Szansa dla niewypłacalnych

Sejm na najbliższym posiedzeniu (25-28 lutego) zamierza rozpatrzyć poprawki Senatu do uchwalonej 8 stycznia ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Nowością - w polskim systemie prawnym - jest m.in. wprowadzenie przepisów regulujących postępowanie naprawcze, które ma być szansą dla przedsiębiorców zagrożonych niewypłacalnością.

Nowe Prawo upadłościowe precyzuje przepisy dotyczące postępowania o ogłoszenie upadłości oraz przewiduje wprowadzenie jednolitego postępowania wobec niewypłacalnego dłużnika (zamiast dotychczasowego postępowania układowego i upadłościowego). Precyzuje też krąg podmiotów nie posiadających zdolności upadłościowej.

Podstawą ogłoszenia upadłości będzie niewypłacalność dłużnika, czyli niewykonywanie przez niego wymagalnych zobowiązań. Sąd powinien wydać postanowienie w sprawie ogłoszenia upadłości w ciągu 2 miesięcy od daty złożenia wniosku.

Dwie drogi upadłości

Nowa ustawa przewiduje dwie możliwości: upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika albo upadłość z możliwością zawarcia układu. Wybór jednej z tych dróg będzie należał do sądu prowadzącego postępowanie. Sąd będzie mógł ogłosić upadłość dłużnika z możliwością zawarcia układu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, że w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu, niż zostaliby zaspokojeni po przeprowadzeniu postępowania upadłościowego, obejmującego likwidację majątku dłużnika.

Nowe przepisy wymagają również złożenia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości znacznie większej liczby dokumentów. W razie braku któregokolwiek z nich sąd będzie zwracał wniosek bez wzywania o jego uzupełnienie.

Prawo upadłościowe i naprawcze przewiduje kilka istotnych, nowych w stosunku do obowiązujących przepisów, rozwiązań. W razie złożenia przez wierzyciela wniosku o upadłość w złej wierze (art. 34) sąd, oddalając taki wniosek, obciąży wierzyciela kosztami postępowania. Może też nakazać wierzycielowi złożenie publicznego oświadczenia. Dłużnikowi przysługiwać będzie przeciwko wierzycielowi roszczenie o naprawienie szkody.

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 38 i n.) przez dłużnika sąd zabezpiecza jego majątek poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego. Sąd może także zawiesić prowadzone przeciwko dłużnikowi egzekucje. W przypadku obawy, że będzie działał na szkodę wierzycieli, może zastosować inne sposoby zabezpieczenia, łącznie z ustanowieniem zarządu przymusowego nad majątkiem dłużnika, którego ustanowienie będzie podlegało obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.

Zgromadzenie wierzycieli

Innym proponowanym rozwiązaniem jest instytucja wstępnego zgromadzenia wierzycieli, zwoływanego przez sąd, którego obradom przewodniczy sędzia. Zgromadzenie to nie jest zwoływane, jeżeli jego przeprowadzenie byłoby zbyt trudne (Senat proponuje usunięcie tej przesłanki) albo pociągałoby za sobą nadmierne koszty, a także wtedy, gdy suma spornych wierzytelności przekracza 15% ogólnej sumy wierzytelności. Może ono podjąć uchwały w zakresie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego (z możliwością zawarcia układu albo likwidacji majątku). Ponadto ma prawo zaopiniować wybór syndyka, nadzorcy sądowego albo zarządcy.

Zgodnie z art. 52, data wydania postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości. Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli. Po ogłoszeniu upadłości nie będzie można na składnikach masy upadłości ustanowić zastawu, zastawu rejestrowego, zastawu skarbowego ani wpisać hipoteki do księgi wieczystej, chociażby wierzytelność nimi zabezpieczona powstała przed ogłoszeniem upadłości. Dokonanie tych zabezpieczeń będzie dopuszczalne w przypadku ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu, ale za zgodą nadzorcy sądowego albo rady wierzycieli - zarząd masą upadłości sprawuje zarządca. Wpisy dokonane z naruszeniem tych zakazów będą podlegały wykreśleniu z urzędu na podstawie postanowienia sędziego-komisarza.Do istotnych uprawnień sędziego-komisarza należy zaliczyć możliwość obniżania wynagrodzenia pracownika upadłego (Senat proponuje ograniczyć krąg pracowników do wykonujących zadania w zakresie zarządu przedsiębiorstwem) lub osoby świadczącej usługi związane z zarządem przedsiębiorstwa upadłego (kontrakt menedżerski), gdy uzna to wynagrodzenie za rażąco za wysokie w stosunku do nakładu pracy lub wynagrodzenia za danego rodzaju pracę (art. 128).

