Dzisiaj króluje Europa

Choć faktoring rozwija się w Polsce bardzo dynamicznie, to daleko nam jeszcze do krajów zachodniej Europy, szczególnie Wielkiej Brytanii, Włoch czy też Stanów Zjednoczonych. Wartość transakcji faktoringowych sięga setek miliardów euro lub dolarów. Od wielu lat faktoring na świecie pomaga przedsiębiorcom konkurować na rynku.

Faktoring jest instrumentem finansowym znanym już w starożytności. Bogaci przedsiębiorcy i kupcy wykorzystywali agentów - faktorów - do zarządzania sprzedażą ich towarów. Z usług podobnych faktorów w okresie kolonizacji korzystali europejscy kupcy, w szczególności chcący rozwijać swoją sprzedaż do Stanów Zjednoczonych. Dla nich szczególnie cenny był udział faktorów, którzy przejmowali towar na czas przewozu, przechowywali go, poszukiwali odbiorców, dostarczali towar do nich i otrzymywali za niego płatność. Wynagrodzenie takiego faktora stanowił procent od wartości sprzedanych towarów.

Wzorce z Ameryki

Współczesne zasady działania wypracowano w Ameryce Północnej w drugiej połowie XIX wieku. Wówczas zmieniła się też funkcja faktora. Pierwotnie występował w roli pośrednika, a od tego czasu działał jako podmiot finansujący dostawę towarów. Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiło rozpowszechnienie się faktoringu. W latach 50. w Wielkiej Brytanii szczególnie popularną metodą uzyskiwania kapitału na bieżącą działalność stało się pożyczanie środków pod zabezpieczenie w postaci cesji należności. Cesja była dokumentowana poprzez dostarczenie kopii faktury, zaś dłużnik nie był informowany o całym układzie. Instytucje finansujące wierzyły, że cesja wierzytelności stanowi wystarczające zabezpieczenie, aby mogły czuć się bezpiecznie.

Jednak wiele z nich poniosło straty na bankructwach ich klientów. Wówczas okazało się, że wielu dłużników ma prawo do kompensat lub odliczeń, redukujących ich zobowiązania praktycznie do zera. W związku z tym należność stanowiąca zabezpieczenie przestawała istnieć.

W oparciu o te doświadczenia, we wczesnych latach 60. XX wieku wyłoniła się usługa polegająca na finansowaniu dostaw w oparciu o cesję wierzytelności od wszystkich odbiorców dostawcy. Zakładała ona aktywny udział faktora w nadzorowaniu spłat i inkasowaniu należności - a więc faktoring w nowoczesnym tego słowa znaczeniu. Od tamtej pory usługa ta dynamicznie zaczęła rozwijać się także na innych rynkach, choćby w Azji, i od połowy lat dziewięćdziesiątych w państwach Europy Wschodniej i Centralnej.

Przyczyny rozwoju

Według Mirosława Nowickiego, wiceprezesa Eurofaktoru, czynniki wpływające na rozwój rynku są uzależnione od uwarunkowań prawno-ekonomicznych w poszczególnych krajach. Jednym z nich jest ciągłe wydłużanie się okresu regulowania zobowiązań przez dłużników. Jest to czynnik niezmiernie istotny dla rynku francuskiego, gdzie okres opóźnień w regulowaniu zobowiązań przekracza 60 dni w sektorze prywatnym i 120 dni w sektorze publicznym. Opóźnienia te, powiązane z długimi umownymi terminami realizacji zobowiązań, powodują problemy w utrzymaniu płynności finansowej przedsiębiorstw. Tym samym podnoszą atrakcyjność faktoringu, jako sposobu na ich niwelowanie.

Kolejnym powodem rozwoju jest zaostrzanie polityki kredytowej przez banki. W latach 90. był to czynnik stanowiący główną przyczynę wzrostu rynku faktoringowego w Niemczech i w Szwecji. Przyjęcie rygorystycznych zasad oceny ryzyka przez banki niemieckie, a także rygorystycznych zasad zabezpieczania kredytów przez szwedzkie instytucje kredytowe, doprowadziło do przejęcia przez instytucje faktoringowe dotychczasowych klientów sektora bankowego, którzy nie mogli sprostać nowym wymogom, jakie im postawiono. Następnym czynnikiem rozwoju były problemy gospodarcze w różnych krajach. Zdaniem ekspertów, to najistotniejszy powód sukcesu faktoringu w Wielkiej Brytanii. Pogorszenie się otoczenia ekonomicznego spowodowało nawet u dużych przedsiębiorstw problemy w działaniu i rozwoju. Brytyjskie instytucje faktoringowe korzystając z tej szansy przedstawiły klientom rozwiązania m.in. w zakresie doradztwa finansowego i zarządzania należnościami pozyskując ich dzięki dostosowywaniu swoich usług do indywidualnych potrzeb klientów.

