W celu odwrócenia procesu degradacji bioróżnorodności Parlament Europejski przyjął w 2021 roku rezolucję „Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 – przywracanie przyrody do naszego życia”. Strategia ta zakłada odbudowę bioróżnorodności, w szczególności poprzez zmniejszenie oddziaływania człowieka na ekosystemy, w tym również poprzez prowadzenie bardziej zrównoważonej działalności gospodarczej.

Raportowanie w zakresie zrównoważonego rozwoju najczęściej kojarzy się z ujawnieniami związanymi z klimatem, takimi jak liczenie śladu węglowego czy przygotowanie planu transformacji związanego ze zmianami klimatycznymi. Zakres Europejskich Standardów Sprawozdawczości w zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS) jest jednak znacznie szerszy i obejmuje wymogi w zakresie wielu różnych aspektów środowiskowych działalności. Jednym z takich wymogów – wprowadzonym w celu zwiększenia aktywności firm na rzecz odbudowy bioróżnorodności – jest ESRS E4 „Różnorodność biologiczna i ekosystemy”.

Jaki jest cel standardu ESRS E4 dotyczącego bioróżnorodności?

Celem standardu ESRS E4 jest pokazanie, w jaki sposób spółka wpływa na bioróżnorodność i ekosystemy oraz jakie działania podejmuje, aby zapobiegać lub łagodzić negatywne oddziaływania na te sfery. ESRS E4 ma również pokazać plany i zdolności spółki w zakresie dostosowania strategii i modelu biznesowego do wymogów dotyczących bioróżnorodności. Standard ten ma także służyć zrozumieniu ryzyk, zależności i możliwości spółki związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami oraz skutków finansowych tych ryzyk i możliwości.

Plan transformacji w zakresie bioróżnorodności i ekosystemów

Standard ESRS E4 wprowadza szereg wymogów dotyczących ujawniania informacji. Pierwszy z nich przewiduje konieczność dostarczenia informacji na temat odporności strategii i modelu biznesowego spółki na kwestie związane z bioróżnorodnością i ekosystemami oraz na temat zgodności strategii i modelu biznesowego z lokalnymi, krajowymi i globalnymi celami polityki publicznej w zakresie bioróżnorodności i ekosystemów. W ramach tego wymogu spółka może ujawnić swój plan transformacji w celu udoskonalenia, a ostatecznie dostosowania modelu biznesowego i strategii do wizji globalnych ram różnorodności biologicznej na okres po 2020 roku oraz swoich odpowiednich założeń i celów, unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz poszanowania ograniczeń planety związanych z integralnością biosfery i zmianą (systemu gruntów).

W ramach ujawnienia o istotnych oddziaływaniach, ryzyku i możliwościach oraz ich związku ze strategią i modelem biznesowym firma powinna ujawnić wykaz lokalizacji swoich operacji, które są istotne z punktu widzenia bioróżnorodności i ekosystemów. Lokalizacje powinny zostać ujawnione poprzez: wyszczególnienie działań, które negatywnie wpływają na obszary wrażliwe pod względem bioróżnorodności, przedstawienie podziału lokalizacji według zidentyfikowanych oddziaływań i zależności oraz według stanu ekologicznego obszaru, na którym się znajdują, a także wyszczególnienie obszarów wrażliwych pod względem bioróżnorodności, na które spółka oddziałuje. Spółka powinna również poinformować, czy zidentyfikowała istotne negatywne oddziaływania na degradację gruntów, pustynnienie lub uszczelnianie gleby, a także wskazać, czy jej operacje mają wpływ na gatunki zagrożone.

Jak zidentyfikować oddziaływanie i ryzyka związane z bioróżnorodnością i ekosystemami?

Spółka powinna opisać proces identyfikacji istotnych oddziaływań, ryzyka, zależności i możliwości związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami. W opisie tym spółka wskazuje, czy zidentyfikowała i oceniła: oddziaływania na bioróżnorodność i ekosystemy w swoich lokalizacjach i w łańcuchu wartości, zależności od bioróżnorodności i ekosystemów we własnych lokalizacjach i w łańcuchu wartości oraz ryzyka i możliwości związane z bioróżnorodnością i ekosystemami. Spółka informuje również, czy prowadziła konsultacje z dotkniętymi społecznościami w sprawie oceny zrównoważoności wspólnych zasobów biologicznych i ekosystemów. Ponadto spółka ujawnia, czy posiada lokalizacje w obszarach wrażliwych pod względem bioróżnorodności oraz czy działalność w tych lokalizacjach wpływa negatywnie na stan siedlisk. Spółka informuje również, czy stwierdziła konieczność wdrożenia środków łagodzących utratę bioróżnorodności.

