OKI do poprawki. Wiemy jakie zmiany proponują eksperci

Trwają konsultacje projektu ustawy o Osobistych Kontach Inwestycyjnych. Swoje uwagi zgłosiło już Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych oraz Izba Domów Maklerskich.

Z tego artykułu się dowiesz:

• Jakie zmiany w przepisach dotyczących Osobistych Kont Inwestycyjnych (OKI) są proponowane przez Izbę Domów Maklerskich?
• Dlaczego preferencje podatkowe proponowane w ramach OKI są krytykowane przez ekspertów?
• Jakie są różnice między propozycjami Izby Domów Maklerskich a rekomendacjami Stowarzyszenia Inwestorów Indywidualnych odnośnie do OKI?
• Jakie znaczenie dla polskiego rynku finansowego mają planowane zmiany w ramach OKI?

Idea uruchomienia OKI jest generalnie przez rynek oceniana pozytywnie. Ale diabeł jak zwykle tkwi w szczegółach. Dlatego tak ważne jest wypracowanie rozwiązań, które będą wspierały rozwój tego rozwiązania. W ramach konsultacji projektu ustawy swoje postulaty zgłosiło m.in. Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych, a teraz na rynek trafiło stanowisko Izby Domów Maklerskich.

Jakie zmiany w OKI proponuje IDM

IDM proponuje 20 kluczowych postulatów. Pierwszy to wyłączenie lokat bankowych z kategorii aktywów objętych preferencją podatkową w OKI. Zdaniem IDM preferencja podatkowa powinna być skierowana na instrumenty rynku kapitałowego. Według obecnych zapisów projektu, planowane jest zwolnienie od podatku od wartości aktywów do kwoty 25 tys. zł dla środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, czyli w praktyce dla lokat bankowych. IDM podkreśla, że taka konstrukcja będzie wzmacniać utrzymywanie oszczędności w depozytach, zamiast kierować środki do instrumentów rynku kapitałowego.

Drugi postulat dotyczy wprowadzenia wymogu siedziby w Polsce albo prowadzenia działalności w Polsce w formie oddziału dla podmiotów prowadzących OKI. Takie doprecyzowanie ma ograniczyć ryzyko oferowania OKI w modelu swobody świadczenia usług (sytuacja paszportowania, w tym przez podmioty prowadzące działalność na przykład na Litwie lub na Cyprze, które nie podlegają bezpośredniemu nadzorowi KNF w zakresie prowadzenia OKI).

Trzeci postulat dotyczy wprowadzenia umowy ramowej zawieranej z jedną instytucją finansową, w ramach której mogą funkcjonować subrachunki maklerskie, funduszowe i techniczne.

Kolejne kwestie to: wyłączenie instrumentów pochodnych z OKI oraz ograniczenie aktywów do prostych instrumentów inwestycyjnych (4), jednoznaczne wskazanie, że definicja aktywów OKI obejmuje instrumenty dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym także w innych państwach, a nie wyłącznie na rynku regulowanym w Polsce i są objęte podatkiem od aktywów (5), środki pieniężne utrzymywane na rachunku pieniężnym wyłącznie w celu rozliczenia transakcji nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu wartości aktywów dla potrzeb limitu zwolnienia z art. 26 ust. 1 pkt. 2 (postulat 6), wprowadzenie możliwości wykorzystania danych klienta z procesów MiFID II na potrzeby OKI bez ponownego pozyskiwania (7), umożliwienie obsługi OKI w placówkach banku oraz doprecyzowanie tajemnicy zawodowej dla banku prowadzącego działalność maklerską (8), wprowadzenie w ustawie przepisu umożliwiającego waloryzację limitów zwolnienia podatkowego (9), dopuszczenie pokrywania realnych kosztów przez instytucje oraz jednoznaczne określenie, jakie kategorie kosztów są dopuszczalne (10).