Kolejnym czynnikiem wpływającym na rozwój faktoringu była chęć zapewnienia bezpieczeństwa działalności handlowej przedsiębiorstw. Był to czynnik kluczowy dla rozwoju rynku faktoringowego w Stanach Zjednoczonych. Wypracowane przez instytucje amerykańskie zasady oceny ryzyka odbiorców, ekspertyzy dotyczące rynku klienta, finansowanie obrotów, a także i produkcji oraz zapasów na ryzyko faktora, zdecydowały o popularności, jaką zdobyły na tym rynku usługi faktoringowe.

Ważnym powodem wzrostu znaczenia faktoringu jest rozwój handlu zagranicznego. Jest to czynnik wpływający na rozwój rynku głównie w krajach europejskich. Według M. Nowickiego, o silnym rozwoju rynków faktoringowych w ostatnich latach zadecydowała zdolność faktorów do dostosowywania się do potrzeb klientów, wynikających z uwarunkowań gospodarczych, a także do polityki banków.

Dominuje Europa

Coraz częściej instytucje faktoringowe świadczą usługi wykraczające poza dawniej ustalone ramy. Wypełniają nisze tworzone przez banki i firmy ubezpieczeniowe. Wiele instytucji faktoringowych jest ciągle niezależnych od banków, co wpływa na wzrost konkurencyjności produktów i tym samym ich różnorodność.

Największym rynkiem usług faktoringowych jest Europa. Kolejnymi są obie Ameryki oraz Azja. Według danych Bibby Factor wysokie stopy wzrostu notowano praktycznie we wszystkich rejonach świata w latach 1998-2003. Cały światowy rynek faktoringowy wzrósł w tym okresie o 66,6%. Najsilniejsze wzrosty odnotowały Australia i Nowa Zelandia (302%), Europa (85%) i Azja (43%). W efekcie całość światowych obrotów faktoringowych w roku 2003 r. wyniosła 760 mld 392 mln euro. Z tego ponad 70% zostało zrealizowanych przez ponad 400 podmiotów na rynku europejskim. Wyróżnia się na nim Wielka Brytania, gdzie działa ponad 100 firm, które osiągnęły wartość obrotów w wysokości 160 mld 770 mln euro. Drugim rynkiem w Europie są Włochy - ponad 40 podmiotów osiągnęło obrót o wartości 132 mld euro.

Udział Stanów Zjednoczonych w rynku faktoringu sięga 10%, a krajów azjatyckich 11%. Światowym liderem pod względem wzrostu są Chiny, gdzie obroty faktoringowe wzrosły od praktycznie zera w połowie lat 90. do ponad 2 mld 640 mln euro w 2003 roku, co oznacza zmianę w wysokości 23 000%.

Na europejskim rynku do najszybciej rosnących pod względem obrotów faktoringowych należą państwa byłego bloku wschodniego - Rumunia (1025% przyrostu w latach 1998-2003), Węgry (893%), Polska (323%), Czechy (301%) czy Słowenia (1114%). Powodem wysokich wzrostów jest niska baza do porównań. W większości przypadków firmy faktoringowe działają na szerszą skalę dopiero od kilku lat. Nic dziwnego, że daleko im jeszcze do obrotów osiąganych przez podmioty za zachodnia granicą. Przykładem jest Polska, która w 2003 roku zanotowała 2 mld 600 mln euro obrotów. Tymczasem kraje Europy Zachodniej średnio odnotowały obroty rzędu 31 mld euro.

Według danych Bibby Faktor udział obrotów faktoringowych w relacji do PKB w krajach Europy Zachodniej wynosi średnio 5%. Na wiodących rynkach sięga nawet 10-12%. Z tej perspektywy przed Polską i pozostałymi krajami Europy Wschodniej, gdzie współczynnik ten kształtuje się na poziomie 0,3-2,5%, rysują się w najbliższych latach perspektywy dalszego dynamicznego rozwoju. Pomoże w tym tegorocz-

ne wstąpienie większości tych państw w szeregi Unii Europejskiej. Będzie to wynik większego niż dotychczas popytu na finansowanie dostaw do odbiorców na rynkach wspólnoty.