Rynek unijny będzie bardziej konkurencyjny

W czerwcu 2003 r. ministrowie energetyki krajów członkowskich zaakceptowali trzy nowe propozycje ustaw unijnych. Stanowią one nową podstawę prawną dla krajowych rozwiązań. Regulacje mają "otworzyć" unijny rynek energetyczny. Poniżej przedstawiamy syntetyczny opis dyrektyw UE, które w zasadniczy sposób wpłyną na funkcjonowanie rynku energetycznego w najbliższych latach, również w Polsce.

Nowe regulacje to Dyrektywa 2003/54/EC, opublikowana 26 czerwca 2003 roku w Oficjalnym Dzienniku Unii Europejskiej (ODUE), ustanawiająca wspólne przepisy dla wewnętrznych rynków energii elektrycznej i powielająca treść wcześniejszej Dyrektywy 96/92/EC.

Dyrektywa 20034/55/EC, która także została opublikowana 26 czerwca 2003 roku, ustanawia wspólne przepisy na temat wewnętrznych rynków obrotu gazem. Zastępuje regulację 98/30/EC.

Przepis 1228/2003 z 16 czerwca 2003 r. stanowi o warunkach dostępu do sieci w transgranicznej wymianie energii elektrycznej.

Idą zmiany

Podstawowe zmiany w wyniku wprowadzenia nowych przepisów, to otwarcie rynku dla klientów, instytucjonalnych począwszy od 1 lipca 2004 r. Rynek wszystkich klientów zostanie otwarty w 2007 r. Wtedy będzie możliwy prawny i faktyczny proces całkowitego "uwolnienia" działalności związanej z przesyłem, jak i możliwość dostępu stron trzecich do sieci przesyłowych.

Już od tego roku przepisy unijne narzucają na koncerny energetyczne zwiększenie zakresu świadczenia usług publicznych oraz stworzenie niezależnych organów nadzorujących rynek w krajach członkowskich. Firmy przesyłowe mają obowiązek zamieszczania na rachunkach za prąd informacji o mieszance paliw stosowanych w procesie wytwarzania oraz wpływ każdego rodzaju paliwa na środowisko naturalne.

Strategia energetyczna UE

Komisja Europejska pracuje nad dokumentem strategicznym, który przedstawi średnioterminową wizję wewnętrznych rynków energii elektrycznej. Podstawowe wskazówki planu rozwoju do 2010 roku zostały przekazane wszystkim uczestnikom, tak aby stworzyć konkurencyjny rynek energii elektrycznej, zapewnić bezpieczeństwo dostaw oraz wolny wybór dostawcy przez klientów.

Zagadnienia omawiane w tym dokumencie są związane z wymianą transgraniczną oraz większą liczbą połączeń sieci między operatorami. Istotnym elementem planu rozwoju jest dążenie do spadku koncentracji na rynku, wsparcie produkcji ze źródeł odnawialnych oraz stworzenie strategii wykorzystania gazu ziemnego i określenie miejsca elektrowni opalanych węglem na konkurencyjnym rynku.

UE chce zwiększyć

poziom inwestycji

Komisja Europejska zaproponowała nowy zestaw ustaw, by zwiększyć poziom inwestycji w energetykę, a tym samym konkurencyjność i poziom bezpieczeństwa dostaw. Cele krótkoterminowe tego pakietu legislacyjnego to środki mające na celu zapobieżenie przerwom w dostawach prądu (blackouts), jakie wystąpiły w kilku krajach w lecie 2003 r.

Zestaw regulacji obejmuje m.in. "Dyrektywę o bezpieczeństwie dostaw energii elektrycznej i inwestycjach infrastrukturalnych". Prawo to wymaga, by kraje członkowskie wyznaczyły cele dla mocy zapasowej sieci oraz bezpieczeństwa przesyłu i sieci przesyłowych. Operatorzy sieci przesyłowych muszą przedstawiać krajowym instytucjom nadzoru wieloletnie plany inwestycyjne, które następnie są przekazywane do Komisji. Z kolei "Dyrektywa o efektywnym wykorzystaniu energii" koncentruje się na promowaniu racjonalnego wykorzystania energii w Europie. Wyznacza ogólny cel 1% oszczędności w zużyciu energii rocznie. Sektory publiczne krajów członkowskich będą musiały zmniejszyć zużycie o co najmniej 1,5% rocznie.

Komisja podjęła również decyzję w sprawie wskazówek dla paneuropejskich sieci przesyłowych. Zadaniem tej dyrektywy jest promowanie lepszej integracji krajów wchodzących do UE i sąsiednich regionów z europejskim rynkiem energetycznym. Decyzja ta zawiera oświadczenie w sprawie zainteresowania UE wybranymi, kluczowymi projektami energetycznymi. Natomiast przepis o obrocie transgranicznym na rynku gazu ziemnego wyznacza warunki dostępu do sieci dystrybucji. Celem jest wzmocnienie wewnętrznych rynków obrotu gazem przez wprowadzenie nowych uwarunkowań prawnych dotyczących przesyłu w całej Europie, zgodnie z obecnymi przepisami o transgranicznym obrocie energią elektryczną.

