Powstawanie w Polsce instytucji wspólnego inwestowania stało się możliwe od chwili wejścia w życie ustawy z 22 marca 1991 roku Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych. Pierwszy fundusz powierniczy rozpoczął działalność w lipcu 1992 roku i do sierpnia 1995 roku był jedynym podmiotem tego typu działającymna polskim rynku.

jarosław parczewski, kpwigPozwoliło mu to osiągnąć pozycję lidera (pod względem wartości zgromadzonych aktywów i liczby wyemitowanych jednostek uczestnictwa) na naszym rynku przez kilka kolejnych lat. Początkom działalności funduszu sprzyjała hossa, która spowodowała, że od połowy 1993 r., przez kolejny rok, wartość jego aktywów netto wzrosła z 87 mln zł do 2 mld zł, czyli ponaddwudziestokrotnie.Utworzenie w sierpniu 1995 r. funduszu powierniczego lokującego środki w papierach wierzycielskich było kolejnym krokiem w rozwoju rynku. Nowy produkt charakteryzował się mniejszym ryzykiem inwestycyjnym, ale również znacznie mniejszą stopą zwrotu, co odbiło się na zainteresowaniu nim. W grudniu 1995 r., w przeddzień hossy 1996 r., na rynku pojawił się pierwszy fundusz akcyjny, inwestujący niemal wyłącznie w akcje. W krótkim czasie przyciągnął on wielu inwestorów, zajmując pod względem wielkości drugą pozycję na polskim rynku.W 1996 r. Komisja Papierów Wartościowych udzieliła zezwolenia na zarządzanie siedmioma funduszami powierniczymi. W grudniu tego roku zezwolenia na zarządzanie 11 funduszami miało pięć towarzystw.1997 r. okazał się przełomowy. Gwałtowny wzrost liczby działających podmiotów oraz uchwalenie ustawy o funduszach inwestycyjnych doprowadziły do znaczących zmian w tym sektorze rynku finansowego. Wzrastające zainteresowanie funduszami było wynikiem korzystnego rozwoju sytuacji na giełdzie w roku poprzedzającym. W 1996 r. liczba spółek notowanych na GPW powiększyła się bowiem do ponad osiemdziesięciu, kapitalizacja giełdy wzrosła o ponad połowę, a WIG urósł w tym okresie blisko o 90%. Tak znaczący wzrost rentowności lokat w akcje (w 1994 r. WIG spadł aż o 60%, a w 1995 r. zyskał jedynie 1,5%) oznaczał zarazem zwiększenie się opłacalności inwestycji w jednostki uczestnictwa funduszy powierniczych kupujących tego rodzaju papiery wartościowe.dokończenie str. IIIdokończenie ze str. IWydarzenia te znalazły odzwierciedlenie w decyzjach podejmowanych przez Komisję. W 1997 r. udzieliła ona zezwolenia na prowadzenie działalności pięciu nowym towarzystwom, które były uprawnione do zarządzania trzynastoma funduszami powierniczymi, oraz udzieliła zgody działającym już towarzystwom na zarządzanie sześcioma nowymi podmiotami.Wzrost ilościowy na rynku pociągnął za sobą wzbogacenie oferty. Pojawiły się pierwsze fundusze typu bezprowizyjnego oraz pierwszy fundusz indeksowy. Ponadto, do istniejących już podmiotów zrównoważonych, agresywnych i papierów wierzycielskich dołączyła nowa kategoria charakterystyczna dla polskiego rynku ? fundusze powszechnej prywatyzacji, które lokowały większość środków w akcje NFI i spółek parterowych oraz w powszechne świadectwa udziałowe.W grudniu 1997 r. zezwolenie Komisji na zarządzanie łącznie 30 funduszami powierniczymi miało 10 towarzystw. W porównaniu z 1996 r. wartość aktywów funduszy wzrosła prawie o 40%, z 1,36 mld zł do ponad 1,9 mld zł.1998 r. to okres dalszego wzrostu rynku. Na początku 1998 r., przed wejściem w życie ustawy o funduszach inwestycyjnych, zezwolenia