Lepsze warunki dla słabszych

Przy ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu powołuje się nadzorcę sądowego albo - gdy odebrano upadłemu zarząd majątkiem - zarządcę. Istotną nowością jest możliwość objęcia układem wierzytelności ze stosunku pracy - za zgodą pracownika, z zastrzeżeniem że warunki restrukturyzacji zobowiązań ze stosunku pracy nie mogą pozbawiać pracowników minimalnego wynagrodzenia za pracę (obecnie - 800 zł).

Nowe przepisy umożliwiają przyznanie korzystniejszych warunków restrukturyzacji zobowiązań wierzycielom, mającym drobne wierzytelności. Podobne mają także ci, którzy po ogłoszeniu upadłości udzielili lub mają udzielić upadłemu kredytu niezbędnego do wykonania układu (a więc np. bankom).

Nowa ustawa zaostrza kary dla przedsiębiorców, którzy celowo doprowadzają firmy do upadłości i utrudniają postępowanie upadłościowe. Sąd będzie mógł taką osobę pozbawić prawa wykonywania działalności gospodarczej na własny rachunek lub pełnienia funkcji w organach osób prawnych na okres od 3 do 10 lat.

Postępowanie naprawcze

Wprowadzone do ustawy przepisy regulujące postępowanie naprawcze pozwolą przedsiębiorcom wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego oraz samodzielnym publicznym zakładom opieki zdrowotnej (Senat proponuje wykreślić te ostanie) zagrożonym niewypłacalnością zastosować postępowanie naprawcze i skorzystać z oddłużenia. Będzie to możliwe w stosunku do przedsiębiorców, dla których, pomimo wykonywania zobowiązań, według rozsądnej oceny swojej sytuacji ekonomicznej, jest oczywiste, że w niedługim czasie staną się niewypłacalni. Senat, w jednej ze swych poprawek, proponuje wyłączenie możliwości prowadzenia postępowania naprawczego przez przedsiębiorcę, który niedawno prowadził postępowanie naprawcze lub przeciwko któremu toczyło się postępowanie upadłościowe.

Postępowanie naprawcze będzie uproszczone i będzie toczyć się poza sądem, lecz pod jego nadzorem (wyznaczony przez sąd nadzorca sądowy). Z dniem wszczęcia postępowania naprawczego zawiesza się spłatę zobowiązań przedsiębiorcy oraz naliczanie należnych odsetek. Nie mogą być też wszczęte przeciw niemu postępowania egzekucyjne i zabezpieczające, a rozpoczęte podlegają zawieszeniu. Wszczęcie postępowania naprawczego wywołuje w sprawach z zakresu prawa pracy, z wyjątkiem spraw dotyczących ochrony roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, skutki takie same jak ogłoszenie upadłości. Przedsiębiorca nie może również zbywać ani obciążać swego majątku, ale zakaz ten nie dotyczy rzeczy zbywanych w zakresie jego działalności gospodarczej. W trakcie postępowania naprawczego wierzyciele mogą składać wnioski o ogłoszenie upadłości, lecz sąd obowiązany jest odroczyć jego rozpoznanie do czasu zakończenia postępowania naprawczego albo połączyć z postępowaniem o zatwierdzenie układu. Przedsiębiorcy obowiązani będą przedstawić plan naprawczy. Powinien on zapewnić przywrócenie przedsiębiorcy zdolności do konkurowania na rynku. Restrukturyzacja zobowiązań będzie następowała w drodze układu zawartego na zgromadzeniu wierzycieli. Postępowanie naprawcze kończy się zawarciem układu z wierzycielami; w razie niezawarcia układu postępowanie umarza się po upływie 3 miesięcy od dnia jego wszczęcia - w przypadku małych i średnich przedsiębiorców, a w przypadku pozostałych - po upływie 4 miesięcy.Niektóre z poprawek Senatu zmierzają do wprowadzenia pewnej kontroli sądu w postępowaniu naprawczym - jako sposobu zabezpieczenia wierzycieli przed nieuczciwymi dłużnikami. Sąd będzie mógł np. zakazać wszczęcia postępowania naprawczego, jeżeli dane zawarte w oświadczeniu lub planie naprawczym są nieprawdziwe. Brak kontroli sądowej w tym postępowaniu (w wersji uchwalonej przez Sejm) był mocno krytykowany.