Konsolidacja finansowa stanowi jeden z najbardziej wymagających procesów sprawozdawczych w grupach kapitałowych notowanych na giełdzie. Dla wielu emitentów proces ten jest postrzegany przede wszystkim jako wymóg regulacyjny wynikający z Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) lub ustawy o rachunkowości. W praktyce jednak dobrze przeprowadzona konsolidacja stanowi znacznie więcej niż formalny obowiązek. Jest źródłem informacji dla inwestorów, analityków, instytucji finansowych i zarządów spółek, umożliwiającym ocenę rzeczywistej kondycji całej grupy kapitałowej.

W warunkach rosnącej liczby podmiotów zależnych, ekspansji zagranicznej oraz zwiększających się wymagań regulacyjnych inwestorzy i organy nadzoru oczekują od emitentów nie tylko terminowości, ale przede wszystkim wysokiej jakości oraz przejrzystości raportowanych danych.

Jakie jest znaczenie konsolidacji dla relacji inwestorskich?

Dla spółek notowanych na giełdzie konsolidacja finansowa nie jest wyłącznie wymogiem regulacyjnym. Stanowi także istotne narzędzie budowania transparentności, wiarygodności i zaufania rynku kapitałowego. Właściwie przygotowane skonsolidowane sprawozdania finansowe umożliwiają inwestorom podejmowanie świadomych decyzji inwestycyjnych, a zarządom dostarczają informacji niezbędnych do skutecznego zarządzania grupą.

Konsolidacja stanowi ważną funkcję komunikacyjną. Inwestorzy oczekują przejrzystości oraz porównywalności danych finansowych. Coraz częściej analitycy nie ograniczają się do analizy podstawowych wskaźników. Interesuje ich struktura grupy, udział poszczególnych segmentów w wynikach, przepływy gotówkowe oraz wpływ transakcji wewnątrzgrupowych na rentowność biznesu. Dlatego najlepsze praktyki rynkowe obejmują:

¶ szczegółowe opisy zmian w grupie kapitałowej,

¶ prezentację segmentów operacyjnych,

¶ wyjaśnianie istotnych korekt konsolidacyjnych,

¶ transparentne raportowanie przejęć i restrukturyzacji.

Transparentność w tym obszarze wpływa bezpośrednio na postrzeganie spółki przez rynek oraz poziom zaufania inwestorów.

Rynek kapitałowy funkcjonuje w oparciu o aktualne i wiarygodne informacje. Inwestorzy oczekują szybkiego dostępu do danych finansowych, a opóźnienia w publikacji raportów mogą negatywnie wpływać na postrzeganie emitenta. W związku z tym działy finansowe coraz częściej dążą do skracania procesu zamknięcia miesiąca i kwartału. Osiągnięcie tego celu bez utraty jakości wymaga odpowiedniej organizacji pracy, automatyzacji procesów oraz wykorzystania nowoczesnych narzędzi konsolidacyjnych.

Jakie są największe wyzwania związane z konsolidacją sprawozdań finansowych?

Choć zasady konsolidacji wydają się stosunkowo przejrzyste, praktyka pokazuje, że jest to jeden z najbardziej złożonych obszarów sprawozdawczości finansowej.

Wiele spółek giełdowych rozwija się poprzez akwizycje, joint venture lub zakładanie nowych jednostek operacyjnych. Każdy nowy podmiot w grupie oznacza konieczność analizy sposobu jego ujęcia w konsolidacji, identyfikacji relacji kapitałowych oraz określenia właściwej metody konsolidacji.

Wyjątkowo wymagającym obszarem jest rozliczenie transakcji nabycia jednostek zależnych. Po przejęciu konieczne jest ustalenie wartości godziwej przejmowanych aktywów i zobowiązań oraz określenie wartości firmy (goodwill). Różnica pomiędzy ceną nabycia a wartością godziwą aktywów netto stanowi jeden z najbardziej analizowanych składników bilansu grupy. Inwestorzy zwracają szczególną uwagę na poziom goodwill, ponieważ może on świadczyć zarówno o skutecznej realizacji strategii akwizycyjnej, jak i o ryzyku przyszłych odpisów aktualizujących. Znaczące odpisy wartości firmy potrafią istotnie obniżyć wynik netto grupy i stać się negatywnym sygnałem dla rynku kapitałowego.

