Na świecie się łączą

Eksperci PiS przygotowali projekt zmian w nadzorze nad rynkiem finansowym, biorąc za wzór rozwiązania brytyjskie. Czy i w Polsce sprawdzi się supernadzór? Czy należy łączyć nadzór bankowy, nad ubezpieczeniami i funduszami emerytalnymi oraz rynkiem kapitałowym? Zapraszamy do dyskusji na łamach PARKIETU.

Nie zważając na falę krytyki, która przelała się nad projektem autorstwa specjalistów PiS, nie sposób nie zgodzić się z jednym: jeśli Polska ma równać do standardów zachodnioeuropejskich, przejście na model z jedną instytucją nadzorującą branżę papierów wartościowych, sektor bankowy i ubezpieczeniowy, wydaje się zupełnie naturalne. W ciągu kilkunastu ostatnich lat wyraźnie widać, że jest to kierunek pożądany przez kraje Starego Kontynentu.

Prawdziwej rewolucji dokonali Brytyjczycy, skupiając w ramach jednego urzędu - Financial Services Authority (FSA) - kompetencje rozłożone wcześniej na dziewięć instytucji, w tym organizacje branżowe o charakterze samoregulacyjnym. Zintegrowany nadzór powstał też m.in. w Niemczech, Austrii i Szwecji, a także w krajach naszego regionu. Część to przykłady pochodzące już z połowy lat 80. (stworzenie Kredittilsynetu w Norwegii w 1986 r., czy dwa lata później Finanstilsynetu w Danii). Część to przykłady z ostatnich kilku lat. Austriacki Finanzmarktaufsicht (FMA) zaczął działać zaledwie w kwietniu 2002 r., a niemiecki Bundesamt fuer Finanzdienstleistungen (BaFin) miesiąc później. Z kilku urzędów, na rzecz jednego (latem 2003 r.), zrezygnowali Francuzi, tworząc Autorite des Marches Financiers (AMF).

Łączenie nadzorów to także trend ogólnoświatowy. Przykładami może być scalenie nadzoru bankowego i ubezpieczeniowego w Kanadzie już w 1987 r., czy utworzenie pojedynczych instytucji sprawujących pieczę nad rynkiem finansowym w Japonii i Korei Południowej w 1998 r. Debata na temat połączenia nadzorów od co najmniej kilku lat toczy się na największym rynku finansowym świata - w Stanach Zjednoczonych.

Łączenie kompetencji w ramach mniejszej liczby instytucji jest tłumaczone postępującą międzysektorową integracją wśród nadzorowanych podmiotów. Jest to zjawisko coraz bardziej powszechne, a procesy integracyjne postępują coraz szybciej. W takich wypadkach tylko nadzorca, który ma szeroki ogląd rynku, może wychwycić rodzące się nieprawidłowości. n

SUPERNADZÓR

- tak czy nie?

Dziś piszemy, jak nadzór nad rynkiem finansowym wygląda w innych krajach Europy. Wszystkie instytucje związane z polskim rynkiem finansowym zapraszamy też do dyskusji: l Czy w Polsce należy łączyć instytucje nadzoru? l Jakie kompetencje powinien mieć supernadzorca, a jakich nie? l Jakie są plusy, a jakie minusy łączenia nadzorów? Czekamy

na Państwa opinie: Redakcja Gazety Giełdy PARKIET, ul. Saska 12,

03-968 Warszawa;

[email protected]

Wielka Brytania - najważniejsza FSA

W wyniku reformy z końca lat 90. Wielka Brytania wybrała model jednego regulatora dla większości segmentów sektora usług finansowych. W 1997 r. Rada Papierów Wartościowych i Inwestycji (Securities and Investments Board - SIB) przekształciła się w Financial Services Authority - FSA. Zakres jej działania obejmuje sektor bankowy, fundusze inwestycyjne, sektor ubezpieczeniowy oraz sektor funduszy emerytalnych sprzedawanych indywidualnym odbiorcom. Innymi organizacjami, które mają uprawnienia regulacyjne, są: GISC (General Insurance Standards Council), która zajmuje się ustalaniem standardów dla produktów ubezpieczeniowych, oraz OPRA (Occupational Pensions Regulatory Authority), która pełni funkcje regulacyjne dla rynku ubezpieczeń emerytalnych oferowanych przez pracodawcę.

Financial Services Authority jest instytucją niezależną od rządu, działa w formie organizacji non profit, pełni funkcje regulacyjne dla rynku depozytowego, ubezpieczeń i inwestycji. Utrzymywana jest z opłat pobieranych od firm, które działają w sektorze finansowym i w związku z tym nie otrzymuje żadnych dotacji z budżetu. FSA jest odpowiedzialna przed ministrem skarbu (brytyjski minister finansów), któremu co roku przedstawia sprawozdanie z realizacji statutowych celów. Następnie minister skarbu przedstawia raport parlamentowi z działalności FSA.