Ustawa o energii atomowejW kontekście planowanego rozszerzenia Unii na dziesięć nowych krajów członkowskich, w październiku 2002 r. Komisja Europejska przyjęła dwa projekty dyrektyw, które mają zapewnić wspólny poziom bezpieczeństwa eksploatacji elektrowni atomowych i unieszkodliwiania odpadów radioaktywnych. W 2003 r. Komisja znacząco zmodyfikowała projekty regulacji. Ostatecznie, Komitet Parlamentarny ds. Energetyki zdecydował, by uelastycznić te propozycje i zmniejszyć wymogi prawne UE, zwłaszcza przepisy dotyczące funduszy na pokrycie kosztów zamknięcia elektrowni atomowych. W zakresie energii atomowej Komisja przyjęła dwa projekty decyzji upoważniających kraje członkowskie do podpisania i ratyfikacji protokołu do Konwencji Paryskiej i zwiększającego monitorowanie ryzyka związanego z eksploatacją tych obiektów w UE.

Chronić

środowisko naturalne

Najważniejsze kroki podjęte przez UE w związku z ochroną środowiska w zakresie energii elektrycznej dotyczą handlu emisjami i tzw. mechanizmu elastyczności w ramach Protokołu Kioto, a także kogeneracji (wytwarzane energii elektrycznej razem z energią cieplną).

Jedną z regulacji, która ma pomóc chronić środowisko, jest "Dyrektywa o handlu emisjami". Przed jej zatwierdzeniem dyrektywy, każdy kraj członkowski zobowiązał się do przestrzegania limitu emisji gazów cieplarnianych, zgodnie z decyzją Rady z 25 kwietnia 2002 r., która ratyfikowała także zobowiązania Protokołu Kioto.

Drogie wdrożenia

Dyrektywa 2003/87/EC ustanawia zasady handlu emisjami na terenie UE. Dokument ten został opublikowany w ODUE 25 października 2003 r. Wymaga, by każdy kraj członkowski dostosował swoje przepisy do dyrektywy z 31 grudnia 2003 r. Dyrektywa obowiązuje od 2005 roku. Mimo to do końca 2003 r. żaden kraj Unii nie dostosował swoich przepisów do treści regulacji. Podstawowym celem dyrektywy jest ustanowienie niezbędnych mechanizmów, umożliwiających krajom członkowskim kupno i sprzedaż nadwyżek emisji na rynku europejskim. Po niepowodzeniach związanych z wdrożeniem tej regulacji Komisja Europejska rozpoczęła działania, by zmienić treść dyrektywy, tak by zawierała dodatkowe mechanizmy pozwalające na zmniejszenie kosztów wdrożenia tego prawa.

Proponowane zmiany wprowadzają tak zwany Mechanizm Czystego Rozwoju i Mechanizm Wspólnego Wdrożenia. Zgodnie z tymi zasadami, inwestycje w czyste technologie, zmniejszające poziom gazów cieplarnianych, otrzymują dodatkowe limity emisji, które mogą być sprzedawane na europejskim rynku emisji.

Z kolei Dyrektywa 96/61/EC z 24 września 1996 roku w sprawie zintegrowanego zapobiegania i zmniejszania zanieczyszczeń (tzw. dyrektywa IPPC) określa środki, które mają zapobiec albo przynajmniej zminimalizować emisję i powstawanie odpadów uwalnianych do atmosfery, wody i gleby w wyniku działania obiektów przemysłowych. Zasadniczo, zintegrowany proces zapobiegania i zmniejszania zanieczyszczeń polega na wprowadzeniu jednolitego pozwolenia ekologicznego. Nowy rodzaj dokumentu zastępuje i łączy w sobie szereg poprzednich zezwoleń ekologicznych, które były wymagane wcześniej.

Dyrektywa 2001/80/EC z 23 października 2001 r. ma na celu ograniczenie emisji dla dużych obiektów spalania i wprowadzenie kontroli emisji dwutlenku siarki, tlenku azotu i pyłu do atmosfery.

Promować kogenerację

8 września 2003 r., Rada Europejska przyjęła wspólne stanowisko w sprawie projektu dyrektywy o kogeneracji. Ma ono na celu promować taką produkcję, aby oszczędzać energię i zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych. Celem tego projektu jest ustanowienie wspólnych uwarunkowań promujących i ułatwiających budowę instalacji działających na zasadzie kogeneracji, tam gdzie istnieje zapotrzebowanie na ciepło.

Wyższy podatekRada przyjęła też ostateczną wersję Dyrektywy 2003/96/EC z 27 października 2003 r., która zmienia przepisy unijne dotyczące sprzedaży energii elektrycznej. Ostateczna treść dyrektywy jest o wiele bardziej elastyczna niż pierwotny projekt, który został sporządzony w 1997 roku, ponieważ zawiera różne wyjątki i okresy przejściowe aż do końca 2013 roku. Zgodnie z dyrektywą, podatek od energii elektrycznej wzrośnie w 2004 roku z 0 do 0,5 euro dla przedsiębiorstw i do 1 euro za megawat (MWh) dla pozostałych odbiorców.