Fundusze dla wybranych

Mało kto wie, że w Polsce działają instytucje lubiące ryzyko, zainteresowane mniejszościowymi pakietami akcji i lokujące pieniądze na co najmniej kilka lat. Mają w swoich rękach przeszło 3 mld euro. Mowa o funduszach private equity/venture capital.

Private equity

nie boi się ryzyka

Private equity to z angielskiego "prywatny kapitał", zaś venture capital "kapitał podwyższonego ryzyka". Fundusze typu PE/VC to instytucje finansowe, które zbierają pieniądze od inwestorów z myślą, aby ulokować je długoterminowo w dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwa.

Na polskim rynku działa kilkadziesiąt firm PE/VC. Z szacunków wynika, że jest ich około 60 (badanie PricewaterhouseCoopers i European Private Equity and Venture Capital Association). Ich dokładna liczba nie jest znana. Dzieje się tak, gdyż niektóre z nich są zarejestrowane poza granicami Polski, nie posiadają swoich biur w naszym kraju i nie ujawniają zawartych transakcji. Materiał statystyczny dotyczący działalności instytucji PE/VC ogranicza się do podmiotów zrzeszonych w Polskim Stowarzyszeniu Inwestorów Kapitałowych (PSIK). Należą do niego najwięksi dawcy kapitału. Organizacja skupia 28 takich firm (członków zwyczajnych).

Od rozpoczęcia transformacji ustrojowej z przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych poprzedniego stulecia fundusze PE/VC zainwestowały 8,3 mld zł w polską gospodarkę. Przedmiotem inwestycji było około 600 firm. PSIK szacuje, że jego członkowie zarządzają kapitałem rzędu 3 mld euro.

Z opracowania organizacji pt. "Rocznik 2003" dowiedzieć się można, że firmy, które ujawniły całkowity kapitał pod zarządem miały pod swoją kontrolą 11,6 mld zł na koniec 2002 roku (po przeliczeniu euro według kursu 4,7 zł/euro i dolara amerykańskiego 3,76 zł/USD). Kapitał ten nie został w pełni wykorzystany. 6,4 mld zł fundusze PE/VC przeznaczyły na akcje i udziały w 238 spółkach portfelowych. Członkowie PSIK zarządzali 36 funduszami. Najwięcej pod swoją opieką mieli: Ballinger Capital (5) i Enterprise Investors (4). Polski segment PE/VC jest silnie skoncentrowany. Pięć największych spółek zarządzających funduszami skupiało 56,3% kapitału przeznaczonego na inwestycje. Zdecydowanym liderem w tym gronie był Enterprise Investors (EI) z kapitałem 2,7 mld zł. Mniejszy kapitał miały: Innova Capital (1,128 mld zł), Advent International (0,94 mld zł), Ballinger Capital (0,879 mld zł) i Dresdner Kleinwort Capital Central (0,848 mld zł). Fundusze zarządzane przez te podmioty specjalizują się w dużych inwestycjach. Najniższe wymogi dotyczące wielkości minimalnej inwestycji mają Enterprise Investors i Dresdner Kleinwort Capital Central - wystarczy, że ulokują 11,3 mln zł. Najwyższe - Advent International, gdzie minimalna wartość inwestycji wynosi 37,6 mld zł. Na drugim biegunie znajdują się firmy posiadające niewielki kapitał i w następstwie obsługujące drobne transakcje - Caresbac Polska, e-Katalyst, Górnośląski Fundusz Restrukturyzacyjny, Hals Fundusz Kapitałowy, MCI Management i Regionalne Fundusze Inwestycyjne.

Atrakcyjne sektory

Profil funduszy PE/VC zrzeszonych w PSIK jest bardzo zróżnicowany także pod względem sektorów, w których chcą inwestować. Wiele z funduszy nie posiada preferencji (np. Ballinger Capital). Istnieją również instytucje ściśle wyspecjalizowane, które lokują kapitał wyłącznie w przedsięwzięcia związane z ochroną środowiska (np. Environmental Investment Partners) czy internetem (np. e-Katalyst). Zdarzają się fundusze, które unikają sektora ciężkiego, lekkiego czy zbrojeniowego. Decydują się na takie podejście, uważając, że takie spółki nie zapewniają dynamicznego rozwoju, a tym samym szybkiego wzrostu wartości inwestycji.