Konieczność posiadania polityk związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami

Zgodnie z kolejnym wymogiem spółka powinna opisać polityki, które przyjęła w celu zarządzania istotnymi oddziaływaniami, ryzykiem, zależnościami i możliwościami związanymi z bioróżnorodnością i ekosystemami. Spółka informuje w szczególności, czy przyjęła: politykę ochrony różnorodności biologicznej i ekosystemów, obejmującą jej lokalizacje operacyjne na obszarze wrażliwym pod względem bioróżnorodności lub w jego pobliżu, zrównoważone praktyki lub polityki w zakresie gruntów/rolnictwa, zrównoważone praktyki lub polityki w zakresie oceanów/mórz oraz polityki na rzecz przeciwdziałania wylesieniu.

Nie tylko polityki, ale również realne działania

ESRS E4 wymagają od firm nie tylko informacji o ich modelu biznesowym czy politykach związanych z bioróżnorodnością, ale również informacji o realnie podjętych działaniach. Zgodnie z ESRS E4-4 spółka musi ujawnić swoje działania związane z bioróżnorodnością i ekosystemami, a także zasoby, które przeznacza na te działania. Spółka powinna w szczególności poinformować, czy w swoich planach wykorzystała działania wyrównujące utratę bioróżnorodności. Jeżeli spółka wykorzystała takie działania, powinna ujawnić ich opis oraz informacje na temat celu środków kompensacyjnych i zastosowania kluczowych wskaźników skuteczności działania, skutków finansowych środków kompensacyjnych. Spółka opisuje również, czy i w jaki sposób włączyła do działań związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami wiedzę lokalną i wiedzę ludów rdzennych oraz rozwiązania oparte na zasobach przyrody.

Konieczność wyznaczenia celów związanych z bioróżnorodnością

Zgodnie z wymogiem ESRS E4-4 firmy muszą ujawnić ustanowione przez siebie cele związane z bioróżnorodnością i ekosystemami. W szczególności należy wskazać, czy przy ustalaniu celów zastosowano progi ekologiczne, czy cele oparte są na globalnych ramach różnorodności biologicznej na okres po 2020 roku, istotnych aspektach unijnej strategii na rzecz bioróżnorodności 2030 oraz innych krajowych politykach i przepisach dotyczących różnorodności biologicznej i ekosystemów, a także w jaki sposób cele odnoszą się do oddziaływań, zależności, ryzyka i możliwości, związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami. Firmy powinny również wskazać zakres geograficzny celów, jeżeli jest on istotny, a także poinformować, czy wykorzystały działania wyrównujące utratę bioróżnorodności przy określaniu celów oraz do którego poziomu hierarchii łagodzenia można przypisać dany cel.

Wpływ i oddziaływanie firmy na bioróżnorodność

W celu umożliwienia pozyskania wiedzy na temat wyników firmy w odniesieniu do wpływów wskazanych jako istotne w ocenie istotności dotyczącej zmiany bioróżnorodności i ekosystemów firmy muszą również ujawnić wskaźniki związane z istotnym oddziaływaniem na bioróżnorodność i ekosystemy, w szczególności wynikającym z lokalizacji działalności spółki na obszarach wrażliwych pod względem bioróżnorodności, a także wskaźniki przyczyniania się do zmiany sposobu użytkowania gruntów, wód słodkich lub mórz, wprowadzania inwazyjnych gatunków obcych oraz oddziaływania na stan gatunków i na stan ekosystemów.

Wymóg ESRS E4 wymaga również od firm ujawnienia informacji o przewidywanych skutkach finansowych wynikających z istotnych ryzyk i możliwości związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami.

Okresy przejściowe

Standard ESRS E4 jest jednym z bardziej wymagających standardów raportowania zrównoważonego rozwoju. Z tego względu ustawodawca unijny wprowadził okresy przejściowe, które mają pozwolić lepiej przygotować się do sprawozdawczości w zakresie bioróżnorodności i ekosystemów. Spółki lub grupy spółek, które nie przekraczają w dniu bilansowym średniej liczby 750 pracowników w roku obrotowym, mogą pominąć informacje wymagane przez standard ESRS E4 przez pierwsze dwa lata sporządzania oświadczenia dotyczącego zrównoważonego rozwoju. Ponadto w pierwszym roku sprawozdawczości wszystkie spółki mogą pominąć w raporcie informacje dotyczące antycypowanych skutków finansowych wynikających z istotnych ryzyk i możliwości związanych z bioróżnorodnością i ekosystemami. Przez pierwsze trzy lata raportowania spółki mogą spełnić wymóg ujawniania informacji dotyczących antycypowanych skutków finansowych poprzez ujawnienie wyłącznie informacji jakościowych.

Klaudia Cholewa Senior Associate, kancelaria Rymarz Zdort Maruta