Kreatywna księgowość

Pojęcie kreatywnej księgowości stało się modne po wybuchu afery Enronu. Sugeruje działania, które mają na celu "podrasowanie" sprawozdań finansowych w celu wprowadzenia w błąd ich czytelników i ukrycie prawdziwego obrazu firmy.

Wiele osób z branży twierdzi, że zamiast operować pojęciem kreatywnej księgowości, należy rozróżnić księgowość zgodną z przepisami prawa lub niezgodną. Rachunkowość niezgodna z przepisami prawa jest zwykłym przestępstwem, a nie kreatywną księgowością.

Kara za nieprawdę

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, biegły rewident, który sporządza niezgodną ze stanem faktycznym opinię o sprawozdaniu finansowym i księgach rachunkowych lub sytuacji finansowo-majątkowej, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do dwóch lat albo obu tym karom łącznie. Zakres odpowiedzialności karnej biegłych rewidentów jest identyczny, jak kierownictwa firmy, na którym spoczywa obowiązek rzetelnego prowadzenia ksiąg i sporządzania sprawozdań.

Anglosaskie

"gotowanie ksiąg"

Przepisy prawa dopuszczają czasami różnorakie podejścia, jeśli chodzi o ujęcie pewnych zdarzeń gospodarczych w księgach rachunkowych. Przykładowo, można wybrać jeden z czterech wariantów wyceny rozchodu zapasów (metoda pierwszej ceny, metoda ostatniej ceny, metoda średniej ważonej, metoda identyfikacji szczegółowej). Podobnie można postępować z rezerwami czy amortyzacją. Nie dochodzi tutaj do "gotowania ksiąg" (cooking the books), jak Anglosasi określają wszelkie przejawy nieprawidłowego prowadzenia rachunkowości. Wycena zapasów jest jawna i dołączana do sprawozdania finansowego. Każdy przedsiębiorca może optymalnie kształtować swoją politykę bilansową, byle by to się odbywało w ramach prawa. W takim rozumieniu można przyjąć pojęcie kreatywnej księgowości. Należałoby mówić również o kreatywnym produkowaniu czy kreatywnym budowaniu, co jest pozbawione jednak większego sensu.

Czyje sprawozdania finansowe podlegają badaniu przez biegłych rewidentów?

- banków,

- zakładów ubezpieczeniowych,

- jednostek działających na podstawie przepisów prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych oraz prawa o funduszach inwestycyjnych,

- jednostek działających na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych,

- spółek akcyjnych,

- pozostałych podmiotów, które spełniały dwa z poniższych warunków: średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób, suma aktywów stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2,5 mln euro na koniec roku obrotowego, przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych stanowiły równowartość w walucie polskiej 5 mln euro na koniec roku obrotowego.