Inwestycję funduszu PE/VC poprzedza faza badania kondycji spółki (tzw. due diligence). Jest to wstępny etap poprzedzający negocjacje z dotychczasowymi właścicielami firmy. Decyzję o nabyciu pakietu akcji (najczęściej mniejszościowego) podejmuje komitet inwestycyjny. Od pierwszego kontaktu z funduszem do decyzji o inwestycji upływa z reguły nie więcej niż kilka miesięcy.Drogi kapitał

Pieniądze pochodzące z funduszy PE/VC są najdroższym źródłem pozyskania kapitału. Zarządzający oczekują wzrostu wartości inwestycji, liczonego od chwili dostarczenia pieniędzy do sprzedaży spółki. Spodziewają się średniorocznego zwrotu z kapitału w wysokości 25-35% i to licząc najczęściej w "twardej" walucie - dolarach lub euro. Są to o wiele wyższe oczekiwania niż w przypadku oferty na rynku publicznym, kredytu bankowego czy emisji papierów dłużnych.

Po kilku latach czas wyjść

Inwestycje typu private equity są długoterminowe. Typowy okres pozostawania funduszu jako wspólnika w spółce to 3 do 7 lat. Po upływie tego czasu inwestorzy rozglądają się za możliwością "wyjścia" z firmy. Następuje wówczas faza dezinwestycji. Posiadany pakiet akcji lub udziałów zostaje sprzedany. Istnieje kilka metod dezinwestycji. Fundusz ma do wyboru: pozbyć się udziałów na rzecz inwestora branżowego lub innego (np. grupy menedżerów zarządzających spółką), na rzecz inwestorów operujących na rynku giełdowym (w drodze pierwszej oferty publicznej). Mniej popularne jest umorzenie akcji (spółka będąca celem inwestycji skupuje od funduszu jego walory za nadwyżkę gotówki, po czym je umarza). W efekcie umorzenia PE/VC opuszcza firmę, a zaangażowanie (mierzone w % głosów na walnym zgromadzeniu lub w % kapitału akcyjnego) pozostałych inwestorów rośnie.

Słowniczek PE/VC

Badanie spółki (ang.due diligence) - dogłębna analiza i ocena wszystkich obszarów funkcjonowania spółki, która ma stać się przedmiotem inwestycji funduszu private equity/venture capital.

Dezinwestycja (ang. exit, divestment) - sprzedaż papierów wartościowych znajdujących się w posiadaniu funduszu private equity/venture capital. Istnieje kilka metod dezinwestycji: sprzedaż inwestorowi branżowemu, oferta publiczna, sprzedaż innemu funduszowi private equity/venture capital, sprzedaż instytucji finansowej, umorzenie akcji przez spółkę i wypłata inwestorowi wynagrodzenia z tytułu umorzenia, likwidacja spółki.

Firma zarządzająca - podmiot odpowiedzialny za działania funduszu, do których zalicza się: badania i wybór rynków oraz gałęzi gospodarki do inwestycji, decyzje o zaangażowaniu kapitałowym, decyzje o czasie inwestycji i dezinwestycji.

Fundusz (ang. fund) - fundusz inwestycyjny typu private equity/venture capital gromadzi środki od wielu inwestorów, a następnie inwestuje je w papiery wartościowe spółek, zwykle nienotowanych na publicznym rynku papierów wartościowych.

Kapitał pod zarządem (ang. capital under management) - suma funduszy dostępnych zarządzającym na inwestycje oraz środki już zainwestowane w spółki znajdujące się w bieżącym portfelu.

Portfel (ang. portfolio) - grupa spółek, w których fundusz private equity/venture capital jest udziałowcem.

Private equity/venture capital - inwestycje na niepublicznym rynku kapitałowym w celu osiągnięcia średnioterminowych i długoterminowych zysków z przyrostu wartości kapitału. Private equity/venture capital (PE/VC) może być wykorzystane na rozwój nowych produktów i technologii, zwiększenie kapitału obrotowego, przejmowanie spółek lub też poprawę i wzmocnienie bilansu spółki. Venture capital jest jedną z odmian private equity. Są to inwestycje dokonywane we wczesnych stadiach rozwoju przedsiębiorstw, służące uruchomieniu danej spółki lub jej ekspansji.

Venture capital - kapitał finansujący przedsięwzięcia we wczesnej fazie funkcjonowania (zasiew, start) lub fazie ekspansji. Podmioty zapewniające tego typu środki, akceptując wysokie ryzyko, oczekują wysokiego zwrotu z inwestycji.