Rozliczeń nadszedł czas

Inwestorzy giełdowi otrzymali już z domów maklerskich informacje PIT-8C zawierające dane, które będą stanowić punkt odniesienia przy sporządzaniu zeznania podatkowego PIT-38. Na tych, którzy chcą maksymalnie wykorzystać przysługujące im uprawnienia lub po prostu prawidłowo wypełnić zeznanie za 2004 r., czeka wiele niebezpieczeństw.

Od początku obowiązywania zmienionej ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. 2000 r. Nr 14 poz. 176 z późn. zm.) krytycy tzw. podatku giełdowego (patrz art. 30b ustawy) podnosili, że wielkim utrudnieniem dla wystawców i odbiorców informacji PIT-8C będzie brak wielu danych koniecznych do ustalenia podstawy opodatkowania. Na pierwszym planie wymieniano koszty nabycia papierów wartościowych, w tym przede wszystkim informacje o cenie, jaką inwestor musiał za określony walor zapłacić.

Niepełne dane

- niepełne zeznanie

Brak kompletnych kosztów uzyskania przychodów w informacji PIT-8C, może być spowodowany jedną z trzech podstawowych przyczyn:

- wystawca nie mógł jednoznacznie przesądzić, które wydatki poniesione przez podatnika będą ewidentnie uznawane za koszt uzyskania przychodów w świetle przepisów powołanej ustawy,

- wystawca mógł nie posiadać danych dotyczących wybranych papierów wartościowych, ponieważ danych tych nie gromadził w poprzednich latach,

- wystawca mógł tych danych nie otrzymać od innego podmiotu, który był zaangażowany w nabycie papierów wartościowych.

Pierwsza z omawianych tu przyczyn budzi największe zaniepokojenie. Głównie dlatego, że przepisy ustawy są niejasne i stwarzają szerokie pole do niekorzystnej dla podatnika interpretacji. Wystawcy informacji PIT-8C nie mogą w takiej sytuacji podejmować decyzji za podatnika i powinni mieć możliwość skategoryzowania wydatków w zamkniętą listę. Jej brak stawia także podatników przed szczególnym dylematem. Czy wypełnią oni zeznania, ograniczając się jedynie do przepisania z informacji PIT-8C tych kosztów, które określił tam np. dom maklerski? Ale wtedy podatnik powinien zakładać, że nie interesuje go zmniejszanie obciążeń podatkowych, ale tzw. święty spokój. Wypełnienie zeznania z pełną świadomością przysługujących podatnikowi praw, które jest szansą na obiektywne określenie podstawy opodatkowania i prawidłowe wyliczenie podatku, wymaga nie tylko wiedzy o tym, jakie koszty w PIT-8C uwzględnił np. dom maklerski, ale też znajomości ustawy w takim stopniu, aby te koszty samodzielnie uzupełnić.

Domy maklerskie starały się od samego początku obowiązywania ustawy ustalić katalog kosztów, które będą mogły zliczyć i zaprezentować inwestorowi w informacji PIT-8C. Okazało się jednak, że katalog ten będzie raczej krótki, ponieważ może dotyczyć jedynie wydatków, które inwestor ponosi właśnie na rzecz wystawcy informacji PIT-8C. Poza tym nie do końca wiadomo, które z tych kosztów są zawsze i w każdej sytuacji kosztem podatkowym. Przykładem takiego wydatku jest opłata za transfer papierów wartościowych z jednego domu maklerskiego do drugiego. Są takie przypadki, gdy możliwość zaliczenia tej opłaty do kosztów będzie wątpliwa, np. gdy podatnik transferuje papiery z jednego rachunku na rachunek (i z powrotem) tylko po to, aby zmienić kolejność papierów wartościowych, zdefiniowaną według zasady FIFO.

Domy maklerskie próbowały więc taką listę kosztów, wykazywanych w informacji PIT-8C, określić samodzielnie, na podstawie własnej analizy przepisów oraz na podstawie interpretacji wydanej 18 marca 2004 r. przez Ministerstwo Finansów (patrz pismo sygn. PB 5/RD-033-2-106/04). Okazało się, że lista taka będzie ograniczona do czterech rodzajów kosztów:

- kosztu bezpośredniego zakupu papierów wartościowych (ceny nabycia),

- kosztu prowizji pobranej przy nabyciu papierów wartościowych oraz osobno,

- prowizji pobranej przy zbyciu,

- kosztu opłaty za prowadzenie rachunku inwestycyjnego w roku podatkowym, w którym podatnik dokonał zbycia papierów wartościowych.

