W 2025 roku świat osiągnął najwyższy poziom niepewności w historii

Światowy Indeks Niepewności miał we wrześniu nowy rekord wszech czasów, przekraczając poziomy odnotowane podczas ataków z 11 września 2001 r., wojny w Iraku w 2003 r., światowego kryzysu finansowego w 2008 r. i pandemii koronawirusa w 2020 r.

https://pbs.twimg.com/media/HBXh0epbcAI8LdM?format=jpg&name=900x900

W ubiegłym roku WUI osiągnął rekordowy poziom 106 862,2 w trzecim kwartale, dochodząc do poziomu 122 422,5 we wrześniu, i utrzymywał się jedynie nieznacznie poniżej 100 000 w czwartym kwartale. Wskaźnik ten jest obecnie wyższy niż w niektórych z najbardziej burzliwych wydarzeń ostatnich dwóch dekad, w tym ataków z 11 września 2001 r., wojny w Iraku w 2003 r., krachu finansowego w 2008 r. i kryzysu COVID-19 w 2020 r. W styczniu 2026 r. wynosił 79 904,3. Kontrastuje to ze szczytami na poziomie 57 518 odnotowanymi w maju 2019 r. i 56 223,6 w marcu 2020 r. Porównania są ważne dla zrozumienia skali. Indeks wzrósł o około 292 proc. powyżej poziomu bazowego podczas ataków z 11 września. Wojna w Iraku dała wzrost o 243 proc. Wzrost o około 103 punkty odnotowano nawet w czasie globalnego krachu na rynku wywołanego przez COVID-19. To pokazuje jasny obraz sytuacji. Obecna  jest bardziej niepewna niż wojna, akt terrorystyczny czy pandemia. I to jest jedyny powód, dla którego sentyment do ryzyka jest nadal słaby.

Globalne napięcia taryfowe, konflikty geopolityczne w Europie Wschodniej, Azji Zachodniej i Ameryce Łacińskiej, osłabienie dolara oraz zagrożenie dla niezależności Rezerwy Federalnej za rządów Donalda Trumpa to główne czynniki wpływające na niepewność.

Rynek amerykański rośnie w obliczu rekordowej „niepewności”

Może się jednak wydawać dziwne, że wskaźnik wskazujący na niepewność osiąga rekordowe poziomy, podczas gdy prawie wszystkie główne wskaźniki rynkowe radzą sobie znakomicie na wykresach.

Czy to NASDAQ Composite (powyżej 24 000 punktów), Nasdaq 100 (powyżej 26 000 punktów), czy S&P 500 (powyżej 7 000 punktów), niemal każdy indeks rynkowy osiąga nowe rekordowe poziomy.

Tymczasem indeks dolara amerykańskiego – wskaźnik wartości USD w stosunku do koszyka walut obcych – osiągnął najniższy poziom około 95 punktów.

Jednym z głównych czynników przyczyniających się do niedawnego wzrostu jest ponowna eskalacja ceł pod przewodnictwem Stanów Zjednoczonych. Polityka związana z Trumpem przywróciła ostrą niepewność w międzynarodowych transakcjach handlowych. Cła wpływają nie tylko na import i eksport. Niszczą łańcuchy dostaw, zmieniają wzorce cenowe i utrudniają planowanie korporacyjne. W przypadku szybkich zmian polityki, firmy nie są w stanie przewidzieć kosztów i popytu. Prowadzi to do wzrostu niepewności poza granicami kraju.

Chociaż cła mogą zwiększyć dochody podatkowe Stanów Zjednoczonych w krótkim okresie, inne konsekwencje nie napawają optymizmem. Analitycy prognozują, że obecna polityka handlowa ma potencjał zwiększenia dochodów federalnych o około 170 miliardów dolarów w 2026 roku. Niemniej jednak może ona również obniżyć wzrost PKB o 0,5 proc. Taki kompromis przyczynia się do niepewności. Rynki muszą balansować między napływem środków budżetowych a wolniejszym wzrostem, słabszym popytem w skali globalnej i ewentualnymi retorsjami ze strony partnerów handlowych. Tam, gdzie wyniki są tak rozbieżne, zaufanie jest zrujnowane.

W przeszłości duża niepewność niekoniecznie była zwiastunem rychłego załamania. Wręcz przeciwnie, zazwyczaj powodowała zwiększoną zmienność. Ceny aktywów wahały się bardziej dynamicznie. Płynność jest czynnikiem dyskryminującym. Inwestorzy preferowali pozorne bezpieczeństwo. W poprzednich cyklach maksymalny poziom niepewności wiązał się niekiedy ze znaczącymi punktami zwrotnymi na rynku. Strach skłaniał najpierw do sprzedaży. Potem następowała adaptacja. Wyczucie czasu stanowi jednak wyzwanie. Wysoki poziom niepewności wydłużał proces podejmowania decyzji i opóźniał działania inwestycyjne.

Gwałtowne wzrosty niepewności są ściśle powiązane ze wzrostem ryzyka

„Wskaźnik WUI oblicza się, licząc odsetek słów „niepewny” (lub jego wariantów) w raportach krajowych Economist Intelligence Unit. Następnie WUI jest przeskalowywany poprzez pomnożenie przez 1 000 000. Wyższa wartość oznacza wyższą niepewność i odwrotnie” – informuje oficjalna strona internetowa wskaźnika.

Wysokie odczyty indeksu zazwyczaj zbiegają się ze zwiększoną niejednoznacznością polityki, większymi wahaniami na rynkach akcji i wolniejszą ekspansją gospodarczą. Według policyuncertainty.com badania wskazują, że gwałtowne wzrosty niepewności są ściśle powiązane ze wzrostem ryzyka w systemach finansowych.

Badanie ekonometryczne z wykorzystaniem modelu autoregresji wektorowej (VAR) w 46 krajach wykazało, że nagłe wzrosty indeksu często poprzedzają znaczące spadki produkcji gospodarczej, sygnalizując problemy z perspektywami wzrostu.

WUI wzrósł z 41 383,2 w styczniu 2025 r. do 122 422,5 we wrześniu 2025 r. Od tego czasu wykazuje tendencję spadkową.

Zestaw danych jest odświeżany kwartalnie, przy czym dane za pierwszy kwartał są publikowane pod koniec kwietnia, dane za drugi kwartał pod koniec lipca, dane za trzeci kwartał pod koniec października, a aktualizacje za czwarty kwartał pojawiają się pod koniec stycznia.