Czas na zmiany

Trwają prace nad programem dalszej restrukturyzacji i prywatyzacji PKP w latach 2003-2006. Program, przyjęty w grudniu ubiegłego roku przez rząd, składa się z trzech podstawowych części.

Najważniejsze to restrukturyzacja finansowa PKP, której głównym celem jest przesunięcie spłaty zobowiązań PKP SA i uwolnienie pieniędzy na wsparcie inwestycji do końca 2010 roku; pełne oddłużenie PKP ze zobowiązań publicznoprawnych ciążących na spółce i restrukturyzacja zobowiązań kredytowych. Ponadto musi nastąpić głęboka reforma deficytowych regionalnych przewozów pasażerskich. Zgodnie z planem nastąpi ich regionalizacja polegająca na tym, że samorządy przejmą odpowiedzialność za organizację i finansowanie takich przewozów. W celu dokapitalizowania i podniesienia konkurencyjności na otwartym europejskim rynku kolejowym sprywatyzowane zostaną spółki grupy PKP, z wyjątkiem spółki infrastruktury PLK SA. W programie uwzględniono też konieczność dostosowania wielkości i jakości infrastruktury kolejowej do wymogów nowoczesnego transportu kolejowego.

Na początek finanse

Przyjęta przez rząd kolejna aktualizacja programu restrukturyzacji kolei ma doprowadzić do głębokich zmian. Przewóz towarów ma być wykonywany przez przedsiębiorstwa prywatne, w tym PKP Cargo (największy przewoźnik na rynku). Również dalekobieżne przewozy pasażerskie mogłyby być wykonywane przez firmy prywatne m.in. przez PKP Intercity jako głównego przewoźnika. Zdaniem rządu, w wyniku prywatyzacji spółka PKP zostanie kapitałowo wzmocniona, co sprawi, że będzie konkurencyjna w ramach europejskiego systemu transportu kolejowego.

Podstawą programu przekształceń PKP jest reforma finansów prowadząca do odzyskania płynności przez PKP SA i spółki grupy. Konieczne jest umorzenie zobowiązań (o wartości 918 mln zł) w oparciu o ustawę o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych, umorzenie zobowiązań w oparciu o nowelizację tej ustawy o wartości 1,09 mld zł, spłatę składek emerytalnych i świadczeń przedemerytalnych oraz spłatę pozostałych zobowiązań publicznoprawnych, zwłaszcza wobec jednostek samorządu terytorialnego. Według założeń planu restrukturyzacji finansowej, do 2010 roku PKP powinna spłacić wszystkie swoje zobowiązania.

Jak poinformował Janusz Lach, członek zarządu i dyrektor finansowy PKP SA, trzy z jedenastu spółek Grupy PKP SA osiągnęły w pierwszym półroczu 2004 roku dodatnie wyniki netto. Spółka Cargo odnotowała zysk netto 41 mln zł (o 14 mln zł mniej niż w analogicznym okresie ub. roku), PKP LHS - 22 mln zł (spadek o 6 mln zł) oraz PKP Energetyka - 9 mln zł zysku (więcej o 9,5 mln zł, w analogicznym okresie ub. roku firma miała stratę).

Spośród 11 spółek tworzących Grupę PKP największą - sięgającą 391 mln zł - stratę odnotowały po pierwszym półroczu PKP Przewozy Regionalne (PKP PR). Strata była jednak o 65 mln zł mniejsza niż w analogicznym okresie ub. roku. W 2003 roku Grupa PKP SA poniosła straty 1460 mln zł. Największą stratę - 1136 mln zł - miały PKP PR.

Rusza prywatyzacja

Największe szanse ma spółka Cargo. Jej zakupem zainteresowani są przewoźnicy z Niemiec i Francji. To nie dziwi, zważywszy że Cargo jest najlepszą spółką w całej grupie PKP. W pierwszym półroczu 2004 roku spółka Cargo przewiozła 75,6 mln ton ładunków, o 1,9% więcej niż w analogicznym okresie ub. roku. Przychody PKP Cargo SA za ten okres wyniosły 2,743 mln zł, w tym z działalności przewozowej 2,437 mln zł, tj. o 1,1% więcej niż planowano. Spółka osiągnęła dobre wyniki przewozowe mimo mniejszych przewozów węgla kamiennego, będącego głównym ładunkiem. W pierwszej połowie roku spółka przewiozła 2,5 mln ton mniej tego surowca, jednak ubytek węgla zastąpiono innymi ładunkami. Największy wzrost odnotowano w przewozach metali i wyrobów metalowych oraz rud i pirytów. Większe były także przewozy kamienia, żwiru i wapna, węgla brunatnego i koksu oraz nawozów sztucznych, cementu, drewna i artykułów chemicznych. Na wyższym poziomie niż w ubiegłym roku były przewozy intermodalne (wykorzystuje się w tym przypadku różne środki transportu). W systemie tym spółka przewiozła w pierwszym półroczu 1,3 mln ton ładunków. Przychody z tego tytułu wyniosły 46,- Zwiększenie przewozów intermodalnych jest m.in. efektem wejścia Polski do Unii Europejskiej i wzrostu tych usług na linii Wschód-Zachód - mówi Andrzej Górnikiewicz, dyrektor biura marketingu i Obsługi Klientów w przewozach Intermodalnych PKP Cargo SA. Największy udział w przewozach intermodalnych stanowi eksport (554 tys. ton ładunków w pierwszym półroczu), import (504 tys. ton) oraz tranzyt (203 tys. ton). Każdej doby Cargo uruchamia 18 regularnych pociągów intermodalnych, które w większości kursują w komunikacji międzynarodowej.

