Przez konsolidację do rynku

Na obecnej Liście 500 znajduje się 49 spółek z sektora energetycznego. Liczba ta obejmuje 16 wytwórców energii elektrycznej (elektrownie i elektrociepłownie), 27 spółek dystrybucyjnych, 4 przedsiębiorstwa ciepłownicze, gazownicze (PGNiG S.A.) i Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. W najbliższych latach należy spodziewać się znaczącego spadku liczby przedsiębiorstw elektroenergetycznych na liście największych krajowych podmiotów w związku z trwającymi już procesami konsolidacyjnymi. Według zamierzeń resortu skarbu, znaczne przyspieszenie w latach 2003-2004 procesów konsolidacyjnych doprowadzi do zasadniczej zmiany struktury podsektora wytwarzania i dystrybucji. W pierwszym z nich prym będą wiodły dwa podmioty, czyli działający już od dwóch lat Południowy Koncern Energetyczny (PKE), który systematycznie, w drodze kolejnych przejęć zwiększa udział w rynku produkcji energii elektrycznej oraz tzw. BOT, który ma powstawać z połączenia Elektrowni Bełchatów, Turów (obie z kopalniami) i Opole. Docelowy udział w rynku obu podmiotów ma sięgnąć odpowiednio około 18% i 26%. Utworzenie na początku tego roku Enei, grupującej 5 spółek zapoczątkowało z kolei proces konsolidacji w podsektorze dystrybucji, który w ciągu najbliższych dwóch lat, ma doprowadzić do utworzenia struktury składającej się z 5 skonsolidowanych grup spółek. Na rynku pozostaną dwie spółki, których prywatyzacja już się rozpoczęła, tzn. Górnośląskiego Zakładu Energetycznego oraz Stoenu.

Dynamika przychodów

Wszystkie obecne na Liście 500 spółki dystrybucyjne odnotowały wzrost przychodów w stosunku do 2001 roku. Dynamika przychodów wyniosła średnio 8,7%, a jej zmienność wahała się pomiędzy 20,1% (ZE Toruń) i 1,1% (ZE Gorzów). Inaczej przedstawia się sytuacja w podsektorze wytwarzania. Mimo lepszej średniej - 15,8% - aż 5 spółek zanotowało spadek przychodów w stosunku do roku poprzedniego (Elektrownia Opole 13,5%; Kogeneracja Wrocław 11,3%; ZE Dolna Odra 4,8%; EC Wybrzeże 1,6%). Siedem spółek zanotowało dynamikę przychodów większą niż 10% (Elektrownia Rybnik 44,9%, Elektrownia Bełchatów 25,0%, Zespół Elektrowni Ostrołęka 17,7%, Elektrownia Kozienice 15,9%, ZE PAK 13,9%, PKE 11,4%). Rekordzistą w zakresie dynamiki przychodów jest EC Lublin-Wrotków, która uzyskała dynamikę przychodów równą 198,7%. Tak wysoka dynamika przychodów została spowodowana wzrostem sprzedaży (KDT) energii elektrycznej i cieplnej z nowego bloku gazowo-parowego o mocy elektrycznej 235 MW i cieplnej 150 MW.

Prywatne bardziej

rentowne niż państwowe

Średni wskaźnik rentowności brutto dla wszystkich znajdujących się na Liście przedsiębiorstw energetycznych, łącznie z PGNiG S.A. i PSE S.A., wyniósł 1,56% i był niższy niż w roku 2001 (1,91%). Zwraca uwagę fakt, że w pierwszej piątce najbardziej rentownych firm sektora nie znalazła się żadna spółka dystrybucyjna, co jest sytuacją nową w stosunku do roku poprzedniego. W pierwszej piątce najbardziej rentownych przedsiębiorstw mamy wyłącznie przedsiębiorstwa ciepłownicze i jedną elektrownię systemową.

W ocenie poziomu rentowności przedsiębiorstw trzeba uwzględnić dwie okoliczności. Po pierwsze, fakt, że nadal przedsiębiorstwa energetyczne nie znajdują się pod presją sprawnie działających rynków konkurencyjnych i regulowanych, a zatem ciągle musi tam występować bardzo znaczny potencjał niewykorzystanych rezerw efektywnościowych. Po drugie, że miniony rok wiązał się z nałożeniem na przedsiębiorstwa nowych obciążeń, które musiały wpłynąć na ich wyniki finansowe. Chodzi tu zwłaszcza o wprowadzenie podatku akcyzowego obciążającego głównie, choć nie tylko, wytwórców oraz regulacji podatkowo--prawnych implikujących wzrost kosztów spółek dystrybucyjnych. Chodzi tu o obciążenia podatkiem od nieruchomości i budowli, który wzrósł w ciągu 3 ostatnich lat dziesięciokrotnie i stanowi w niektórych spółkach dystrybucyjnych aż do 20% kosztów własnych spółki oraz szybszy wzrost kosztów przeniesionych w stosunku do cen finalnych.Inwestycje w sektorze

Podobnie jak w roku poprzednim nadal zastanawia wielkość wydatków inwestycyjnych sektora w kontekście osiąganej rentowności, poziomu przychodów i uzyskanej nadwyżki finansowej. Dla podmiotów sektora z Listy 500 wskaźnik intensywności inwestycji (relacja nakładów do przychodów) wynosi średnio 8,75%. W siedmiu spółkach sektora wartość tego wskaźnika przekroczyła 10%, uzyskując wartość maksymalną na poziomie 57,56%. Wydatki inwestycyjne sektora w ujęciu średnim mieszczą się w uzyskiwanej nadwyżce finansowej. W przypadku 13 spółek sektora z Listy 500 można zaobserwować wydatki przekraczające wartość nadwyżki finansowej, co wyraźnie wskazuje na ich finansowanie środkami obcymi.

Warto odnotować, że skład grupy największych inwestorów uległ zmianie na korzyść spółek dystrybucyjnych. W latach poprzednich głównymi inwestorami były elektrownie systemowe.

W spółkach dystrybucyjnych średni wskaźnik intensywności inwestycji wyniósł 6,78%, nadal pozostaje wyraźnie niższy niż w podsektorze wytwarzania, gdzie osiągnął wartość 12,51%. Warto zauważyć, że o ile wydatki inwestycyjne w podsektorze wytwarzania są głównie wydatkami w ramach kontraktów długoterminowych, o tyle w spółkach dystrybucyjnych są to wydatki w ramach posiadanych środków własnych przez spółki lub z tytułu zaciągniętych kredytów komercyjnych. Przyczyn wzrostu wydatków inwestycyjnych spółek dystrybucyjnych należy upatrywać nie tylko w potrzebie modernizacji i rozwoju sieci, ale także również w znowelizowanych przepisach prawnych, w tym obowiązku budowy przyłączy dla nowych odbiorców i pokrywaniu tych nakładów w praktyce nawet do 90%.