Jakie dalsze zmiany w OKI proponuje IDM

Kolejna piątka postulatów zawiera propozycje dotyczące ustalenia jednolitej reguły postępowania przy wycenie instrumentów finansowych, które przestają być notowane na rynku regulowanym lub w ASO (11), udostępnianie klientowi informacji podatkowych i rocznych rozliczeń OKI w aplikacji mObywatel oraz zapewnienie dostępu do danych w kanałach instytucji jako wariant uzupełniający i dobrowolny (12), ujęcie praw z nierozliczonych transakcji w aktywach OKI oraz wykazywanie należności i zobowiązań netto (13), dopuszczenie możliwości (fakultatywnie) otwierania OKI dla klientów małoletnich (14), zmiana harmonogramu wdrożenia OKI oraz wypracowanie wspólnego planu wdrożenia z Ministerstwem Finansów i interesariuszami (15). W projekcie uruchomienie OKI jest przewidziane od 1 lipca 2026 r. wraz z wejściem w życie rozbudowanych obowiązków technologicznych i raportowych. IDM podkreśla, że termin uruchomienia OKI nakłada się na rynkowe „zamrożenie zmian” systemów wewnętrznych związane z wdrożeniem WATS (nowy system obrotu na GPW), które wymaga koncentracji zasobów IT i testów po stronie firm inwestycyjnych. Skutkiem jest ryzyko, że część firm inwestycyjnych nie uruchomi OKI w terminie lub uruchomi je w ograniczonym zakresie, co osłabi dostępność produktu i spójność wdrożenia na rynku.

Ostatnie pięć postulatów dotyczy: uporządkowania okresu przejściowego 2026–2027 (16), usunięcia obowiązku miesięcznego przekazywania do KAS imiennych danych o wartości aktywów na OKI w trybie deklaracyjnym (17), doprecyzowania zasad raportowania do KAS w sytuacji, gdy klient posiada więcej niż jeden OKI w ramach jednej instytucji lub grupy kapitałowej (18), uporządkowania modelu dokumentacji przez umieszczenie w umowie elementów stałych (prawa i obowiązki stron, podstawowe zasady podatkowe, zasady transferu), przy jednoczesnym przeniesieniu elementów zmiennych i technicznych (opłaty, terminy operacyjne, kanały komunikacji) do regulaminu i TOiP, do których umowa jednoznacznie odsyła (19) oraz uproszczenia procedur na wypadek „zdarzeń nadzwyczajnych” po stronie instytucji, tak aby klient nie tracił ciągłości OKI tylko dlatego, że nie wykonał formalnej czynności w krótkim terminie (20). Chodzi tu o sytuacje, w których problem powstaje po stronie instytucji lub produktu, a nie po stronie klienta (np. zmiana instytucji, przejęcie portfela, likwidacja produktu, działania zarządcy komisarycznego lub syndyka). W takich przypadkach klient nie powinien być „karany” utratą ciągłości OKI albo przymusową sprzedażą aktywów tylko dlatego, że procedura jest zbyt formalna lub nie wskazuje, co zrobić w praktyce.

Czy OKI to dobry pomysł

OKI to dobrowolne rachunki inwestycyjne dla osób fizycznych, zaprojektowane tak, aby przesuwać część oszczędności z depozytów bankowych na rynek kapitałowy poprzez prostą i przewidywalną zachętę podatkową. Jest to szczególnie istotne, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że ponad połowa gospodarstw domowych w Polsce wciąż utrzymuje oszczędności głównie na rachunkach i lokatach bankowych. Polacy głównie oszczędzają, ale nie inwestują. A to właśnie instrumenty finansowe w długim horyzoncie dają szansę na wyższą stopę zwrotu. OKI mają odpowiadać na tę lukę: łączą przystępną konstrukcję z dostępem do zrozumiałych, zdywersyfikowanych instrumentów oraz uzupełniają istniejące formy długoterminowego oszczędzania, takie jak PPK, IKE i IKZE.

Jakie uwagi do OKI ma SII

Kilka dni temu swoje uwagi do projektu ustawy zgłosiło SII. Dotyczą one takich kwestii jak: wprowadzenie waloryzacji limitu 100 000 zł zwalniającego z podatku od wartości aktywów, umożliwienie inwestowania w aktywa zagraniczne bez podatku, umożliwienie oferowania OKI wybranym firmom zagranicznym (posiadającym oddział w Polsce), udostępnienie pełnego limitu zwalniającego z podatku od początku obowiązywania ustawy oraz wprowadzenie maksymalnego poziomu stawki podatku od wartości aktywów (1 proc.).

SII argumentuje, że jeżeli limit 100 000 zł nie zostanie wyposażony w mechanizm waloryzacji, to atrakcyjność i sam sens istnienia OKI będą maleć z każdym rokiem – zarówno na skutek inflacji, jak i bogacenia się polskiego społeczeństwa.

SII podkreśla również, że wprowadzenie OKI nie stoi w sprzeczności z innymi proinwestorskimi zmianami, również w zakresie podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki). Wśród podatkowych propozycji wielokrotnie zgłaszanych przez Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych nadal znajdują się kwestie takie jak obniżenie stawki podatku od zysków kapitałowych oraz zniesienie podatku dla inwestycji długoterminowych, utrzymywanych powyżej 3 lat.