na działalność uzyskały kolejne 3 towarzystwa, a liczba zezwoleń na zarządzanie funduszami wzrosła do 41.21 lutego 1998 r. weszła w życie ustawa o funduszach inwestycyjnych. W miejsce dotychczasowych ?powierników? wprowadzono otwarte fundusze inwestycyjne, nadając im osobowość prawną. Ustawa wprowadziła też dwa nowe typy podmiotów: zamknięte i mieszane, a także specjalistyczne jako szczególną formę funduszu otwartego. To, co wyróżnia poszczególne instytucje, to określony w ustawie sposób uczestnictwa w funduszu danego typu. Dodatkowo w ustawie sprecyzowano możliwości inwestycyjne dla każdego rodzaju podmiotów.W 1998 r. 11 spośród 13 istniejących towarzystw przekształciło się w towarzystwa funduszy inwestycyjnych (TFI), ze względu na wymogi stawiane przez nową ustawę. Komisja wydała również dwa zezwolenia na utworzenie TFI oraz zgodę dla dwóch towarzystw funduszy powierniczych na zarządzanie czterema nowymi podmiotami. Ponadto dwa TFI uzyskały zezwolenie na utworzenie pięciu funduszy inwestycyjnych, w tym czterech otwartych oraz jednego specjalistycznego.Zmiany na rynku w 1998 r. nie pociągnęły za sobą wzrostu wartości zarządzanych aktywów. W wyniku załamania się koniunktury giełdowej w drugiej połowie 1998 r. wartość aktywów netto spadła do 1 784 mln zł.Okres pomiędzy 1995 a 1998 r. miał szczególne znaczenie dla instytucji wspólnego inwestowania. Znacznej zmianie uległy wówczas podstawy prawne regulujące ich działalność. Nastąpił szybki wzrost liczby tego rodzaju podmiotów ? od jednego na początku 1995 r. do 46 na koniec 1998 r. Co charakterystyczne, wzrost możliwości inwestycyjnych nie przełożył się na zasadnicze zwiększenie zainteresowania inwestorów, spowodował głównie przesunięcia w ramach sektora. Pod koniec wspomnianego okresu największa dynamika wzrostu aktywów cechowała fundusze bezpieczne, jednakże największy udział w rynku miały jeszcze zrównoważone.1999 r. przyniósł znaczące zmiany w tej części rynku finansowego.Po zmianach regulacyjnych w ofercie towarzystw pojawiły się specjalistyczne fundusze otwarte oraz fundusze zamknięte, co było związane z rosnącym zainteresowaniem bezpiecznymi inwestycjami na rynku pieniężnym, papierów dłużnych i obligacji. Dobra koniunktura na giełdzie przyczyniła się do blisko 60-proc. wzrostu aktywów zarządzanych przez omawiane instytucje. Ich wartość wyniosła pod koniec roku 3,2 mld zł.2000 r. to pomyślny okres dla funduszy inwestycyjnych. Aktywa netto zarządzane przez te instytucje wzrosły ponaddwukrotnie, do poziomu przekraczającego 7,2 mld zł. Był to efekt rosnącego zainteresowania ze strony nowych inwestorów, którymi stały się podmioty gospodarcze. Poszerzenie oferty o tak zwane fundusze dywidendowe, które umożliwiały przedsiębiorstwom uzyskanie oszczędności podatkowych, istotnie wpłynęło na strukturę rynku. Popularne stały się specjalistyczne fundusze otwarte, których udział w sektorze gwałtownie wzrósł.Komisja Papierów Wartościowych i Giełd wydała w 2000 r. zezwolenia na utworzenie 6 towarzystw oraz 11 funduszy otwartych, 7 specjalistycznych otwartych i 3 zamkniętych. W grudniu 2000 r. zgodę Komisji Papierów Wartościowych i Giełd miało więc 21 towarzystw (w tym jedno towarzystwo funduszy powierniczych miało zezwolenie na zarządzanie funduszem powierniczym), z czego 20 miało zgodę na zarządzanie 62 funduszami otwartymi oraz 18 specjalistycznymi i 4 zamkniętymi.

Jarosław Parczewski