FSA zatrudnia ok. 2300 pracowników. Reguluje działalność ponad 10 tys. instytucji, w tym 7,5 tys. firm inwestycyjnych, 70 towarzystw budowlanych, tysiąca firm ubezpieczeniowych, 660 banków oraz rynek ubezpieczeniowy w zakresie operacji realizowanych przez firmę Lloyds. Ponadto FSA jest regulatorem dla 180 tys. indywidualnych osób świadczących usługi finansowe, a także wobec 700 towarzystw kredytowych i 8 giełd inwestycyjnych oraz izb rozrachunkowych.

FSA ma uprawnienia do:

- wydawania kompleksowych zezwoleń, nawet jeśli dotyczą one różnych dziedzin sektora finansowego;

- nadzoru nad sektorem finansowym;

- egzekucji prawa regulującego działalność sektora finansowego;

- ochrony konsumenta i ombudsmana w sektorze finansowym;

- zwalczania nieuczciwych praktyk na rynku;

- ścigania prania brudnych pieniędzy;

- rozpatrywania spraw z zakresu sektora finansowego, który działa niezależnie od krajowego systemu sądowniczego.

Holandia - dobra praktyka w Unii Europejskiej

Ciekawym rozwiązaniem jest model, w którym nadzór nad rynkiem finansowym sprawują dwie niezależne instytucje (rozdzielenie nadzoru ostrożnościowego i rynkowego). Różne odmiany takiego modelu funkcjonują z powodzeniem na przykład w Australii i Holandii.

Jedna instytucja sprawuje nadzór ostrożnościowy nad pośrednikami finansowymi działającymi na rynku. Wydaje licencje dla nowych firm, kontroluje, czuwa nad wymogami kapitałowymi, wydaje zezwolenia na fuzje, przejęcia i zaangażowanie kapitałowe w innych podmiotach.

Druga instytucja zajmuje się nadzorowaniem aktywności na rynku. Zatwierdza prospekty emisyjne i nadzoruje publiczne oferty instrumentów finansowych, czuwa nad prawidłowym obrotem tymi instrumentami. Sprawuje pieczę nad prawidłowym wykonywaniem obowiązków informacyjnych przez spółki publiczne, walczy z nadużyciami na rynku kapitałowym. Reprezentuje nadzór przed organami ścigania i wymiarem sprawiedliwości oraz zajmuje się opracowywaniem projektów aktów prawnych dla rynku.

W 2002 r. holenderski parlament uchwalił prawo, które zakłada organizację nadzoru na zasadach funkcjonalnych, a nie według podziału na sektory. W nowej strukturze nadzór ostrożnościowy powierzono bankowi centralnemu, którego kompetencje poszerzono o nadzór nad ubezpieczeniami i funduszami emerytalnymi. Druga instytucja - The Netherlands Authority for the Financial Markets (AFM) - powstała w wyniku przekazania dodatkowych zadań holenderskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd - zajmuje się nadzorem nad aktywnością na całym rynku finansowym.

W ocenie Holendrów nowa organizacja nadzoru pozwoliła na wyraźny rozdział zadań nadzorczych, wykonywanych na etapie udzielania danej firmie zezwolenia, od nadzoru nad późniejszą działalnością na rynku. Podział eliminuje ewentualny konflikt interesów między teraźniejszością i przyszłością - w pełni zintegrowany nadzór może mieć skłonność do podejmowania bieżących decyzji z myślą o obciążeniu pokrewnymi zadaniami w przyszłości (na przykład myślenie typu: "nie wydamy firmie inwestycyjnej X zezwolenia na działalność, bo później będzie z nią dużo roboty").

Węgry - razem od 2000 r.

Nadzór nad rynkiem finansowym kontrolę sprawuje jedna instytucja Pénzügyi Szervezetek Állami Felügyelete (PSZÁF). Działa od kwietnia 2000 r. PSZAF przekazano kompetencje: Węgierskiego Nadzoru nad Bankami oraz Rynkiem Kapitałowym (instytucja powstała w 1987 r., przejmując kompetencje w zakresie nadzoru bankowego od ministerstwa finansów, Państwowego Nadzoru nad Ubezpieczeniami i Państwowego Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi). PSZÁF ma osobowość prawną, podlega rządowi i jest nadzorowany przez ministra finansów. Prezes PSZÁF mianowany jest przez węgierski parlament na wniosek premiera. Instytucja jest finansowana przede wszystkim z opłat wnoszonych przez podmioty finansowe przez nią nadzorowane oraz w niewielkiej części z budżetu państwa.

PSZÁF jest organem nadzorczym dla instytucji działających we wszystkich segmentach rynku finansowego Węgier, czyli dla banków, firm ubezpieczeniowych oraz podmiotów rynku kapitałowego. Nadzoruje: banki i pozostałe instytucje kredytowe, instytucje rynku kapitałowego, instytucje ubezpieczeniowe, fundusze dobrowolnych ubezpieczeń wzajemnych, fundusze inwestycyjne oraz fundusze emerytalne, kantory wymiany walut.