Dodatkowym wyzwaniem stają się różnice w lokalnych standardach rachunkowości, walutach funkcjonalnych czy harmonogramach zamknięcia okresów sprawozdawczych. W efekcie proces konsolidacyjny wymaga nie tylko wiedzy księgowej, ale również skutecznej koordynacji pomiędzy jednostkami grupy.

Jednym z najczęstszych problemów występujących podczas sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych są niespójności danych przekazywanych przez spółki zależne. Odmienne systemy ERP, różnice w planach kont, sposobie klasyfikacji transakcji czy interpretacji zasad rachunkowości mogą prowadzić do błędów i opóźnień. Przed rozpoczęciem procesu konsolidacyjnego dane muszą zostać odpowiednio przekształcone.

W grupach kapitałowych o dużej skali działalności znaczące wyzwanie stanowi identyfikacja i eliminacja rozrachunków, przychodów, kosztów oraz innych transakcji realizowanych pomiędzy podmiotami grupy. Brak odpowiednich procedur i narzędzi może skutkować rozbieżnościami pomiędzy jednostkami oraz koniecznością czasochłonnych uzgodnień na końcowym etapie raportowania. W praktyce najlepsze rezultaty osiągają organizacje, które korzystają z systemów automatyzujących konsolidację, w tym uzgadnianie sald wewnątrzgrupowych. Aby usprawnić cały proces, jednostki powinny wdrożyć regularne procesy uzgodnieniowe już w trakcie miesiąca lub kwartału, a nie dopiero podczas zamknięcia okresu sprawozdawczego.

Kolejnym wyzwaniem jest każda zmiana interpretacji lub nowelizacja standardów MSSF, która może wpływać na wyniki grupy oraz wymagać dostosowania procesów konsolidacyjnych.

Polskie grupy kapitałowe coraz częściej prowadzą działalność na rynkach zagranicznych. Powoduje to dodatkowe komplikacje związane z:

¶ różnicami kursowymi,

¶ lokalnymi regulacjami rachunkowymi,

¶ odmiennymi terminami raportowania,

¶ kwestiami podatkowymi.

Przeliczenie sprawozdań sporządzonych w walutach obcych może istotnie wpływać na prezentowane wyniki, szczególnie w okresach dużej zmienności kursów walutowych.

Jak skutecznie zorganizować proces przygotowania skonsolidowanych sprawozdań finansowych?

Rosnąca złożoność grup kapitałowych powoduje, że ręczne prowadzenie konsolidacji staje się coraz mniej efektywne. Wiele spółek giełdowych wdraża zaawansowane systemy klasy Corporate Performance Management (CPM) oraz dedykowane rozwiązania konsolidacyjne.

Automatyzacja pozwala:

¶ skrócić czas zamknięcia miesiąca, kwartału i roku;

¶ ograniczyć ryzyko błędów ludzkich;

¶ usprawnić eliminacje konsolidacyjne;

¶ zwiększyć jakość i przyspieszyć przygotowanie raportów dla zarządu;

¶ zwiększyć transparentność danych i kontrolę;

¶ poprawić przygotowanie do badań audytorskich.

W środowisku giełdowym szybkość publikacji danych finansowych oraz ich jakość stają się coraz ważniejszym elementem przewagi konkurencyjnej. Wzrasta liczba grup kapitałowych, które odchodzą od konsolidacji prowadzonej w arkuszach kalkulacyjnych na rzecz dedykowanych systemów wspierających proces raportowania i konsolidacji.

Nowoczesne rozwiązania umożliwiają między innymi:

¶ automatyczne pobieranie danych z systemów ERP,

¶ przeprowadzanie walidacji i kontroli jakości danych,

¶ uzgadnianie transakcji wewnątrzgrupowych (Intercompany Matching)

¶ automatyzację eliminacji konsolidacyjnych,

¶ zarządzanie wielowalutowością,

¶ tworzenie raportów zarządczych i regulacyjnych,

¶ śledzenie zmian i pełną audytowalność procesu.

