Szczególne zasady

Sprzedaż akcji przez osoby fizyczne jest jednym ze źródeł przychodów w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: updof). Oznacza to, że dochody te generalnie podlegają opodatkowaniu.

Wyjątek stanowią dochody ze sprzedaży akcji, które na mocy przepisów updof są zwolnione z opodatkowania (lub do których nie stosuje się przepisów updof, co również oznacza brak opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych). Do takich dochodów należą np. uzyskane po 31 grudnia 2003 r. dochody z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych na podstawie publicznej oferty lub na giełdzie papierów wartościowych, pod warunkiem, że papiery te zostały nabyte przed 1 stycznia 2004 r. (o ile sprzedaż nie następuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej).

PIT-y do 30 kwietnia

Przepisy updof przewidują szczególne zasady opodatkowania tego typu przychodów - dochody ze sprzedaży akcji podlegają opodatkowaniu taksą ze stawką 19 proc. (pod warunkiem że sprzedaż nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej). Dla osób mających miejsce zamieszkania w Polsce stawka ta będzie mieć zastosowanie zarówno do dochodów uzyskanych ze sprzedaży akcji w Polsce, jak i za granicą. Ponadto, zgodnie z przepisami ustawy, dochodów tych nie łączy się z pozostałymi dochodami, opodatkowanymi na zasadach ogólnych, czyli według skali podatkowej, jak również nie łączy się ich z dochodami z działalności gospodarczej opodatkowanymi podatkiem liniowym. Na koniec roku podatkowego osoba, która uzyskała tego typu dochody (zarówno w Polsce, jak i za granicą) będzie zobowiązana wykazać je w odrębnym zeznaniu na formularzu PIT-38 (w zeznaniu nie wykazuje się dochodów zwolnionych). Zeznanie to należy złożyć w terminie do 30 kwietnia następnego roku podatkowego, czyli w tym samym terminie, w jakim należy złożyć zeznania PIT-36 lub PIT-37.

Podstawą opodatkowania jest dochód, czyli różnica między przychodem uzyskanym ze sprzedaży akcji a kosztami jego uzyskania. Jeśli chodzi o przychody, to ich kwota będzie równa cenie, za jaką dana osoba sprzedała akcje, przy czym należy podkreślić, że w odróżnieniu od większości przychodów uzyskiwanych przez osoby fizyczne, nie będzie to kwota faktycznie otrzymana, tylko kwota należna z tytułu sprzedaży. Oznacza to, że przychód z tytułu sprzedaży akcji powstaje w momencie przeniesienia własności akcji, a nie w chwili otrzymania zapłaty z tego tytułu. Konsekwentnie, w zeznaniu PIT-38 za dany rok podatkowy należy wykazać także kwoty należne w tym roku, choćby sprzedający jeszcze ich nie otrzymał.

Przychody ze sprzedaży określone w walutach obcych należy przeliczyć na złote. Jeżeli podatnik korzysta z usług banku, to powinien zastosować kurs kupna walut ogłaszany przez ten bank, obowiązujący w dniu uzyskania przychodu. Jeżeli zaś podatnik nie korzysta z usług banku, to właściwy będzie średni kurs ogłaszany przez Narodowy Bank Polski, obowiązujący w dniu uzyskania przychodów.

Przychody ze sprzedaży pomniejsza się o koszty uzyskania przychodów. Sposób ustalenia kosztów zależy od tego, w jaki sposób zostały one nabyte - czy w zamian za wkład niepieniężny, czy też za gotówkę. W przypadku akcji nabywanych na giełdzie lub na podstawie publicznej oferty, kosztami uzyskania przychodów są wydatki poniesione na nabycie tych akcji. Może się zdarzyć, że na jednym rachunku papierów wartościowych znajdują się akcje nabyte po różnych cenach i osoba dokonująca sprzedaży nie jest w stanie określić ceny nabycia zbywanych papierów wartościowych, bo nie jest możliwa identyfikacja, które akcje są przedmiotem sprzedaży. Wówczas, zgodnie z art. 24 ust. 10 updof, przy ustalaniu dochodu stosuje się zasadę, że każdorazowo zbycie dotyczy papierów nabywanych najwcześniej. Zasadę tę stosuje się odrębnie dla każdego rachunku papierów wartościowych.Co jest kosztem

uzyskania przychodu?

