Niektórzy uważają, że państwo nigdy nie będzie w stanie sprawnie i efektywnie ekonomicznie sprawować nadzoru właścicielskiego. Struktury państwa zawsze są strukturami politycznymi, więc nadzór właścicielski musi być podporządkowany polityce. Nie rozstrzygając, czy takie podejście jest w pełni uzasadnione, trudno się - przynajmniej częściowo - z nim nie zgodzić. Z drugiej strony, zawsze będą istniały przedsiębiorstwa ze znaczącym udziałem Skarbu Państwa. Dlatego warto się zastanowić, jak w tych przedsiębiorstwach, przy zrozumieniu czynników ryzyka wynikających z ingerencji państwa w ich działalność, tworzyć mechanizmy je ograniczające. Grupa Robocza OECD opracowała "Wytyczne w zakresie nadzoru korporacyjnego w przedsiębiorstwach będących własnością państwa" i opublikowała je we wstępnej wersji w grudniu 2004 roku. Są one uzupełnieniem ogólnych "Zasad Nadzoru Korporacyjnego", przyjętych w kwietniu 2004 roku.
Zgodnie w tymi wytycznymi, funkcja właścicielska państwa powinna zostać w jasny sposób oddzielona od innych jego funkcji, a w szczególności od regulacyjnej oraz polityki gospodarczej państwa. Skarb powinien opracować i opublikować swoją strategię własnościową, powołać organ koordynujący działania właścicielskie oraz wprowadzić przejrzyste zasady powoływania władz przedsiębiorstw. Firmy z udziałem państwa powinny, według OECD, podlegać tym samym, wysokim standardom sporządzania sprawozdań finansowych oraz ujawniać informacje na tym samym poziomie, co spółki giełdowe. I choć to wydaje się oczywiste, warto przypomnieć, iż wszyscy akcjonariusze powinni być traktowani na równi. Rady nadzorcze muszą ponosić taką samą odpowiedzialność jak w pełni prywatnych przedsiębiorstwach. Dlatego członkowie rad nadzorczych muszą być odpowiednio umocowani oraz mieć kompetencje pozwalające na opracowywanie strategii przedsiębiorstwa oraz monitorowanie działań zarządu. Prawo do powoływania i odwoływania prezesa zarządu winno być więc wyłączną domeną rady nadzorczej. Wytyczne OECD zakładają także włączenie w skład rad nadzorczych tzw. niezależnych członków, nie związanych z żadnym z akcjonariuszy.
Regulacje polskie
W polskim systemie prawnym podstawowe zasady działania organów nadzoru w spółkach regulowane są przez Kodeks spółek handlowych. Zasady te są jednakowe dla wszystkich spółek prawa handlowego, niezależnie od ich struktury właścicielskiej.
Istnieją jednak akty prawne regulujące tylko niektóre aspekty funkcjonowania władz spółek z udziałem Skarbu Państwa, a nie związane z merytorycznymi zasadami sprawowania nadzoru (np. tzw. ustawa kominowa i ustawa antykorupcyjna) oraz specyficzne regulacje mające charakter zasad lub wytycznych - na przykład opracowane przez Ministerstwo Skarbu Państwa "Zasady nadzoru właścicielskiego nad spółkami z udziałem Skarbu Państwa oraz innymi państwowymi osobami prawnymi", opublikowane w kwietniu 2004 i obecnie zmieniane. Znaczna część "Zasad" poświęcona jest zagadnieniom kompetencji, procedurom i kryteriom doboru, organizacji, ocenie pracy oraz wynagradzaniu rad nadzorczych.
Pełnienie roli właściciela znaczącej części gospodarki jest dla Skarbu Państwa dużym wyzwaniem. Jak zapewnić efektywność i przejrzystość działania, a także przyczyniać się do wzrostu wartości tych firm? Dobrze zarządzane przedsiębiorstwa wspomagają stabilność finansową państwa i promują wprowadzanie odpowiednich praktyk w obszarze nadzoru korporacyjnego. Źle nadzorowane spółki państwowe to podmioty nieefektywne, stanowiące obciążenie dla budżetu państwa i negatywnie wpływające na wizerunek kraju. Odpowiedzialność w tej kwestii ponosi przede wszystkim Ministerstwo Skarbu Państwa (oraz inne resorty wykonujące funkcje nadzoru), a także rady nadzorcze spółek, bezpośrednio monitorujące zarządzanie przedsiębiorstwem i pilnujące obowiązujących zasad nadzoru korporacyjnego.