Wypracowane w tej kwestii wspólne stanowisko domów maklerskich znalazło odzwierciedlenie w regulacjach wewnętrznych Izby Domów Maklerskich. Pozostałe opłaty ponoszone na rzecz domu maklerskiego, np. wspomniane opłaty za transfery, opłaty za wydawanie zaświadczeń lub innych dokumentów, opłaty za deponowanie, opłaty za korzystanie z serwisów informacyjnych itd., zostały uznane za wydatki, które podatnik, w świetle przepisów ustawy, musi ocenić samodzielnie.

Poza wydatkami ponoszonymi na rzecz podmiotów wystawiających informacje PIT-8C, inwestorzy dokonują innych wydatków, które mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów, ale których w informacji PIT-8C nie znajdziemy (np. koszty kredytu, zaciągniętego na zakup akcji, opłaty za zarządzanie portfelem, wydatki na opinie analityków). Koszty te zna, co prawda, podatnik, ale może je udokumentować podmiot, na rzecz którego wydatek poniesiemy (np. bank, podmiot zarządzający). Podatnik ma prawo koszty te dodać w zeznaniu PIT-38, pamiętając jednak o tym, że musi posiadać dokumenty potwierdzające wysokość i właściwy cel poniesionego wydatku oraz o tym, że koszty powinny być przyporządkowywane proporcjonalnie.

Olbrzymi problemem stanowią także koszty uzyskania przychodu w przypadku transakcji, które dotyczą papierów wartościowych nabytych przed 1 stycznia 2004 r. Należy pamiętać, że zgodnie z broszurą informacyjną do zeznania PIT-38, wydaną przez Ministerstwo Finansów, większość domów maklerskich umieści dane o tych transakcjach w części F (rubryka 55) informacji PIT-8C, gdzie podaje się jedynie wartość przychodu, bez danych o kosztach uzyskania przychodów. Podatnicy, którzy będą samodzielnie albo z pomocą domów maklerskich ustalać kwoty odpowiednich kosztów, mogą napotkać barierę nie do przebycia - brak danych o tych kosztach albo brak dokumentów potwierdzających ich wysokość. Domy maklerskie nie archiwizowały w poprzednich latach danych o cenach nabycia papierów wartościowych, zwłaszcza jeśli były to nabycia nietypowe. Do tego dochodzi jeszcze problem pozyskania tych danych w sposób automatyczny, ponieważ bardzo często ich ustalenie, choć możliwe, będzie pracochłonne i związane z koniecznością ponoszenia dodatkowych opłat na rzecz domu maklerskiego.

I wreszcie trzeci problem, to brak danych związany z niemożnością ich przekazania z jednego domu maklerskiego do drugiego. Co prawda, funkcjonują mechanizmy pozwalające na przekazywanie między domami maklerskimi danych o cenie nabycia papieru wartościowego, jednak mechanizmy te zakładają, że wystawcy PIT-ów nie będą się informowali o kosztach dodatkowych, takich jak np. prowizja pobrana od transakcji. Taka informacja stanowi tajemnicę handlową domu maklerskiego i z tej przyczyny podatnik jest skazany na samodzielne uzupełnianie kosztów pośrednich nabycia, gdy później transferuje papiery do domu maklerskiego, który wystawi mu PIT-8C.

Z powyższych uwag wynika, że podatnik musi starannie przeanalizować dane zaprezentowane mu przez wystawcę informacji PIT-8C w kolumnie pt. koszty uzyskania przychodów. Ich uzupełnienie na potrzeby zeznania PIT-38 będzie wymagać prawdopodobnie szczegółowej analizy wszystkich dokonanych w 2004 roku transakcji, a także samodzielnej interpretacji przepisów podatkowych. Uzupełnienie danych o kosztach uzyskania przychodów wiąże się nierozerwalnie z koniecznością posiadania dokumentów, potwierdzających rodzaj, czas i kwotę poniesionego kosztu, które zostały wystawione na imię i nazwisko określonego podatnika.

