanizm „lock-in", czyli „zapamiętywanie" określonego poziomu zysku w trakcie trwania produktu. Warto jednak podkreślić, iż niezależnie od kształtowania się rynku finansowego i rodzaju instrumentu bazowego, profil wypłaty powinien być tak prosty, jak to możliwe, aby klient mógł w pełni zrozumieć, kiedy struktura przyniesie zysk.