Kuszące fundusze małych

Wraz ze wzrostem popularności funduszy inwestycyjnych w Polsce i wartości powierzonych środków, klienci mogą wybierać spośród coraz bogatszej oferty produktowej TFI. Inwestycje w fundusze małych i średnich spółek mogą być niezwykle atrakcyjne

Oprócz funduszy o specjalnej konstrukcji (m.in. fundusze parasolowe, fundusze funduszy) powstają również podmioty, które koncentrują się na inwestycjach w określonych obszarach geograficznych oraz w określonych segmentach danej klasy aktywów. Z uwagi na trwającą do maja tego roku trzyletnią hossę na rynku akcji największemu zróżnicowaniu podlegała grupa funduszy akcyjnych. W pierwszym kwartale 2006 r. dużym zainteresowaniem cieszyły się fundusze inwestujące w akcje małych i średnich spółek.

Uruchomienie rodzimych funduszy małych i średnich spółek stało się możliwe dzięki dynamicznemu rozwojowi Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie, a konkretnie dzięki wzrostowi liczby notowanych spółek (w nie inwestują fundusze). Prekursorem był fundusz DWS Polska Top 25 Małych Spółek, który powstał już w listopadzie 2002 r. Po obiecująco dobrych wynikach w 2003 roku, fundusz słabiej wypadł w kolejnych dwóch latach, a zwłaszcza w 2005 r., kiedy motorem giełdowych wzrostów były największe spółki z indeksu WIG20 (patrz: tabela nr 1).

W tym roku fundusze małych i średnich spółek wypracowały zyski przewyższające stopy zwrotu z głównych indeksów giełdowych, jak również średni zysk dla wszystkich funduszy akcji krajowych. W czerwcu rozpoczął działalność czwarty fundusz małych i średnich spółek (PKO/CS), a zgodnie z zapowiedziami towarzystw funduszy inwestycyjnych (TFI) - do końca roku powstaną co najmniej cztery kolejne tego typu fundusze.

Jak wskazuje nazwa, przedmiotem lokat funduszy małych i średnich spółek są akcje mniejszych emitentów. Działające w Polsce fundusze różnie definiują grupę małych i średnich spółek. Jednym z parametrów klasyfikacji jest kapitalizacja spółki w momencie dokonywania inwestycji, czyli rynkowa wartość wyemitowanych akcji. Drugim sposobem selekcji spółek, których akcje będą stanowiły potencjalną lokatę funduszu, jest określenie maksymalnego udziału spółki w indeksie giełdowym (patrz: podsumowanie parametrów określających małe i średnie spółki, stosowanych przez krajowe fundusze - tabela nr 2). Zarządzający funduszami małych i średnich spółek poszukują przedsiębiorstw o stabilnej sytuacji finansowej, obiecujących perspektywach rozwoju oraz zdolności do generowania ponadprzeciętnych w danej branży dochodów i zysków. Kursy akcji takich przedsiębiorstw mają zazwyczaj duży potencjał wzrostu. Dzięki umiejętnej i skutecznej selekcji podmiotów fundusze małych i średnich spółek mogą przynosić zyski wyższe niż typowe fundusze akcji, które blisko połowę środków lokują w tzw. blue chips, czyli w największe spółki giełdowe, charakteryzujące się wysokimi obrotami, stabilnymi kursami akcji i relatywnie wysoką dywidendą.

Charakterystyczną cechą funduszy małych i średnich spółek, które działają w Polsce, jest stosowanie możliwości zawieszenia sprzedaży jednostek uczestnictwa, gdy aktywa netto funduszu przekroczą określony poziom. Szczegółowe warunki, na jakich odbywa się zawieszenie sprzedaży, a także okoliczności, kiedy fundusz wznawia sprzedaż jednostek uczestnictwa, określone są w prospektach informacyjnych. "Zamykanie" funduszu na kolejne wpłaty dokonywane jest ze względu na ograniczoną w krótkim okresie liczbę atrakcyjnych spółek, będących potencjalnym przedmiotem lokat funduszu oraz niską płynność obrotu akcjami tych spółek.

Limity wzrostu aktywów, określone przez funkcjonujące obecnie fundusze, kształtują się w granicach od 120 mln zł (fundusz ING) do 250 mln zł (fundusz DWS). Z powodu ogromnego zainteresowania klientów w pierwszych czterech miesiącach tego roku, fundusze małych i średnich spółek, zarządzane przez ING TFI, Pioneer Pekao TFI oraz DWS Polska TFI, zawiesiły sprzedaż jednostek uczestnictwa. Wyższe ryzyko trzeba brać pod uwagę

Jak wskazuje doświadczenie rozwiniętych rynków kapitałowych, wysokie zyski z inwestycji w jednostki uczestnictwa funduszu małych i średnich spółek wiążą się z wyższym ryzykiem niż w przypadku tradycyjnego funduszu akcji, którego portfel składa się głównie z akcji dużych spółek giełdowych. Uczestnicy funduszu małych i średnich spółek powinni zwrócić szczególną uwagę na dwa rodzaje ryzyka.