Należy także pamiętać, że może wystąpić konieczność uzupełnienia danych po stronie przychodów, ponieważ możemy po prostu nie otrzymać informacji PIT-8C w przypadku transakcji nietypowej. Część transakcji rejestrowanych przez domy maklerskie nie dotyczy papierów wartościowych, do których stosujemy przepisy Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi (Dz. U. 2002 r. Nr 49, poz. 447 z późn. zm.). Nawet jeśli dom maklerski rejestruje takie transakcje,to sprzedaż w drodze umowy cywilnoprawnej wywołuje skutki podatkowe w momencie jej zawarcia, a nie w momencie, często opóźnionej o kilka miesięcy, rejestracji. Brak PIT-8C nie usprawiedliwia faktu niezłożenia zeznania podatkowego

Każdy PIT-8C może być inny

Inwestorzy posiadający więcej niż jeden rachunek inwestycyjny, zwłaszcza w różnych domach maklerskich, powinni pamiętać, że nie udało się wprowadzić jednolitego sposobu prezentacji danych. Po pierwsze, dlatego, że nie wszystkie domy maklerskie były w stanie wygenerować wspólne dane dla jednego podatnika, więc będą tacy inwestorzy, którzy otrzymają tyle PIT-ów, ile mają rachunków inwestycyjnych. Po drugie, ze względów tech-nicznych, ale także z powodu wątpliwej konstrukcji informacji PIT-8C i niejasnych zasad jej wypełniania, podatnicy mogą otrzymać z domów maklerskich informacje, w których dane liczbowe zostaną zaprezentowane według dwóch metod.

Pierwsza, stosowana głównie przez duże domy maklerskie, polega na rozdzieleniu transakcji dokonywanych w 2004 r. przez inwestora na dwie grupy, z których pierwsza obejmuje papiery wartościowe nabyte w 2004 r., druga zaś - papiery nabyte przed 1 stycznia 2004 r. Podział ten jest zgodny ze wspomnianą broszurą informacyjną do zeznania PIT-38, ale często jest stosowany z tego względu, że dom maklerski nie posiada pełnych danych o kosztach nabycia papierów wartościowych nabytych w 2003 r. i latach poprzednich. Dlatego w części F, według tej metody, prezentowane są tylko przychody ze sprzedaży papierów nabytych przed 2004 r. (bez kosztów), a w części E, przychody i koszty ich uzyskania dotyczące papierów nabytych w 2004 r.

W tym przypadku część F zawiera dane zarówno o przychodach podlegających opodatkowaniu, jak i niepodlegających opodatkowaniu (błędnie nazywanych "zwolnionymi", ze względu na datę i sposób nabycia), co oznacza, że podatnik, wypełniając zeznanie PIT-38, musi przychody opodatkowane z części F samodzielnie "wyłuskać".

Nieliczne domy maklerskie zastosowały bardziej przyjazną dla podatników odmianę tej metody, ponieważ zaprezentowały w części F jedynie przychody podlegające opodatkowaniu.

Druga metoda zakłada, że w części E zostały zaprezentowane wszystkie przychody opodatkowane na podstawie art. 30b ustawy, bez względu na datę nabycia papierów wartościowych, razem z przyporządkowanymi im kosztami uzyskania, jeśli dom maklerski potrafił te koszty ustalić. Metoda ta może wprowadzić w błąd podatników, którzy oprą metodologię wypełniania zeznania na broszurze informacyjnej, ale ułatwia udokumentowanie kosztów uzyskania przychodów. Sposób prezentacji danych w części F nie odbiega tu od sposobu charakterystycznego dla pierwszej metody.

Należy podkreślić, że każda z metod tu opisanych ma swoje zalety i wady. Co ciekawe, nie wynikają one z treści przepisów ustawy, która nakazuje podać podatnikowi kompletne dane o przychodach i kosztach, i dochodzie podlegającym opodatkowaniu lub stracie, lecz z błędnej konstrukcji informacji PIT-8C. Przy pierwszej metodzie prezentacji podatnicy będą mieli bardzo duży problem z ustaleniem kosztów uzyskania przychodów, dla papierów wartościowych nabytych przed 2004 r., a pewna ich część podlega opodatkowaniu. Druga metoda pozwala im te koszty ustalić, choć, oczywiście, nie rozwiązuje to problemów opisanych w pierwszej części artykułu. W drugiej metodzie największą wadą jest nie sposób prezentacji, ale sposób przenoszenia danych zaproponowany przez Ministerstwo Finansów w broszurze do zeznania PIT-38. Podatnik, który dokładnie zastosuje się do zaleceń z broszury, może przychody opodatkowane zdublować ze względu na to, że powtarzają się one zarówno w części E, jak i w części F. Zastosowanie przez dom maklerski drugiej metody prezentacji danych w PIT-8C jest lepsze dla podatnika, pod warunkiem, że zignoruje on część F.

Zanim zaczniemy wypełniać zeznanie,

musimy dokładnie ustalić, jaką metodę

prezentacji danych zastosował dom

mak