Zapowiada się dobry rok

W tym roku tempo wzrostu gospodarczego może wynieść blisko 6% - wynika z raportu Instytutu Badań Ekonomicznych PAN. Nadal szybko będzie rósł eksport, a w ślad za nim import. Poprawi się także nieco sytuacja na rynku pracy, jednak bezrobocie będzie się utrzymywać na wysokim poziomie.

Rok ubiegły był okresem odżywania gospodarki. Ożywienie było coraz bardziej widoczne - tempo wzrostu PKB w III kwartale wyniosło 4%, a w IV - sięgnęło już 4,7%. Głównym czynnikiem napędzającym gospodarkę był rosnący eksport, którego wkład we wzrost PKB w II półroczu wyniósł 4,7 pkt proc., a w całym roku 2003 - 3,9 pkt proc. Wolniej od PKB rósł jednak popyt krajowy, czego główną przyczyną były malejące - w całym 2003 roku - nakłady na inwestycje. Jednak ich poziom w ostatnich dwóch kwartałach ub.r. był już dodatni, choć niewiele przekraczał poziom zerowy. Poprawiła się także nieco sytuacja na rynku pracy - to znaczy bezrobocie rosło wolniej niż w poprzednich kwartałach ostatnich kilku lat.

Gospodarka rozpędzona

Te pozytywne zjawiska - zdaniem ekspertów INE PAN - będą coraz silniejsze w całym roku bieżącym. Przede wszystkim tempo wzrostu gospodarczego będzie wyższe niż nawet w ostatnich kwartałach 2003 roku. W I kwartale sięgnie 6,1% - i na tym mniej więcej poziomie utrzyma się w kolejnych miesiącach.

Tak jak i wcześniej, motorem napędzającym gospodarkę będzie eksport. Po tym, gdy tempo jego wzrostu nieco spadło - z 19,8% w III kw. 2003 r. do 11,7% w IV - znowu zacznie rosnąć. Rekordowe pod względem wzrostu eksportu - wg szacunków INE PAN - będą ostatnie trzy kwartały. Wolumen eksportu ma rosnąć o ponad 20% w każdym z nich. Zacznie rosnąć także import, jednak tempo zwyżki będzie sporo niższe niż w przypadku sprzedaży polskich towarów i usług za granicę.

Inwestycje w górę

Jednak - poza handlem zagranicznym - na przyspieszenie gospodarki będą miały wpływ długo wyczekiwane inwestycje. Ich wzrost - do tej pory bliski zeru - zacznie być już bardziej wyraźny w I kwartale tego roku. Według szacunków INE, dynamika powinna wynieść 2,7% i będzie rosła w kolejnych okresach - aż w ostatnim kwartale wyniesie 6,5%.

Tak jak w latach poprzednich kolejnym czynnikiem, działającym pobudzająco na gospodarkę, ma być konsumpcja indywidualna. Będzie ona rosła w tempie zbliżonym do obserwowanego pod koniec 2003 r. (3,5 i 3,9% w ostatnich dwóch kwartałach). O ile na początku roku popyt konsumpcyjny ma zwiększyć się o 3,2%, to na koniec roku ten przyrost grubo przekroczy 4%.

Jednak inne niż w roku poprzednim będą główne źródła finansowania tego rosnącego popytu. W ostatnich latach konsumenci finansowali swoje zakupy z oszczędności oraz wykorzystując kredyty bankowe - o czym świadczy fakt, że wzrost popytu następował, mimo spadającego funduszu płac i rosnącego bezrobocia. W tym roku jednak w coraz większym stopniu źródłem pieniędzy na coraz większe zakupy będą rosnące płace. Ich wzrost na koniec IV kwartału może wynieść nawet 5%, a więc poziomu, jaki nie był notowany od lat.

Bezrobocie drgnie

W ślad za szybszym wzrostem gospodarczym, wynikającym również z coraz wyższej produkcji (która - wg szacunków INE PAN - ma rosnąć w tempie przekraczającym 19%), nieco poprawi się sytuacja na rynku pracy. Jednak nie oznacza to znacznego spadku bezrobocia. Zmniejszy się ono - liczone według Badań Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) - o ok. 1,5 pkt proc., czyli z 19,5% w I kwartale do 18,0% na koniec roku. Bezrobocie rejestrowane w tym roku spadnie w nieco mniejszym stopniu, bo o niewiele ponad 1 pkt proc.

Wzrost popytu i inwestycji, coraz większe zatrudnienie i płace w końcu zaczną przekładać się na wyższe tempo wzrostu cen - czyli inflację. Jej poziom wzrośnie z 1,5% na koniec ostatniego kwartału 2003 roku, do 3,9% pod koniec br. Za wzrostem inflacji pójdzie także zmiana stóp procentowych - stopa interwencyjna wzrośnie o 0,5 pkt proc., do 6%. Nastąpi to - wg INE PAN - w III kwartale br. Przedstawiamy raport "Gospodarka Polska - prognozy i opinie, maj 2004", przygotowany przez Instytut Nauk Ekonomicznych PAN, a poświęcony prognozom sytuacji gospodarczej w Polsce. Zostanie on dzisiaj zaprezentowany w siedzibie PAN - Pałacu Staszica, mieszczącym się przy ulicy Nowy Świat 72 w Warszawie, o godzinie 11.00.

