OC na jednolitym rynku UE

Prawodawstwo Unii Europejskiej w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych zawarte jest w trzech aktach prawa wtórnego oraz projekcie IV dyrektywy samochodowej. Polskie unormowania, niestety, nie odpowiadają tym standardom. Konieczna więc będzie przynajmniej częściowa nowelizacja ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

Pierwsza dyrektywa samochodowa ukazała się 24 kwietnia 1972 r. (Dyrektywa Rady nr 72/166/CEE). Nakreśliła podstawowe cechy systemu stosowanego w sektorze ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej pojazdów lądowych silnikowych. Chroni interesy ofiar wypadków drogowych poprzez zniesienie wewnętrznej kontroli obowiązkowego ubezpieczenia na granicach wewnątrz Unii, przy jednoczesnym wprowadzeniu obowiązku ubezpieczenia pojazdów zarejestrowanych na terytorium państw członkowskich.

Kolejne zbliżenie przepisów prawnych państw - członków Unii w tym zakresie pojawiło się wraz z wejściem w życie zapisów Dyrektywy Rady 84/5/CEE z 30 grudnia 1983 r. Wprowadziła ona gwarancje, poprzez ustalenie limitów, wypłaty odszkodowania ofiarom wypadków niezależnie od tego, w którym kraju członkowskim zaistniała szkoda. Od tej pory minimalna suma za uszkodzenie ciała wynosiła 350 tys. euro w przypadku jednej ofiary, minimalna suma za szkody materialne zaś - 100 tys. euro na wypadek. Dodatkowo Dyrektywa powoływała we wszystkich państwach członkowskich krajowy fundusz gwarancyjny, który miał zapewniać wypłaty odszkodowań za wypadki spowodowane przez pojazdy, których kierowcy nie byli ubezpieczeni bądź pojazdy nie zidentyfikowane.

Następnym krokiem w regulacji zasad działania rynku ubezpieczeń komunikacyjnych była Dyrektywa Rady nr 90/232/CEE z 14 maja 1990 r. Dotyczy ona przede wszystkim ochrony ofiar wypadków drogowych i zachowania ich prawa do odszkodowania. Dzięki przyjętym zapisom zakres ubezpieczenia obowiązkowego obejmował odpowiedzialność za uszkodzenia ciała wszystkich pasażerów, oprócz kierowcy. Dodatkowo określono, że taka polisa musi, w oparciu o jednolitą składkę, obejmować całe terytorium Unii Europejskiej. Wykupienie polisy obowiązkowego OC musiało dawać również gwarancję, że na bazie tej samej składki możliwe było uzyskanie zabezpieczenia szkód wymagane przez prawodawstwo kraju, w którym zdarzył się wypadek, lub kraju rejestracji pojazdu, w zależności, co jest bardziej obszerne.

Ukoronowaniem prac nad regulacją zasad w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych jest projekt IV Dyrektywy samochodowej (97/C/343/07). Ustawodawca zajął się w niej problemami ofiar wypadków drogowych, zaistniałych poza krajem ich zamieszkania. Propozycja ma na celu stworzenie skutecznych środków mających zagwarantować w kraju ich zamieszkania uregulowanie szkód i wypłatę odszkodowań za straty poniesione w innym państwie członkowskim i spowodowane przez pojazd zarejestrowany na stałe w tym państwie.

Propozycja IV Dyrektywy samochodowej przewiduje m.in. zastosowanie zasady bezpośredniego działania wobec zakładu ubezpieczeń osoby trzeciej, ponoszącej odpowiedzialność cywilną. Dzięki tym zapisom ofiary będą mogły występować bezpośrednio ze skargą wobec zakładu, który ubezpieczył pojazd sprawcy. Przyjęcie takiego rozwiązania daje ofiarom gwarancję równego traktowania, bez względu na miejsce wypadku na terenie Unii.

W związku z tym na zakłady został nałożony obowiązek wyznaczenia we wszystkich państwach członkowskich, w których mają uprawnienia do zabezpieczania ryzyka odpowiedzialności cywilnej pojazdów silnikowych lądowych, organu zwanego "przedstawicielem odpowiedzialnym za uregulowanie szkód". Dodatkowo projekt przewiduje, że zakład ubezpieczeń sprawcy bądź jego przedstawiciel odpowiedzialny za uregulowanie szkód będą musieli, pod karą sankcji, zagwarantować, że w terminie trzech miesięcy od złożenia wniosku przez ofiarę przedstawią propozycję odszkodowania bądź odpowiedź. Dyrektywa zobowiązuje również państwa członkowskie do utworzenia komputerowego systemu informacji o pojazdach, zakładach ubezpieczeń oraz ich przedstawicielach odpowiedzialnych za uregulowanie szkód. Powołanie takich organów informacyjnych ma umożliwić przyspieszenie procedury likwidacyjnej poprzez łatwiejsze ustalenie zakładów ubezpieczających pojazdy i kierowców uczestniczących w wypadku. Projekt Dyrektywy przewiduje również utworzenie w każdym państwie członkowskim (lub wydanie zezwolenia na działalność) organu odszkodowawczego, którego zadaniem będzie naprawa szkód materialnych lub uszkodzeń ciała wyrządzonych ofiarom wypadku. Dotyczy to sytuacji, gdy ofiarą wypadku jest mieszkaniec danego kraju, któremu szkodę wyrządził pojazd zarejestrowany w innym państwie członkowskim, a sam wypadek miał miejsce poza krajem zamieszkania ofiary.