Wyprostować paragrafy

Absurdalne rozwiązania prawne można znaleźć we wszystkich najważniejszych dla obrotu gospodarczego kodeksach. Specjaliści poddali je krytyce.

Po dwóch latach obowiązywania kodeksu spółek handlowych ten zbiór przepisów czeka nowelizacja. Prace nad nią trwają. Dlaczego?

Kodeks spółek do poprawki

- Ksh jest dwa razy obszerniejszy od poprzednika, ale niekoniecznie lepszy. Wykorzystuje siatkę pojęć odbiegającą w wielu wypadkach od definicji stworzonych przez kodeks cywilny, przez co wykładnia przepisów jest trudna, a poglądy prawników bywają krańcowo rozbieżne - uważa Artur Zawadowski, radca prawny w kancelarii Weil, Gotshal and Manges. Krytycznie ocenia ksh również Mateusz Rodzynkiewicz, partner w krakowskiej kancelarii Oleś & Rodzynkiewicz. Jego zdaniem, chybiony jest na przykład artykuł 230, wprowadzający wymóg uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w przypadku zaciągania zobowiązań o wartości przekraczającej dwukrotność kapitału zakładowego. - Przyjęte kryterium jest zupełnie arbitralne. Jeżeli już, to punktem odniesienia powinny być np. kapitały własne - powiedział M. Rodzynkiewicz.

W odróżnieniu od nich, Beata Gessel, partner w kancelarii Gessel i Wspólnicy, dobrze ocenia ksh. - Nie znaleźliśmy większych niezgodności ksh z ustawą Prawo o publicznym obrocie - podkreśla. Jej zdaniem, dla usprawnienia działania spółek, przydatne byłoby uzupełnienie zawartego w kodeksie przepisu o podwyższeniu kapitału (art. 431 par. 4) o zdanie "nie dotyczy w obrocie publicznym". Przepis ten zakłada, że uchwała o podwyższeniu kapitału zakładowego nie może być zgłoszona do sądu rejestrowego po upływie 6 miesięcy od dnia jej powzięcia. W przypadku spółek publicznych to za mało, gdyż postępowanie przed KPWiG trwa 2 miesiące, a na uplasowanie emisji potrzeba średnio 4 kolejnych.

Umarzaj drogo

Wiele kontrowersji budzą zapisy w ksh dotyczące wykupu i umarzania akcji. Artykuł 345 kodeksu zakazuje spółce udziału w finansowaniu zakupów jej walorów, z wyjątkiem kiedy robi to na własne konto lub wspomaga pracowników. - Taki przepis czyni ryzykownymi operacje tzw. wykupu lewarowanego, w tym również menedżerskiego, jeśli kupujący nie są pracownikami spółki - powiedział M. Rodzynkiewicz.

Jako inny przykład anachronicznego przepisu wskazuje on zasady regulujące umorzenie akcji. - Przepis jest koncepcyjnie błędny. Rozróżnia umorzenie dobrowolne i przymusowe, przy czym to pierwsze utożsamiono z kupnem własnych akcji przez spółkę w celu umorzenia. Fiskus zręcznie to wykorzystał i stwierdził, że w przypadku umorzenia dobrowolnego czynnością rodzącą opodatkowanie nie jest samo umorzenie związane z podatkiem ryczałtowym, ale czynność zakupu, opodatkowana na zasadach ogólnych. Nie ma merytorycznego uzasadnienia, ażeby analogiczna operacja gospodarcza (umorzenie akcji) była inaczej opodatkowana tylko z uwagi na tryb jej przeprowadzenia - uważa M. Rodzynkiewicz.

Absurdalny paragraf 158a

W ustawie Prawo o publicznym obrocie doprecyzowania wymaga artykuł 158a (11), definiujący pojęcie działania w porozumieniu przy nabywaniu i zbywaniu akcji spółek publicznych. - Obecne zapisy pozwalają na dowolną interpetację tej regulacji: zarówno bardzo wąską, jak i szeroką - mówi Beata Gessel. Jako przykład absurdu, do jakiego można było doprowadzić interpretację przepisu, podaje ona rozważania, czy działaniem w porozumieniu są konsultacje w przerwie walnego zgromadzenia na temat podejmowanych uchwał. - Konsekwencje takiej lub innej interpretacji są bardzo dolegliwe, z odjęciem prawa głosu włącznie. Przepis ten wzbudził wiele kontrowersji, w szczególności w kontekście niektórych spektakularnych akwizycji akcji. Zgodnie z moją wiedzą, nowelizacja w tym zakresie jest bardzo zaawansowana - informuje B. Gessel.

Podatnik wygnany z raju

Dla obrotu gospodarczego najważniejszą spośród obowiązujących od nowego roku zmian ustawodawczych jest nowelizacja ordynacji podatkowej. Wśród zalet prawnicy znaleźli też i wadę.Nowelizacja wprowadza przepis, który zdaniem M. Rodzynkiewicza jest zupełnie nie do przyjęcia.

Chodzi o normę, która stanowi, że organa podatkowe pominą skutki podatkowe czynności prawnych, jeżeli udowodnią, że z dokonania tych czynności nie można było oczekiwać innych istotnych korzyści, niż wynikające z obniżenia obciążeń podatkowych. - Mówiąc prościej, przepis ten wprowadza do polskiego systemu prawa zakaz tzw. optymalizacji podatkowej jako cel wiodący operacji gospodarczych. To jest niezwykle kontrowersyjne i szkodliwe rozwiązanie. Jeżeli bowiem państwo mówi podatnikowi "przy planowaniu operacji gospodarczych zawsze wybieraj taki ich model, który łączy się z maksymalnym obciążeniem podatkowym", to coś tu jest zasadniczo nie w porządku - tłumaczy M. Rodzynkiewicz.

"Doniosła" poprawka

uderzy w inwestora?

Beata Gessel wskazuje, że w medialnej debacie nad grupą przepisów podatkowych, które weszły w życie od 1 stycznia 2003 roku, pominięto poprawkę do artykułu 112 ordynacji podatkowej. - A jest ona doniosła w skutkach - mówi B. Gessel. Zgodnie z przepisem, nabywca pojedynczych składników majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie ze zbywcą (do wysokości wartości przejętych aktywów) za narosłe zaległości podatkowe. - Zmiana, jaka teraz wchodzi w życie, polega na wprowadzeniu do definicji składnika majątku pojęcia "aktywa trwałe", zamiast dotychczas używanego "środka trwałego". Pozwala to potencjalnie na objęcie odpowiedzialnością wszystkich transakcji zbycia akcji i udziałów - zauważa B. Gessel. Mecenas celowo używa słowa "potencjalnie", gdyż ustawa nie precyzuje, w jaki sposób udziały lub akcje mogą być związane z działalnością gospodarczą, szczególnie w świetle ustawy o tej działalności.