Dojrzały rynek funduszy inwestycyjnych

Polski rynek funduszy private equity i venture capital można uznać za dojrzały - wynika z raportu Polskiego Stowarzyszenia Inwestorów Kapitałowych (PSIK). W ciągu ostatnich 12 lat podmioty te zainwestowały w polskie przedsiębiorstwa ponad 7 mld zł. Kapitał ten zasilił ok. 400 firm. W nadchodzącym roku można spodziewać się kolejnej fali inwestycji.

Rynek funduszy inwestycyjnych zaczął się tworzyć w Polsce we wczesnych latach dziewięćdziesiątych. Pierwszy był Polsko--Amerykański Fundusz Przedsiębiorczości, który wystartował w 1990 r. z kapitałem 240 mln USD. Rok później dołącza do niego TISE (Towarzystwo Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych), a w 1992 r. Caresbac-Polska, stworzony przez Care Small Business Assistance Corporation, Fundusz Współpracy, Fundacja na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa i EBOiR.

Prawdziwy rozwój rynku PE/VC przyszedł jednak w połowie lat dziewięćdziesiątych. W 1994 r. segment dużych funduszy komercyjnych powiększył się o 6 podmiotów i ponad 210 mln USD. W tym samym czasie powstaje także bankowy rynek private equity. Łącznie działa już 12 firm zarządzających z 660 mln USD kapitału. W drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych dołączają do nich Narodowe Fundusze Inwestycyjne.

Z szacunków wynika, że obecnie na rynku istnieje ok. 35 firm zarządzających funduszami. Wielkość zgromadzonego przez nie kapitału to ok. 3 mld euro. Uwzględniając cały rynek Europy Środkowowschodniej, private equity operują 4,8 mld euro. Rynek funduszy można podzielić na trzy kategorie. Pierwszą, największą, stanowią fundusze komercyjne, w które zaangażowany jest kapitał prywatny. Drugie to PE/VC traktujące Europę Środkowowschodnią jako całość. Ze względu na wielkość polskiego rynku, większość kapitału jest lokowana w firmy krajowe. Trzecią grupę stanowią niewielkie podmioty wspierające rozwój przedsiębiorczości lub rozwój regionalny.

W minionych czterech latach private equity zainwestowały 2,5 mld zł. Rekordowy był 2000 rok, w którym zrealizowano 102 inwestycje w 92 spółki o wartości ponad 800 mln zł. W 2001 roku liczba inwestycji zmalała do 68. Do 57 firm trafiło 150 mln euro. Dane za 2002 rok będą znane w połowie przyszłego roku, ale wszystko wskazuje na to, że nie był on udany.

PV/VE obecne w Polsce nie są ukierunkowane na jedną konkretną branżę. Większość z nich ma bardzo zróżnicowany portfel. Najbardziej interesujący dla funduszy jest sektor telekomunikacyjny, usługi, branża informatyczna i działalność produkcyjna. Dominują inwestycje w spółki będące w fazie ekspansji (50% w 2001 r.). w firmy na wczesnym etapie rozwoju (start ups) lokowane jest kilkanaście procent środków rocznie. Wraz z rozwojem rynku coraz mniejsze znaczenie mają inwestycje związane z prywatyzacją przedsiębiorstw. Polski rynek cechuje także zupełny brak tzw. wykupu menedżerskiego (MBO), który w Europie stanowi ok. 40% wszystkich inwestycji.

W ciągu ostatnich kilku lat fundusze wychodziły z 30-40 spółek rocznie. W 2001 r. venture zakończyły inwestycje w 38 przedsiębiorstwach. Ze względu na deko-niunkturę, w mijającym roku dezinwestycje miały miejsce sporadycznie. Ich nasilenia można spodziewać się w 2003 r.

Na podstawie PSIK Raport 2002

Co to jest venture capital i private equity?

Venture capital i private equity oznaczają szczególny rodzaj inwestycji kapitałowych: inwestycje w spółki nie notowane na giełdzie. Private equity (PE) to pojęcie ogólniejsze - wszelkie inwestycje na niepublicznym rynku kapitałowym, w celu osiągnięcia średnio- i długoterminowych zysków z przyrostu wartości kapitału. Venture capital (VC) jest jedną z odmian private equity. Są to inwestycje dokonywane we wczesnych stadiach rozwoju przedsiębiorstw, służące uruchomieniu danej spół-ki lub jej ekspansji. Fundusze PE mogą inwestować także w spółki dojrzałe, planujące wejście na giełdę w przyszłości, wymagające restrukturyzacji lub zmieniające właścicieli. W Europie Zachodniej popularną formą inwestycji PE jest udział w wykupie menedżerskim.Fundusze kupują zatem udziały/akcje przedsiębiorstw nie notowanych na giełdzie i starają się, aby wartość danego przedsiębiorstwa znacząco wzrosła - po to, by po kilku latach odsprzedać swe udziały/akcje z zyskiem. Właśnie dlatego interesy funduszy są zbieżne z interesem innych udziałowców przedsiębiorstwa, którym także zależy na jego wzroście. Fundusz PE/VC zarabia tylko wtedy, gdy zarabiają inni udziałowcy i razem z nimi ponosi ryzyko. Inwestorzy PE/VC są inwestorami aktywnymi, wspierającymi zarząd w realizacji programu rozwoju firmy i aktywnymi członkami rad nadzorczych.