Na spółkę Cargo przypada 85% wszystkich ładunków kolejowych. To łakomy kąsek dla potencjalnych inwestorów. Według Macieja Męclewskiego, prezesa zarządu PKP SA i dyrektora generalnego Grupy PKP, sprzedaż PKP Cargo będzie jedną z największych prywatyzacji w Polsce. Przetarg na zakup PKP Cargo odbędzie się w połowie przyszłego roku, natomiast prywatyzacja spółki powinna zakończyć się do końca 2005 roku. Pieniądze uzyskane z prywatyzacji zostaną przeznaczone na oddłużenie PKP. Zadłużenie zewnętrzne wszystkich spółek grupy wyniosło na koniec pierwszego półrocza 10,7 mld zł, o miliard mniej niż w końcu ubiegłego roku.

Szybciej zostaną natomiast sprywatyzowane mniejsze spółki. W połowie września tego roku zostaną złożone oferty na kupno PKP Warszawskiej Kolei Dojazdowej (WKD) oraz PKP Szybkiej Kolei Miejskiej (SKM) przewożącej pasażerów w Trójmieście i okolicach. Zdaniem J. Lacha, prywatyzacja tych spółek powinna się zakończyć jeszcze w tym roku. Prywatyzacja może być jednak trudna, zważywszy że spółki te nie przynoszą zysków. W ubiegłym roku WKD poniosła ponad 1 mln zł straty netto, przewożąc w tym czasie blisko 6,5 mln pasażerów. Za pierwsze półrocze 2004 roku WKD przyniosła 331 tys. zł straty netto. Straty po pierwszym półroczu 2004 roku rzędu 828 tys. zł zanotowała także SKM.

Samorząd pomoże

Ważnym elementem restrukturyzacji PKP jest reforma przewozów regionalnych. Spółka PKP Przewozy Regionalne obsługuje blisko 4 tys. pociągów. W ubiegłym roku przewiozła ponad 232 mln pasażerów. Mimo to przewozy regionalne ponoszą straty. Tylko w ubiegłym roku wyniosła ona 1,1 mld zł. Jej wysokość to efekt m.in. kontynuowania przewozów na liniach najbardziej nierentownych prowadzonych dla zaspokojenia potrzeb komunikacji lokalnej. Przewozy pasażerów są usługami o charakterze użyteczności publicznej, które zawsze cechowała i nadal cechuje wysoka deficytowość. Od stycznia 2004 roku, zgodnie z umową o transporcie kolejowym oraz rządowym programem restrukturyzacji spółek PKP, odpowiedzialność za organizację i finansowanie kolejowych przewozów regionalnych przechodzi na samorządy. W tym roku przewozy regionalne mają dotować samorządy. Mają płacić za usługi transportowe PKP i same decydować, ile połączeń potrzebują. Otrzymają na ten cel pieniądze z wpływów CIT i PIT. Od początku roku samorządy dostały z tych źródeł miliard złotych. We wrześniu między samorządy zostanie podzielone około 200 mln zł z rezerwy budżetowej, przeznaczonej na wspomaganie przewozów regionalnych. Pieniądze te nie będą wydawane na bieżące potrzeby, ale na działania o charakterze inwestycyjnym, przede wszystkim na zakup taboru. Koleje Mazowieckie (KM) to pierwsza spółka samorządowo-kolejowa, odpowiedzialna za przewozy regionalne. Powołana 29 lipca tego roku spółka ma przede wszystkim zająć się regionalnymi przewozami pasażerskimi i świadczeniem usług związanych z transportem kolejowym. Spółka, w której 51-proc. udziałów objął samorząd i 49-proc. PKP Przewozy Regionalne, rozpocznie działalność 12 grudnia 2004 roku, z chwilą wejścia w życie nowego rozkładu jazdy.