Podstawowe zadania PSZÁF to:

- licencjonowanie przedsiębiorstw i osób prywatnych, działających w systemie finansowym;

- nadzór nad działalnością instytucji finansowych;

- gromadzenie danych oraz kontrola systemów informacyjnych prowadzonych przez podmioty finansowe;

- monitorowanie działalności oraz ocena zgodności z prawem i uregulowaniami obowiązującymi w sektorze finansowym;

- sprawdzanie, analizowanie i ocena operacji instytucji finansowych, działalności podmiotów świadczących usługi finansowe.

Niemcy - trzy filary, jeden urząd

22 kwietnia 2002 r. utworzono Federalny Urząd Nadzoru nad Usługami Finansowymi. Jest to jednostka publicznoprawna i podlega bezpośrednio ministerstwu finansów. Ma dwie siedziby - w Bonn i we Frankfurcie nad Menem. Zatrudnia ok. tysiąca pracowników i nadzoruje 2700 instytucji kredytowych, 800 instytucji zajmujących się usługami finansowymi i ponad 700 firm, zakładów i towarzystw ubezpieczeniowych.

Utworzenie jednej instytucji nadzorującej niemiecki rynek finansowy miało doprowadzić do umocnienia jego stabilności i usprawnienia działania zasad wolnej konkurencji.

Nowy urząd składa się z trzech filarów - nadzoru bankowego, nad ubezpieczeniami i nad obrotem papierami wartościowymi. W razie wystąpienia przypadków leżących w kompetencjach także innych filarów, przejmowane są one przez departamenty zajmujące się zadaniami przekrojowymi.

Są trzy takie departamenty przekrojowe. Pierwszy z nich zajmuje się zagadnieniami finansowymi w ujęciu międzynarodowym i odpowiedzialny jest za współpracę z podobnymi urzędami w innych krajach. Drugi zajmuje się ochroną i zabezpieczeniem środków i lokat zdeponowanych przez inwestorów i konsumentów oraz ubezpieczeniami emerytalnymi. Tu klienci mogą zgłaszać uwagi, skargi i zażalenia. Zwalczaniem prania brudnych pieniędzy i ściganiem niedozwolonych operacji finansowych zajmuje się trzeci departament.

Czechy - o wszystkim

decyduje

szef banku centralnego

W Republice Czeskiej funkcjonują obecnie cztery instytucje, które kontrolują rynek finansowy. Sprawami banków komercyjnych i instytucji bankowych zajmuje się bank centralny, bankami spółdzielczymi - Urząd ds. Nadzoru nad Bankami Spółdzielczymi, nadzorem nad towarzystwami ubezpieczeniowymi oraz funduszami emerytalnymi - jeden z departamentów Ministerstwa Finansów, a rynkiem kapitałowym - czeska Komisja Papierów Wartościowych. Ten podział będzie aktualny tylko przez dwa miesiące. Wyższa izba czeskiego parlamentu kończy właśnie prace nad nowelizacją przepisów o nadzorze nad rynkiem finansowym. Już od 1 kwietnia w Republice Czeskiej cały nadzór ma być zintegrowany pod skrzydłami banku centralnego. - Czechy będą jednym z dwóch, obok Słowacji, krajów na świecie, w których wszystkie funkcje kontrolne nad rynkiem finansowym sprawować będzie bank centralny.

Przedstawiciele Ministerstwa Finansów, które przygotowało nowelizację argumentują, że dziś instytucje finansowe (np. banki) muszą składać raporty kilku różnym urzędom, a dzięki zintegrowaniu nadzoru, raportowanie stanie się prostsze.

Słowacja - integracja

w banku centralnym

1 stycznia dotychczasowe kompetencje Urzędu ds. Rynku Finansowego przeszły na bank centralny Słowacji. Od miesiąca słowacki bank centralny jest jedyną instytucją na Słowacji, która nadzoruje tamtejszą bankowość, wszelkie instytucje i podmioty działające na rynku kapitałowym, towarzystwa ubezpieczeniowe oraz system emerytalny.

Integracja nadzoru finansowego ma - zdaniem słowackiego prawodawcy - sprzyjać stabilności rynku. Dokładniej zaś chodzi o bezpieczeństwo i sprawne funkcjonowanie instytucji finansowych, wzrost zaufania do nich, ochronę klientów oraz respektowanie zasad konkurencji rynkowej.

Od początku roku to właśnie bank centralny wydaje wszelkie pozwolenia, uchwały i inne decyzje dotyczące funkcjonowania rynku kapitałowego, które wcześniej były w gestii Urzędu ds. Rynku Finansowego. Przejął również obowiązki prowadzenia wszelkich kontroli funkcjonowania podmiotów i organów rynku kapitałowego. Personalnie, od 1 stycznia, za cały nadzór nad słowackim rynkiem finansowym odpowiedzialny jest prezes banku centralnego.