OFE napędzają giełdę

Fundusze emerytalne powinny publikować informacje o zyskach, osiągniętych z posiadanych papierów wartościowych - wynika z raportu Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych. Taka informacja będzie szczególnie ciekawa dla inwestorów giełdowych. Jak wynika z raportu, OFE w coraz większym stopniu stają się motorem napędowym GPW.

Wyniki funduszy emerytalnych, osiągnięte w latach 2000-2002, są zadowalające, zwłaszcza na tle np. zrównoważonych funduszy inwestycyjnych, które mają podobne składy portfeli - wynika z raportu KNUiFE, poświęconego analizie polityki inwestycyjnej OFE.

Opłaty szkodzą

W ciągu tych trzech lat fundusze emerytalne zarobiły średnio ponad 38%. W przypadku poszczególnych OFE różnice są dość spore - najlepszy w tym okresie OFE ING Nationale-Nederlanden uzyskał prawie 45,4%, a najsłabszy - OFE Kredyt Banku - nieco ponad 27%. Co ciekawe, ten ostatni w tym czasie prowadził najbardziej aktywną politykę inwestycyjną na rynku akcji. Fundusze z czołówki pod względem stóp zwrotu trzymały się raczej strategii "kup i trzymaj".

Inna sprawa, że to nie akcje decydowały o zyskach w minionych latach. Wysokie stopy zwrotu osiągnęły głównie te fundusze, które miały w swoich portfelach obligacje o stałym oprocentowaniu. Najchętniej kupowane przez OFE papiery dłużne to pięcioletnie obligacje stałoprocentowe.

Pozostałe lokaty - a więc depozyty bankowe, inwestycje zagraniczne czy papiery korporacyjne - stanowią margines. Wynika to w dużym stopniu z przepisów - jak zaznaczają autorzy raportu KNUiFE, części instrumentów inwestycyjnych, które mogą kupować fundusze, po prostu na rynku nie ma, a inne, np. papiery krótkoterminowe firm, są dla OFE niedostępne.

Spory wpływ na wyniki funduszy emerytalnych mają też prowizje od składki, choć wpływ ten maleje wraz z upływem czasu. O ile bowiem opłaty obniżają stopę zwrotu (dla wszystkich OFE) średnio o 6,2 pkt proc. w ciągu trzech lat, o tyle po 10 latach jest to średnio 1,55 pkt proc., a po 40 latach - zaledwie 0,28 pkt proc. Różnice są stosunkowo niewielkie - o ile dla pierwszych trzech lat obniżka stopy zwrotu sięga od 7,28 pkt proc. dla Bankowego do 4,68 pkt proc. dla OFE Allianz, to po 40 latach jest to od 0,38% dla OFE Kredyt Banku i AIG do 0,19% dla Allianza.

Pokażcie zyski

Z danych KNUiFE wynika, że na GPW fundusze emerytalne stanowią głównie stronę popytową. O ile bowiem w 2001 r. fundusze kupiły akcje za prawie 5,88 mld zł, to sprzedały za niespełna 3,2 mld zł. Rok później zakupy OFE na giełdzie miały wartość 5,58 mld zł, a sprzedaż nie przekroczyła 3 mld zł.

Mimo spadku wartości transakcji, dokonywanych przez fundusze na giełdzie (z 9 mld zł - dla wszystkich instrumentów dostępnych na rynku - w roku 2001 do 8,8 mld zł rok później), co może wynikać między innymi z trwającej w tym okresie bessy na GPW, rola OFE rośnie. W roku 2001 giełda zawdzięczała im 9,9% obrotów na rynku kasowym, a rok później - już 12,4%.

Rosnąca rola funduszy ściąga na nie oskarżenia o różnego rodzaju manipulacje kursem, związane bądź z koniecznością uzyskania minimalnej stopy zwrotu (obserwowane pod koniec kwartałów "podciąganie" kursów niektórych spółek), bądź z walką o pozycję w rankingach pomiędzy OFE. KNUiFE w swoim raporcie zaproponowała rozwiązanie, które mogłoby wykazać, na ile te oskarżenia są prawdziwe. Chodzi o nałożenie na fundusze dodatkowego obowiązku informacyjnego, polegającego na konieczności publikacji danych o cenach kupna i sprzedaży papierów (także uśrednionych) oraz zysków (zrealizowanych i niezrealizowanych). Według informacji PARKIETU, fundusze mogłyby publikować takie dane np. na swoich stronach internetowych, gdyż takie rozwiązanie nie zwiększałoby kosztów OFE.