Płaca minimalna do zmian

Zbyt wysoka, w realiach poszczególnych województw, płaca minimalna podnosi koszt funkcjonowania firm, zatrudniających pracowników bez doświadczenia czy odpowiednich kwalifikacji. Pora zmienić zasady

Wynagrodzenie minimalne oznacza określoną ustawowo kwotę, poniżej której nie można opłacać pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze pracy. Uregulowanie to obowiązuje w większości państw rozwiniętych, choć specyficzne regulacje bywają bardzo różne. W niektórych państwach Unii Europejskiej (w Austrii, Finlandii, Niemczech, Szwecji we Włoszech i na Cyprze) nie istnieje pojęcie ustawowego wynagradzania minimalnego, a ustalane jest ono w drodze negocjacji między pracodawcami i pracownikami w porozumieniach branżowych. W niektórych krajach zaś, np. w Polsce, obowiązuje jedna stawka wynagrodzenia minimalnego na terenie całego kraju. W jeszcze innych - jest ona zróżnicowana regionalnie.

Różne rozwiązania

Jednocześnie coraz częściej odchodzi się od jednolitej kwoty wynagrodzenia minimalnego i przyjmowane są dodatkowe warunki jej ustalania. Należą do nich:

- zależność płac od wieku pracownika; w Holandii zasada ta funkcjonuje od wielu lat i jest wyrazem poglądów na potrzeby młodych pracowników, nieobciążonych rodziną; pełna stawka płacy minimalnej przysługuje w tym kraju dopiero od 23 roku życia, a w odniesieniu do młodszych pracowników ustalana jest w procentach pełnej stawki w następującej wielkości: wiek do 22 lat - 85 proc., do 21 lat - 72,5 proc., do 20 lat - 61,5 proc., do 19 lat- 52,5 proc., do 18 lat - 45,5 proc.;

- zależność od stażu pracy związana z wiekiem (Belgia);

- zależność od rodzaju pracy (Grecja); płaca minimalna dla nierobotniczych stanowisk pracy jest wyższa i ustalana miesięcznie, dla robotników jest niższa i ustalana godzinowo;

- wyższe stawki dla robotników wykwalifikowanych i niższe dla niewykwalifikowanych (Luksemburg);

- odrębne stawki dla służby domowej (Portugalia, Hiszpania); zróżnicowanie to wynika z częściowego opłacania tej pracy w formie mieszkania i wyżywienia.

U nas negocjacje trójstronne

W Polsce wynagrodzenie minimalne jest corocznie ustalane przez Komisję Trójstronną ds. Społeczno-Gospodarczych lub rząd, jeśli komisja nie jest w stanie określić poziomu najniższych płac w wyznaczonym terminie. Przy określaniu ich dynamiki bierze się pod uwagę m.in. prognozowany wskaźnik inflacji oraz 2/3 przewidywanego wzrostu produktu krajowego brutto.

W naszym kraju miesięczne wynagrodzenie minimalne brutto wyniosło w 2006 r. 899 zł, a od 01.01.2007 r. podniesione zostało do 936 zł (wzrost o 4,1 proc.), stanowiąc nominalnie równowartość 246 euro. Po uwzględnieniu różnic w poziomie cen rzeczywista siła nabywcza tych wynagrodzeń osiąga 389 euro.

Z przedstawionego wykresu widać ogromne zróżnicowanie najniższych płac w poszczególnych krajach. Szczególnie jaskrawo różnica ta występuje pomiędzy starymi i nowymi krajami UE. Sytuacja każdego kraju jest odmienna. Wśród krajów UE-15 są trzy: Grecja, Hiszpania i Portugalia o płacy minimalnej (według parytetu siły nabywczej) w przybliżeniu 1,5-krotnie niższej od pozostałych starych krajów oraz dwa nowe kraje: Malta i Słowenia, w których płaca ta jest wyższa niż w Portugalii, a na Malcie także niż w Hiszpanii i Grecji.

Poziom płac minimalnych w Polsce mniej więcej odpowiada naszemu miejscu na gospodarczej mapie Europy. Są one prawie dwukrotnie wyższe niż w Rumunii i Bułgarii, o około 20 proc. wyższe niż w krajach bałtyckich, ale o 9 proc. niższe niż na Węgrzech i prawie 20 proc. niż w Czechach.

Luksemburg płaci najlepiej

Najwyższa płaca minimalna (przekraczająca 1,5 tys. euro) obowiązuje w Luksemburgu. Jest ona ponad 7-krotnie wyższa niż w Rumunii i prawie 4-krotnie niż w Polsce.

Pomiędzy krajami obserwuje się bardzo duże zróżnicowanie odsetka pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, pobierających płacę minimalną. W Hiszpanii, na Malcie, Słowacji, w Wielkiej Brytanii, Czechach, Holandii, Słowenii nie przekracza on 3 proc. ogółu zatrudnionych. W Polsce, Irlandii, Portugalii, Estonii i na Węgrzech kształtuje się w granicach 3-8 proc. W Rumunii, Litwie, Łotwie i LuksemburguCharakterystycznym aspektem kształtowania się płacy minimalnej jest większy odsetek kobiet niż mężczyzn ją pobierających. Zjawisko to występuje od wielu lat i dotyczy wszystkich krajów (z wyjątkiem Malty i Węgier) niezależnie od poziomu kwoty najniższego wynagrodzenia. Pewne różnice zależą od tego, czy wynagrodzenie minimalne wypłacane jest również za proste prace produkcyjne, czy tylko za prace usługowe, które z reguły opłacane są najniżej i wykonywane głównie przez kobiety.

Pod względem relacji minimalnego wynagrodzenia do średnich wynagrodzeń w przemyśle i usługach kraje UE można podzielić na cztery grupy. Nie przekracza ona 35 proc. w Polsce Rumunii, Estonii, Łotwie i Słowacji. Od 36 do 41 proc. kształtuje się na Węgrzech, Litwie, Czechach, Hiszpanii i Portugalii. Około 45 proc. stanowi w Słowenii i Holandii, a aż ponad 49 proc. w Bułgarii, na Malcie w Luksemburgu i Irlandii.

Region regionowi nierówny

Duże zastrzeżenia budzi kształtowanie się relacji płacy minimalnej - ustawowo ujednoliconej dla całego kraju - do przeciętnego wynagrodzenia w układzie regionalnym. W Polsce nierównomierny rozwój społeczno-gospodarczy województw spowodował np., że o ile w pierwszym półroczu 2007 r. minimalne wynagrodzenie stanowiło aż 42 proc. przeciętnego wynagrodzenia w województwie warmińsko-mazurskim, to w mazowieckim - zaledwie 28 proc.

Jeszcze większe zróżnicowanie występuje wewnątrz poszczególnych województw (tak jest także w przypadku np. bezrobocia). Pojawia się więc coraz częściej postulat regionalnego zróżnicowania płacy minimalnej. Jest on ze wszech miar racjonalny. Zbyt wysoka, w realiach poszczególnych województw (średnie wynagrodzenia, poziom kosztów utrzymania) płaca minimalna podnosi bowiem koszt funkcjonowania firm, zatrudniających pracowników bez doświadczenia czy odpowiednich kwalifikacji. W konsekwencji pracodawcy ograniczają zatrudnienie osób najbardziej zagrożonych bezrobociem. Jest to typowy przykład, jak decyzje podjęte w interesie najsłabszych ekonomicznie grup społecznych mogą przynieść odwrotne od zamierzonych skutki.