Raport jest publikowany dwa razy do roku - na wiosnę i jesienią. Majową edycję przygotował w składzie: Zbigniew Hockuba - kierownik, Krzysztof Bartosik, Iwona Fudała-

-Poradzińska, Łukasz Hardt, Stanisław Kubielas, Leszek Morawski, Jerzy Mycielski, Lesław Pietrewicz, Ewa Puchała-

-Krzywina, Sylwia Zajączkowska-Jakimiak, Michał Zajfert. Konsultacja: Joanna Kotowicz-Jawor. Redaktor naukowy: Krzysztof Kostro.

Mecenasem Raportu jest PLUS GSM.

OPINIE INE PAN

- W 2003 roku, w porównaniu z rokiem wcześniejszym, miało miejsce znaczne przyspieszenie tempa wzrostu gospodarczego.

- Gospodarstwa domowe zwiększają konsumpcję przy jednoczesnym spadku oszczędności i wzroście zadłużenia.

- Ożywienie gospodarcze stabilizuje sytuację na rynku pracy.

- Zmiany popytu na pracę, związane z wejściem do UE, mogą prowadzić do wzrostu ubóstwa, czemu są w stanie przeciwdziałać środki otrzymywane z funduszy UE.

- Rok 2003 i początek bieżącego to okres kontynuacji ożywienia w przemyśle.

- W 2003 roku pojawiły się oznaki wychodzenia budownictwa z recesji.

- Wysokie ryzyko polityczne utrudnia rozwój i prognozowanie zmian w sektorze przedsiębiorstw.

- Ogólne ożywienie gospodarki w 2003 roku i jego trwały charakter wywarło pozytywny wpływ na kondycję przedsiębiorstw infrastrukturalnych.

- Przystąpienie Polski do Unii zwiększy możliwość wykorzystania środków wspólnotowych na rozwój infrastruktury, a jednocześnie Unia będzie wywierać presję na jej możliwie szybką rozbudowę.

- Fatalna kondycja finansowa PKP, w tym przede wszystkim spółki PKP Przewozy, Regionalne, oraz presja przeciwstawiających się zmianom związków zawodowych, może doprowadzić do marginalizacji transportu kolejowego w Polsce.

- Jednodniowe ograniczenie dostaw gazu z Rosji do Polski pokazało, że podyktowana bezpieczeństwem energetycznym kraju dywersyfikacja źródeł surowców energetycznych nie jest tylko populistycznym hasłem.

- W 2003 roku deficyt budżetu państwa stanowił 94,3% kwoty założonej w ustawie; było to skutkiem oszczędności w obsłudze długu, niewykorzystania rezerwy celowej oraz ograniczenia wydatków majątkowych.

- W 2004 roku nieuniknione jest przekroczenie 55% progu ostrożnościowego.

- Odsunięcie na 2005 rok niezbędnych działań w zakresie ograniczenia wydatków niesie ze sobą istotne ryzyko narastania długu publicznego.

- Mimo względnego rozdrobnienia sektora bankowego w Polsce, procesy konsolidacji przed przystąpieniem do UE uległy spowolnieniu, a inwestorzy zagraniczni przyjęli pozycję wyczekującą, ograniczając nowe inwestycje w Polsce.

- Sektor bankowy stopniowo wychodzi z recesji, ciągle jednak odczuwa skutki kilku lat dekoniunktury w gospodarce.

- W ostatnim półroczu w Polsce były kontynuowane korzystne tendencje rozwoju finansowego. Kluczowym problemem pozostaje nadal słaby dostęp do źródeł finansowania przez małe i średnie przedsiębiorstwa.

- W I półroczu 2004 roku motorem wzrostu gospodarczego na świecie będzie gospodarka amerykańska. Rosnący deficyt na rachunku obrotów bieżących przy jednoczesnym wysokim deficycie budżetowym USA stanowi jednak jedno z głównych zagrożeń dla stabilności gospodarki światowej.

- Należy oczekiwać umiarkowanego ożywienia większych gospodarek europejskich, co wydaje się istotniejsze (z punktu widzenia gospodarki światowej i Polski), niż poprawa koniunktury w małych krajach europejskich.

- Ważą się losy powodzenia integracji Polski z Unią Europejską - wchodzące w życie akty prawne (m.in. ustawa o zamówieniach publicznych) zdecydują o przyszłym poziomie absorpcji funduszy strukturalnych. Nadal jednak brakuje dokumentów niezbędnych do rozpoczęcia procesu wdrażania instrumentów pomocowych UE, co stwarza ryzyko ograniczonej absorpcji.

- Powodzenie programu SAPARD nie jest oczywiste; chociaż zostanie osiągnięty wysoki poziom absorpcji, to jednak wątpliwości budzi efektywność inwestycji finansowanych z tego programu.

- Potencjalne bariery absorpcji środków ze Wspólnej Polityki Rolnej wskazane w poprzednim raporcie INE PAN pozostają aktualne; nie działa system IACS, a Plan Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) nie jest zatwierdzony przez Komisję Europejską. Ogromnym problemem jest również katastrofalny stan doradztwa rolniczego w Polsce.

- Po akcesji może nastąpić krótkotrwałe załamanie handlu z Rosją, jeśli rząd rosyjski nie zgodzi się objąć umową o partnerstwie i współpracy (PCA) 10 nowych członków UE. W perspektywie kilku miesięcy należy się jednak spodziewać kompromisu, gdyż ograniczenie handlu będzie dla Rosji niekorzystne (nadwyżka w wymianie z UE).

- W dyskusji nad nową perspektywą finansową Polska powinna bronić zasady solidarności, a więc dążyć do utrzymania status quo w dziedzinie polityki spójności.