W świetle pisma Ministerstwa Finansów z 18 marca 2004 r. (PB5/RD-033-2-106/04) w sprawie opodatkowania dochodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, skierowanego do organów podatkowych - kosztami uzyskania przychodów są także koszty poniesione przez zbywcę związane z obsługą rachunku przez biuro maklerskie, takie jak koszty prowizji (w tym prowizji kupna i sprzedaży) z tytułu prowadzenia lub założenia rachunku, koszty transferu, zdeponowania papierów itp. Często podatnicy zaciągają kredyt na zakup akcji, w związku z czym powstaje kwestia możliwości zaliczenia odsetek od takiego kredytu do kosztów uzyskania przychodów ze sprzedaży akcji. Przede wszystkim należy stwierdzić, że wydatki z tytułu zaciągnięcia kredytu mają w tym przypadku związek z przychodami uzyskanymi ze zbycia akcji, jest więc spełniona podstawowa zasada uznania danych wydatków za koszty uzyskania przychodów. Jednocześnie wydatki te nie są wymienione w katalogu określającym wydatki nie stanowiące kosztów uzyskania przychodów, co również potwierdza możliwość uwzględnienia ich przy obliczaniu dochodów ze sprzedaży akcji. Powstaje jednak pytanie, czy odsetki takie będą kosztami uzyskania przychodów w całości. Ministerstwo Finansów w piśmie z 16 maja 1997 r. (PO 2/AS-0529-3086/97), skierowanym do izb skarbowych, stwierdza, że kosztami uzyskania przychodów mogą być tylko odsetki faktycznie zapłacone do momentu uzyskania przychodu ze sprzedaży akcji. Powyższe podejście zostało zaprezentowane także w piśmie Izby Skarbowej w Łodzi (PB I-3/4150/IN-282/05/MK). Wątpliwości może budzić również sytuacja, w której podatnik nie wykorzystał całej kwoty kredytu zaciągniętego na zakup akcji (np. ze względu na redukcję przydziału akcji). W interpretacji większości organów podatkowych do kosztów uzyskania przychodów można w takiej sytuacji zaliczyć tylko odsetki od tej części kredytu, która została faktycznie wykorzystana na zakup akcji.

Koszty poniesione w obcych walutach należy przeliczyć na złote według kursów średnich NBP z dnia poniesienia kosztu.

Co jest dochodem, co stratą?

Różnica między przychodami a kosztami uzyskania przychodów będzie stanowić dochód lub stratę ze sprzedaży. Podatnicy, którzy wykażą w rozliczeniu za dany rok podatkowy dochód, mogą pomniejszyć ten dochód o straty poniesione w latach poprzednich z tego samego źródła przychodów, tzn. o straty z przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, pożyczonych papierów wartościowych, pochodnych instrumentów finansowych i realizacji praw z nich wynikających oraz ze zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną. W rozliczeniu za rok 2005 możliwe jest rozliczenie straty poniesionej w latach 2000-2004, przy czym nie jest możliwe odliczenie więcej niż połowy kwoty straty poniesionej w danym roku podatkowym. Oczywiście, kwota straty podlegająca odliczeniu w danym roku nie może być wyższa niż kwota dochodu wykazanego w tym roku.

Dochód pomniejszony o straty z ubiegłych lat stanowi podstawę opodatkowania. Jeżeli dana osoba osiągnęła dochody ze sprzedaży akcji za granicą i zapłaciła tam z tego tytułu podatek, to daninę obliczoną od łącznej sumy dochodów (tzn. od sumy dochodów uzyskanych w Polsce i uzyskanych za granicą) pomniejsza się o kwotę taksy zapłaconej za granicą. Odliczenie to nie może jednak przekroczyć tej części podatku, która przypada na dochód uzyskany za granicą. Kwota uzyskana po odliczeniu stanowi kwotę do zapłaty.

Kierownik zespołu podatku dochodowego

od osób fizycznych Europejskiego Centrum

Doradztwa i Dokumentacji Podatkowej Sp. z o.o.