Akcje

Jednym z najbardziej znanych rodzajów papierów wartościowych są akcje. Podstawowym aktem prawnym określającym ich rolę na rynku jest ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych.

W myśl Kodeksu spółek handlowych akcja jest dokumentem stwierdzającym udział w spółce akcyjnej, a dokładniej udział w jej kapitale zakładowym. Kapitał zakładowy zawsze dzieli się na akcje o równej wartości nominalnej. Powinien on wynosić co najmniej 500 tys. zł. Wartość nominalna akcji nie może być z kolei niższa niż 1 zł. Identyczne ograniczenie dotyczy ceny emisyjnej. W tym przypadku jest jeszcze jeden warunek. Cena emisyjna nie może być niższa od wartości nominalnej. W sytuacji gdy cena emisyjna jest wyższa niż wartość nominalna, nadwyżka w całości zasila kapitał zapasowy.

Akcjonariusz i spółka

Każda akcja odzwierciedla ogół praw i obowiązków akcjonariuszy wobec spółki. Prawa wynikające z tych papierów wartościowych można m.in. podzielić na majątkowe, które jednocześnie mogą znaleźć się w samodzielnym obrocie, i korporacyjne, które w przypadku zbycia akcji są przenoszone wraz z nią. Każdy akcjonariusz ma prawo do uczestniczenia w spółce akcyjnej. Oznacza to, że na podstawie obowiązujących przepisów może przeglądać księgę akcyjną i żądać sporządzenia z niej odpisów. Podczas WZA ma prawo do przeglądania listy akcjonariuszy uprawnionych do udziału w walnym zgromadzeniu, zapoznania się z listą obecności oraz żądania odpisów z przedstawianych sprawozdań.

Prawo do zysku

Akcjonariusz ma również prawo do uczestniczenia w WZA i do brania udziału w głosowaniu. Według obecnie obowiązujących przepisów, do jednej akcji można przypisać nie więcej niż dwa głosy. Każdy akcjonariusz jest uprawniony do udziału w zysku spółki i do poboru akcji nowych emisji. W przypadku wypłaty dywidendy jedna akcja nie może być uprzywilejowana więcej niż o połowę wartości dywidendy określonej dla akcji zwykłych. Z kolei prawo poboru oznacza, że akcjonariusze mają pierwszeństwo objęcia nowych walorów adekwatnie do posiadanego udziału w kapitale zakładowym. W interesie spółki, WZA większością 4/5 głosów może jednak pozbawić akcjonariuszy prawa poboru akcji nowej emisji w części lub całości. Wreszcie w procesie likwidacji posiadacz akcji może uczestniczyć w podziale majątku spółki. Przywilej ten najczęściej nie przynosi jednak żadnych wymiernych korzyści, gdyż zobowiązania, które muszą być wcześniej uregulowane, zazwyczaj pochłaniają cały majątek.

Zwykłe i uprzywilejowane

Kodeks spółek handlowych dzieli akcje na co najmniej kilka grup. Najczęściej rozróżnia się akcje zwykłe i uprzywilejowane oraz imienne i na okaziciela. Uprzywilejowanie akcji może dotyczyć wysokości dywidendy, liczby głosów na WZA oraz pierwszeństwa przy podziale likwidowanego majątku. Warto również zwrócić uwagę, że oprócz uprzywilejowania akcji, statut spółki może przyznać określone uprawnienia konkretnemu akcjonariuszowi (uprawnienia osobiste). Indywidualne kompetencje mogą dotyczyć prawa powołania lub odwołania członków zarządu, rady nadzorczej i prawa do otrzymywania od spółki określonych świadczeń.

Imienne i na okaziciela

Z kolei podział na akcje imienne i na okaziciela wynika z generalnej zasady dokonywania takiego rozróżnienia niemal we wszystkich typach papierów wartościowych zdefiniowanych w polskim prawodawstwie. W przypadku akcji są jednak określone sytuacje, w których muszą one mieć określoną formę. Dla przykładu, walory powinny być imienne, gdy są uprzywilejowane. Z kolei do publicznego obrotu mogą być dopuszczone tylko akcje na okaziciela.Tak jak wszystkie papiery wartościowe akcje mogą mieć postać materialną lub zdematerializowaną. Ze względu na formę obejmowania dzieli się je na pieniężne i niepieniężne (aportowe). Szczególnym rodzajem akcji są akcje nieme. Takie określenie stosuje się wobec walorów pozbawionych prawa głosu i jednocześnie uprzywilejowanych co do dywidendy. W tym przypadku nie obowiązują jednak ograniczenia dotyczące wysokości dywidendy i pierwszeństwa jej zaspokajania.