Pierwsze z nich to ryzyko płynności. Jest to ryzyko charakterystyczne zwłaszcza dla spółek o małej kapitalizacji giełdowej i niskich obrotach akcjami. Polega ono na braku możliwości sprzedaży lub zakupu znacznej ilości papierów wartościowych w krótkim okresie, bez istotnej zmiany cen rynkowych. Innymi słowy, sprzedaż wszystkich akcji danej spółki posiadanych przez fundusz (np. w związku ze znacznymi odkupieniami z funduszu lub prawdopodobieństwem pogorszenia się sytuacji finansowej spółki) może spowodować znaczny spadek ceny tego papieru wartościowego, co w konsekwencji negatywnie wpłynie na cenę jednostki uczestnictwa funduszu. By zmniejszyć negatywne skutki ryzyka płynności, fundusze ograniczają wielkość zaangażowania w akcje danej spółki.

Jeden segment to za mało

Drugim rodzajem ryzyka charakterystycznego dla funduszu małych i średnich spółek jest ryzyko związane z koncentracją aktywów w jednym segmencie rynkowym. Koniunktura w segmencie akcji spółek o niskiej i średniej kapitalizacji giełdowej może znacząco odbiegać od ogólnej sytuacji na rynku akcji, wyznaczanej głównie przez notowania spółek o największej kapitalizacji. Tę tezę potwierdza w pewnym stopniu analiza korelacji stóp zwrotu z indeksów, odzwierciedlających koniunkturę w różnych segmentach GPW. Ogólnie rzecz ujmując, im mniejsza jest wartość współczynnika korelacji dwóch zmiennych, tym mniejsza współzależność występuje między kształtowaniem się tych zmiennych. Przykład: od stycznia 2000 r. do maja 2006 roku występowała średnia zależność między kształtowaniem się stóp zwrotu z indeksów obejmujących najmniejsze (WIRR) i średnie spółki (MIDWIG), a indeksem największych spółek warszawskiej giełdy - WIG20 (patrz: tabela nr 3). Oznacza to, że wartości indeksów zmieniały się w różnym tempie. Kierunek zmian był jednak identyczny. Większe różnice w zmianach kursów spółek o różnej wielkości występują w krótkich okresach.

Z uwagi na wysokie ryzyko, inwestycja w funduszu małych i średnich spółek powinna mieć charakter długoterminowy. Nie zaleca się również lokowania wszystkich pieniędzy w takim funduszu. Jednostki funduszu małych i średnich spółek mogą być elementem przemyślanej strategii inwestycyjnej, złożonej z funduszy dłużnych i akcyjnych. Udział jednostek w tak skonstruowanym portfelu uzależniony jest od indywidualnej skłonności do ryzyka. Jednak zbyt niski udział funduszu małych i średnich spółek w wartości całego portfela nie przyniesie pożądanych korzyści płynących z dywersyfikacji.

Dobry kierunek rozwoju

Z doświadczeń Stanów Zjednoczonych i krajów Europy Zachodniej wynika, że pojawienie się funduszy małych i średnich spółek to prawidłowy kierunek rozwoju polskiego rynku funduszy. Praktycznie większość liczących się zachodnioeuropejskich i amerykańskich firm inwestycyjnych ma w ofercie tego typu fundusze.

Do końca tego roku można spodziewać się uruchomienia kolejnych funduszy w Polsce. Ich rozwojowi może sprzyjać rosnąca liczba debiutów giełdowych mniejszych i średnich spółek, zakładanych przez prywatnych właścicieli. Od początku roku Komisja Papierów Wartościowych i Giełd zatwierdziła osiem prospektów emisyjnych, a dokumenty piętnastu następnych spółek czekają na zatwierdzenie. Trzeba jednak zaznaczyć, że atrakcyjne oferty emisyjne cechuje duża nadsubskrypcja, co skutkuje wysoką redukcją zapisów. Podczas gdy rok wcześniej akcje małych spółek były wyraźnie niedowartościowane, teraz wycena tych spółek jest już wyrównana z wyceną dużych przedsiębiorstw. Wycena akcji kilku dużych spółek jest nawet korzystniejsza. Bez wątpienia ryzyko w segmencie małych i średnich spółek znacznie wzrosło, chociaż nie wyklucza to szans na dalsze zwyżki kursów w tym roku. W perspektywie długoterminowej (co najmniej kilkuletniej) inwestycja w jednostki uczestnictwa funduszu małych i średnich spółek pozostaje atrakcyjna.

120-250 mln zł

- takie są limity wzrostu aktywów, jakie określiły fundusze małych i średnich spółek działające w Polsce (gdy aktywa netto funduszu przekroczą określone limity, TFI zawieszają sprzedaż jednostek uczestnictwa).

4 - co najmniej tyle funduszy małych

i średnich spółek ma powstać w Polsce

do końca tego roku.

Departament rozwoju

produktów TFI PZU SA