Alchemia przetargów, czyli jak dać zlecenie kumplowi

W ostatnich artykułach opisujemy nieprawidłowości związane z przetargami. Tydzień temu przedstawiliśmy ogólny schemat dokonywania nadużyć. Teraz omówimy sposoby ustawania przetargów w ich fazie przygotowawczej. Faza przygotowawcza to etap, w którym następuje identyfikacja potrzeby oraz określenie wymagań (przygotowanie specyfikacji) wobec przyszłego zakupu.

Na tym etapie mogą pojawić się dwa główne rodzaje nieprawidłowości. Pierwszym jest niedopuszczenie do tego, aby dany zakup został zrealizowany w formie przetargu. Drugim - takie przygotowanie specyfikacji zakupu (zapytania ofertowego), które umożliwi złożenie najkorzystniejszej oferty tylko przez preferowanego kontrahenta.

Sprawnie zorganizowany system zawsze zakłada margines drobnych zakupów, dla których wdrażanie procedur przetargowych wyboru dostawcy jest niecelowe. Wszystkie zamówienia powyżej tego limitu wymagają postępowania w trybie wyboru dostawcy, który zakłada konkurencyjność między oferentami. Jeżeli nieuczciwy pracownik ma prawo swobodnego dokonywania zamówień w ramach przyznanego mu limitu, najprostszym sposobem skierowania zamówień do preferowanego dostawcy jest pilnowanie, aby nie przekraczać limitu, który spowodowałby konieczność przeprowadzania przetargu. Dlatego większe zamówienia dzielone są na odpowiednią liczbę mniejszych, które każde z osobna nie przekroczy wartości granicznej.

Inną odmianą obchodzenia przetargu jest stworzenie takich warunków, aby postępowanie było niecelowe lub wręcz niemożliwe. W jednej z firm branży chemicznej, dyrektor utrzymania ruchu notorycznie zwlekał z przeprowadzaniem remontów, doprowadzając regularnie do sytuacji kryzysowej, w której dany remont musiał być wykonany w trybie natychmiastowym. Oczywiście, procedura zakupowa dopuszczała zlecenie natychmiastowej pracy remontowej z wolnej ręki, bez względu na wysokość zamówienia. Oczywiście, zlecenia trafiały zawsze do tej samej firmy. W ten sposób dyrektor unikał przeprowadzania przetargu i zlecał prace zaprzyjaźnionej spółce.

W innych przypadkach, osoby próbujące uniknąć postępowania przetargowego tak formułują zapotrzebowanie, aby wskazywało na konkretną firmę, która jest jedynym producentem lub dostawcą określonych produktów lub usług wymienionych w specyfikacji zamówienia.

W razie braku możliwości wymienionych powyżej, nieuczciwy pracownik musi doprowadzić do sytuacji, w której oferta preferowanego dostawcy okaże się najkorzystniejsza albo preferowany dostawca jako jedyny spełni bardzo wysokie wymagania wstępne.

W celu wyeliminowania niechcianych dostawców wystarczy tak skonstruować specyfikację przedmiotu zamówienia, aby w praktyce tylko jeden, oczywiście preferowany, dostawca mógł dostarczyć produkt bądź usługę spełniającą te wymagania. Często, dla ukrycia faktu ustawienia specyfikacji pod konkretnego dostawcę, nieuczciwi pracownicy posługują się kilkoma kryteriami, które razem eliminują wszystkich konkurentów.

Przykładem tego typu przekrętów jest odpowiednio wcześniejsze poinformowanie preferowanego dostawcy o przedmiocie zamówienia. Dostawca, mając odpowiednio więcej czasu, podejmuje odpowiednie przygotowanie. Potem wystarczy ustawić tak krótki termin dostawy lub wykonania usługi, że tylko preferowany dostawca jest w stanie go dotrzymać.

Klasycznym przykładem eliminowania niechcianych konkurentów jest ustawianie wygórowanych (nieuzasadnionych) wymogów dotyczących podmiotów ubiegających się o zamówienie. Typowym przykładem jest żądanie określonej wielkość przychodów z ostatnich "x" lat, liczby klientów o określonej wielkości bądź liczby pracowników posiadających określone wykształcenie lub uprawnienia. Oczywiście, podmioty, które nie spełniają założeń, nie mogą się ubiegać o określone zamówienie. A jeśli nie uda się ustawić przetargu w fazie przygotowawczej? Dla oszustów nic straconego - pozostaje jeszcze tyle możliwości. Już za tydzień przedstawimy przekręty związane z przygotowywaniem zapytania ofertowego i specyfikacji zakupu.