Rozwój krótkiej sprzedaży zależy od regulacji, ale także od uczestników handlu

W ostatnich pięciu latach łączna wartość transakcji krótkiej sprzedaży na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie nieznacznie przekroczyła 80 mln zł. Dla porównania, w tym czasie wartość obrotów (liczona tylko jednostronnie) wyniosła 720 mld zł. Czy i pod jakimi warunkami te proporcje mogą się zmienić?

Wspomniane 80 mln zł oznacza, że na GPW dochodziło jednak do krótkiej sprzedaży akcji. Przy bardzo krępujących - zdaniem uczestników rynku - regulacjach byli inwestorzy, którzy widzieli interes w tego typu transakcjach i potrafili znaleźć (z reguły wspólnie z biurem maklerskim) pożyczkodawców. Statystyki krótkiej sprzedaży prowadzone przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych pokazują jednak wyraźnie spadkową tendencję, jeżeli chodzi o wartość zawieranych transakcji. W latach 2002-2004 oscylowała ona w okolicy 25 mln zł. W 2005 r. były to już tylko 3 mln zł, a w 2006 r. mniej niż 2 mln zł.

Nie tylko kwestia hossy

Teoretycznie malejącą wartość transakcji krótkiej sprzedaży w Polsce można uzasadniać trwającą hossą. Jednak tylko teoretycznie. Wiele badań dotyczących krótkiej sprzedaży mówi, że zarabianie na spadku cen akcji nie jest jedynym, a czasami nawet nie jest najważniejszym motywem zawierania na danym rynku transakcji krótkiej sprzedaży.

Miźdzynarodowa Organizacja Komisji Papierów Wartościowych zwraca uwagź, że rośnie znaczenie także strategii związanych z wykorzystaniem krótkiej sprzedaży, w przypadku których nie ma znaczenia kierunek, w którym podążają ceny. Chodzi tu o działania arbitrażystów, ale także strategie oparte na korelacji pomiźdzy różnymi instrumentami.

Arbitrażyści stają siź coraz bardziej aktywni na warszawskiej giełdzie. Prawdopodobnie byliby oni jeszcze aktywniejsi i być może byłoby ich też więcej, gdyby w pełni mogli wykorzystywać nieefektywność rynku.

Najpierw sprzedaż

W opinii Marii Dobrowolskiej, kierującej Izbą Domów Maklerskich, dziś jednym z największych ograniczeń dla rozwoju krótkiej sprzedaży na GPW jest fakt, że jeszcze przed dokonaniem takiej transakcji musi zostać zorganizowana pożyczka papierów wartościowych. W bardzo wielu przypadkach oznacza to, że z uwagi na czas, jaki trzeba poświźcić na pożyczkę papierów, znikają okazje do zawarcia tego typu transakcji. - Regulacje należy tak zmienić, aby krótka sprzedaż możliwa była, jeszcze zanim pożyczy się akcje - podkreśla szefowa IDM. I w takim kierunku zmierzają obecne prace. Należy jednak pamiętać o ważnej kwestii, która się z tym wiąże. Po dokonaniu krótkiej sprzedaży akcje trzeba będzie dostarczyć w ciągu trzech dni roboczych. Jeżeli mimo najszczerszych chęci inwestor nie zdoła pożyczyć (lub kupić) do tego czasu odpowiedniej liczby papierów, to może dojść do zakłóceń w procesie rozliczeniowym. To oznacza, że nie wystarczy tylko "udrożnić" samą krótką sprzedaż, a trzeba jeszcze po-myśleć o płynnym rynku pożyczek papierów wartościowych.

Pożyczkodawcy

chcą zabezpieczenia

Do roli głównych pożyczkodawców w Polsce pretendują nie tylko otwarte fundusze emerytalne, ale także fundusze inwestycyjne i firmy ubezpieczeniowe. Generalnie wszyscy duzi, długoterminowi inwestorzy, którym zależy na maksymalizowaniu stopy zwrotu z portfela. Obecnie wśród kilku powodów, dla których mogą oni nie być zainteresowani "udostępnianiem" swoich papierów innym inwestorom, jest fakt, że nie czują się dostatecznie bezpieczni, jeżeli chodzi o zwrot tych instrumentów.

Co prawda pożyczkobiorca musi wnieść zabezpieczenie na poczet pożyczonych papierów, które jest nawet większe niż ich wartość, ale obecnie zabezpieczenie to jest blokowane na jego rachunku i nie trafia do pożyczkodawcy.Uwagę na ten problem zwracają m.in. przedstawiciele banków depozytariuszy, które przechowują akcje inwestorów instytucjonalnych i które mogłyby pełnić rolę organizatora pożyczek dla swoich klientów. Propozycje zmian w regulacjach zakładają więc, aby zabezpieczenie pożyczonych akcji przechodziło na rachunek pożyczkodawcy.Jednak i ta zmiana może nie dawać gwarancji dostatecznej płynności rynku pożyczek papierów wartościowych. Dlatego potrzebne są pewne mechanizmy ostrożnościowe. Pomijając limity krótkiej sprzedaży dla poszczególnych papierów i uczestników, ważną rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa będą pełnić same domy maklerskie, które w razie konieczności będą mogły zastosować wyższe wymagania niż nałożone np. przez odpowiednie rozporządzenie lub regulacje GPW.