Projekt licznych sprzeczności

Projekt zmiany ustawy o NBP zakłada ograniczenie niezależności banku centralnego. Zdaniem wielu prawników jest on sprzeczny z konstytucją i regulacjami Unii Europejskiej. Jednak posłowie skierowali ten "legislacyjny rodzynek" do dalszych prac w komisji.

Sejm na ostatnim posiedzeniu przeprowadził pierwsze czytanie kolejnej w tej kadencji, poselskiej nowelizacji ustawy o NBP. Wbrew licznym negatywnym opiniom nie została ona odrzucona i trafiła do dalszych prac w komisji. Przedstawiony przez posłów Samoobrony projekt zawiera propozycje zmian, pozornie nieistotnych, które jednak mogą spowodować ograniczenie niezależności NBP. Dodatkowo są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej.

Niezgodnie z konstytucją

Projekt zakłada zmianę podstawowego celu działalności NBP, którym ma być ustalanie i realizowanie polityki pieniężnej państwa, a nie - jak obecnie - utrzymanie stabilnego poziomu cen przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej rządu. Propozycja jest niezgodna z prawem UE, ponieważ podstawowym celem banków centralnych, zgodnie z Traktatem o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej (TWE), jest utrzymywanie stabilności cen. Także art. 227 ust. 1 konstytucji nakłada na NBP obowiązek dbania o wartość polskiego pieniądza. Powstaje zatem pytanie, czy propozycje takich przepisów nie są z nim sprzeczne.

Z postanowień TWE wynika także zakaz ubiegania się przez krajowy bank centralny o instrukcje od rządu państwa członkowskiego. Proponowane zmiany zmierzają w kierunku przeciwnym - wprowadzenia ustawowego nakazu uzgadniania pewnych elementów polityki pieniężnej z rządem. Przepisy konstytucji (art. 227 ust. 1) również przewidują niezależność NBP - przyznają mu wyłączne prawo realizowania polityki pieniężnej.

NBP na rządowym pasku

Projekt zakłada zwiększenie uzależnienia NBP i członków jego organów od rządu. I tak na przykład prezes NBP musiałby uzyskać zgodę Rady Ministrów na reprezentowanie interesów Polski w międzynarodowych instytucjach finansowych. Innym przykładem jest konieczność podjęcia przez RPP uchwały, pisemnie uzasadnionej, większością pięciu głosów (przy zakładanej liczebności RPP - siedmiu członków) przy odmowie rozważenia lub uwzględnienia wniosku przedstawiciela Rady Ministrów.

Zmiany mają także na celu nałożenie na zarząd NBP obowiązku realizacji zadań wynikających z założeń polityki pieniężnej (nie sprecyzowano, o jakiego charakteru zadania tu chodzi) oraz wprowadzenie obowiązku przedkładania przez Radę Ministrów projektu ustawy zatwierdzającej założenia polityki pieniężnej ustalone przez RPP, podczas gdy przepisy konstytucji (art. 227 ust. 6) przewidują tylko coroczne przedkładanie Sejmowi do wiadomości założeń polityki pieniężnej. NBP ma również ponosić odpowiedzialność za należyte wykonanie tej ustawy. Projekt przewiduje w tym zakresie odrębną uchwałę Sejmu o udzieleniu (bądź odmowie udzielenia) absolutorium prezesowi NBP oraz RPP. Projektodawcy proponują także częściowo sprzeczne rozwiązania w zakresie kształtowania wysokości stóp procentowych NBP, ponieważ - zgodnie z projektowanym art. 12 ust. 2 - ma je ustalać RPP na podstawie założeń polityki pieniężnej państwa oraz - co stanowi novum - ustawy budżetowej; z kolei projektowany art. 21 ust. 2 pkt. 1 przewiduje, że NBP będzie je uzgadniał z ministrem finansów ze względu na konieczność dostosowania do polityki gospodarczej rządu.

RPP pod lupą

Kolejna grupa zmian to przepisy mające na celu zmniejszenie liczby członków Rady Polityki Pieniężnej (z - jak obecnie - dziewięciu do sześciu - po dwóch powoływanych przez prezydenta RP, Sejm i Senat), wprowadzenie możliwości sprawowania funkcji w RPP przez dwie kadencje, zmiana zasad odwoływania członków RPP przed upływem kadencji.Po zaakceptowaniu tych propozycji organy powołujące członków RPP będą mogły ich odwołać. Dotychczas mogły to zrobić tylko po zaistnieniu przesłanek określonych w ustawie. Sejm będzie mógł odwołać prezesa NBP, poza przypadkami obecnie przewidzianymi, także w sytuacjach, gdy Rada Ministrów odmówi zatwierdzenia rocznego sprawozdania finansowego NBP (może pojawić się ryzyko "wymuszania" większej wpłaty do budżetu) oraz gdy Sejm odmówi udzielenia absolutorium prezesowi NBP bądź RPP.