Automatyzacja nie eliminuje odpowiedzialności zespołów finansowych, ale znacząco ogranicza ryzyko błędów oraz zwiększa efektywność całego procesu.

Istnieją też systemy typu Disclosure Management, w których można zautomatyzować budowę narracji skonsolidowanych sprawozdań finansowych. Dzięki zaawansowanym funkcjom importu danych można na bieżąco odświeżać sprawozdania z zachowaniem wewnętrznej spójności danych. Sam tekst może się dynamicznie dostosować w zależności od wzrostu bądź spadku w poszczególnych pozycjach sprawozdawczych. Dzięki funkcji roll-forward można w szybki sposób przenieść raport na kolejny rok i zaimportować kolejny okres. Tagowanie według ESEF również można zautomatyzować w systemach typu Disclosure Management.

Dodatkowo w nowoczesnych systemach do konsolidacji sprawozdań finansowych można skorzystać z dostępnych funkcji AI, które wspomagają cały proces.

Jakie trendy w zakresie konsolidacji finansowej można zaobserwować na współczesnym rynku kapitałowym?

Współczesny rynek kapitałowy funkcjonuje w warunkach rosnącej globalizacji, digitalizacji oraz coraz większych wymagań regulacyjnych. W efekcie przedsiębiorstwa wdrażają nowoczesne rozwiązania technologiczne i zmieniają podejście do raportowania finansowego.

Jednym z najbardziej widocznych trendów jest postępująca automatyzacja procesów finansowych. W tym celu coraz więcej przedsiębiorstw wykorzystuje sztuczną inteligencję (AI) oraz zaawansowaną analitykę do usprawniania procesów konsolidacyjnych. Narzędzia oparte na AI pomagają identyfikować anomalie, przewidywać potencjalne błędy oraz automatyzować powtarzalne czynności w trakcie zamknięcia okresów sprawozdawczych. Nowoczesne systemy konsolidacyjne posiadają wbudowane funkcje AI, które potrafią między innymi otagować sprawozdanie zgodnie z ESEF, pozwalając działom finansowym skoncentrować się na analizie biznesowej zamiast na ręcznym przetwarzaniu danych.

Kolejnym dynamicznie rozwijającym się trendem w obszarze konsolidacji finansowej jest migracja systemów do środowiska chmurowego, co umożliwia szybszy dostęp do danych, łatwiejszą integrację z innymi aplikacjami finansowymi i większą skalowalność. Według badań BARC ponad połowa organizacji korzysta już z chmurowych rozwiązań konsolidacyjnych. Systemy konsolidacyjne dostępne w modelu Software as a Service (SaaS) stają się standardem w wielu organizacjach. Najważniejsze zalety rozwiązań chmurowych to:

¶ łatwiejszy dostęp do danych,

¶ niższe koszty utrzymania infrastruktury,

¶ szybkie aktualizacje systemów,

¶ wysoka skalowalność,

¶ możliwość współpracy użytkowników z różnych lokalizacji.

W dobie rozwijającej się automatyzacji procesów finansowych inwestorzy oczekują nie tylko wyników finansowych, lecz także informacji dotyczących ESG, zrównoważonego rozwoju czy efektywności operacyjnej. W nowoczesnych narzędziach typu CPM coraz częściej można zaobserwować budowę jednolitych platform finansowych umożliwiających integrację danych finansowych z danymi operacyjnymi i niefinansowymi. Pozwalają one połączyć różne moduły na jednej platformie, na przykład konsolidację, planowanie i budżetowanie, ESG, leasing, budowę narracji (Disclosure Management).

Wszystko wskazuje na to, że przyszłość konsolidacji finansowej będzie opierać się na inteligentnych, zintegrowanych platformach umożliwiających raportowanie niemal w czasie rzeczywistym oraz dostarczających informacje niezbędne do podejmowania strategicznych decyzji biznesowych.

Sandra Lenarczyk

ekspert ds. Konsolidacji , Incube CPM