Polska rynkiem zbytu

Krajowy przemysł farmaceutyczny, produkujący leki generyczne, w zasadzie nie odbiega od standardów europejskich. Jednak polskie firmy nie posiadają wystarczającego potencjału badawczego i finansowego do prac nad lekami innowacyjnymi.

Transformacja gospodarcza lat 90. spowodowała gwałtowne przeobrażenia na rynku farmaceutyków. Przeprowadzono reformę systemu opieki zdrowotnej, prywatyzację sektora, dopuszczono do działania wielkie koncerny zagraniczne, pojawiły się nowe spółki z polskim kapitałem. Jednak z wyjątkiem kilku medykamentów produkujemy w Polsce wyłącznie leki generyczne (odtwórcze). Większość naszego rynku stanowią produkty zagraniczne, i to pod względem liczby zarejestrowanych środków farmaceutycznych, jak i wartości sprzedaży. Udział importu wynosi ponad 60%. Według specjalistów, w najbliższych latach udział ten nie powinien znacząco się zmieniać.

Producentów bez liku

W Polsce leki wytwarza około siedemdziesięciu firm (dane obejmują podmioty, w których liczba pracowników przekracza 49). Najbardziej znaczącymi producentami są przedsiębiorstwa należące wcześniej do Zrzeszenia Polfa (w tym trzy wchodzące w skład Polskiego Holdingu Farmaceutycznego, ciągle niesprywatyzowane: Warszawa, Tarchomin i Pabianice). Ponadto w branży funkcjonują m.in. instytuty naukowo-badawcze, zakłady zielarskie Herbapol, spółdzielnie chemiczno-farmaceutyczne, wytwórnie preparatów weterynaryjnych BIOWET, wytwórnie szczepionek i surowic BIOMED oraz przedsiębiorstwa z większościowym lub 100-proc. udziałem kapitału zagranicznego. Poza tym istnieje kilkadziesiąt małych, prywatnych wytwórni produkujących głównie leki z grupy OTC (sprzedawane bez recepty).

W Polsce działają też filie firm zagranicznych, np. Solco-Basel i Schwarz-Pharma.

Ogółem w Polsce jest ponad 300 wytwórców leków, głównie o charakterze regionalnym. Z tego zaledwie 15 kontroluje 50% całości sprzedaży. Największym (pod względem wartości sprzedaży) jest GlaxoSmithKline Pharmaceuticals. Jego sprzedaż na koniec ub.r. wynosiła 1 075 mln zł, co dawało 7,8% rynku. Na drugim miejscu znalazł się Novartis (z Lekiem) - 863 mln zł (6,5%), a na trzecim miejscu Polpharma - 703 mln zł (5,3% rynku). Jeżeli do tego dodamy firmy Servier i Lilly, to mamy pięć podmiotów, które opanowały ponad 28% rynku wg sprzedaży.

Jak podaje GUS, wartość produkcji sprzedanej wyrobów farmaceutycznych w 2003 r. osiągnęła 5 808,9 mln zł, co daje wzrost o 4,2% w stosunku do 2002 r., licząc w cenach stałych. Przeciętne zatrudnienie w branży wzrosło w ub.r. o 1,6%, do 22,8 tys. osób. Znane są już dane za pierwszy kwartał br., którego branża nie może zaliczyć do zbyt udanych, produkcja sprzedana bowiem spadła o 2,5% w relacji do I kwartału ub.r. Wyniosła 1 421,8 mln zł. Zanotowano też spadek zatrudnienia w branży o 0,2%, do 22,7 tys. osób.

Zagranica inwestuje

Z danych Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych wynika, że na koniec ub.r. zagraniczne inwestycje bezpośrednie w sektorze farmaceutycznym osiągnęły wartość ponad 918 mln USD, czyli niecałe 1,3% ogółu inwestycji. Przedsiębiorstwa ze świata zapowiadały dalsze środki rzędu 370 mln USD.

Ponad 41% kwoty zainwestował brytyjski GSK, dokładnie 380,5 mln USD. Spółka zapowiedziała, że w najbliższych latach może wydać u nas jeszcze 28,2 mln USD. Zainwestowane pieniądze dały jej 42. pozycję na liście największych inwestorów w Polsce. Na 88. miejscu znalazła się chorwacka Pliva. Na polskim rynku wyłożyła 154 mln USD i zadeklarowała kolejne 16 mln dolarów. Inwestują u nas także Amerykanie, Węgrzy, Słoweńcy, Niemcy czy Holendrzy.

Chroniczny deficyt

Przez ostatnie kilkanaście lat Polska stała się atrakcyjnym rynkiem zbytu dla międzynarodowych korporacji farmaceutycznych. Wartość obrotów handlowych środkami farmaceutycznymi w 2003 r. wyniosła 2 562,9 mln USD. W stosunku do 2002 r. daje to wzrost o 15%. W liczbach bezwzględnych oznacza zwyżkę o 338 mln USD. Saldo obrotów handlowych jest ujemne i wynosi 2 134,9 mln USD (patrz tabela 1.)

Dystrybucja i sprzedaż

Rynek dystrybucji leków jest u nas bardzo rozdrobniony. Według ocen analityków, czeka go dalsza konsolidacja i bankructwo mniejszych podmiotów. Dystrybucję zdominowało około dziesięciu firm, z czego cztery - PGF, Farmacol, Prosper i Orfe - mają łączny udział przekraczający 50%. Oddziaływanie polityki lekowej państwa jest w tym sektorze ograniczone do wprowadzania regulacji odnośnie do marż handlowych i cen urzędowych na leki refundowane.

W Polsce niemal 90% leków sprzedawanych przez hurtownie trafia do aptek ogólnodostępnych. Rynek zdominowany jest przez przedsiębiorstwa prywatne.

W ubiegłym roku (wg danych GUS) w kraju było 9 585 aptek, o ćwierć tysiąca więcej niż w 2002 r. i o pół tysiąca więcej niż w 2001 r. A jeszcze w 1990 r. liczba aptek wynosiła zaledwie 3957. Tak gwałtowny przyrost nowych punktów sprzedaży musi zostać w końcu powstrzymany - twierdzą specjaliści. Prawa rynku zmuszą właścicieli do zamykania aptek. Według różnych ocen - dla kraju wielkości Polski wystarczyłoby 7-8 tys. podmiotów.

Wartość całego rynku aptecznego w ub.r., wg wyliczeń IMS Poland, wyniosła 11 556 mln zł (wzrost o 14% w relacji do 2002 r.). Procentowo największy udział w sprzedaży leków miały produkty refundowane (58%). Resztę stanowiły środki nie podlegające refundacji. Cały rynek farmaceutyków, według cen producentów, w ub.r. opiewał na 13 085 mln zł. - W tym roku wzrośnie o 5-7% - szacuje Stefan Bogusławski, dyrektor IMS Poland, firmy monitorującej rynek leków.

Oprac. na podstawie danych IMS Poland, MG, Pulsu Medycyny i GUS