Polisa nie tylko na jeden kurs

Podstawowym miniumum w ochronie transportowanego mienia jest polisa odpowiedzialności cywilnej przewoźnika. Gwarantuje ona pokrycie strat, jeśli powstały one z winy kierowcy. Jednak polisy te wyłączają z ochrony szkody, które powstały na skutek działania tzw. siły wyższej. W takiej sytuacji niezbędne staje się ubezpieczenie cargo, chroniące mienie w czasie transportu.

Ubezpieczenia transportowe, częściej spotykane jako polisy cargo, są najstarszą formą ochrony ryzyk. Mają swój początek w ubezpieczeniach morskich, znanych już w średniowieczu. Dynamiczny rozwój handlu śródziemnomorskiego w XIV wieku spowodował, że w krótkim czasie stały się one bardzo popularne. Ponieważ pionierami tych ubezpieczeń byli włoscy żeglarze, stąd często w nazewnictwie polis pojawia się określenie cargo.

Początkowo umowy ubezpieczenia transportowego były zawierane głównie na giełdach w miastach portowych, gdzie spotykali się zarówno przewoźnicy, jak i przedstawiciele firm ubezpieczeniowych. Przykładowo w Londynie miejscem takich giełd była kawiarnia, której właścicielem był Edward Lloyd. Od jego nazwiska pochodzi nazwa działającej do dziś organizacji Lloyda, która m.in. przyczyniła się do uporządkowania i ujednolicenia warunków tych ubezpieczeń. Stosowane dziś przez towarzystwa ubezpieczeniowe tzw. OWU (Ogólne Warunki Ubezpieczeń) zawierają więc skumulowane doświadczenia wielu krajów.

Z czasem pojawiła się potrzeba ubezpieczania ładunków przewożonych innymi środkami transportu. Ubezpieczyciele zaoferowali więc polisy cargo w transporcie zarówno krajowym, jak i międzynarodowym, odbywającym się za pośrednictwem samochodów, kolei, samolotów, statków żeglugi śródlądowej i morskiej.

Polisa cargo

Ubezpieczenie cargo zapewnia finansową rekompensatę w przypadku powstania szkody w przewożonym towarze zarówno na terenie kraju, jak i w ruchu międzynarodowym. Mienie objęte jest ubezpieczeniem na całej trasie przewozu, określonej w umowie ubezpieczenia. Jeśli zaistnieje taka konieczność, ochrona działa również w trakcie przeładunku i przejściowego składowania.

Ubezpieczenia mienia w transporcie chronią praktycznie każdy ładunek. Nie można jednak wykupić tej polisy dla zabezpieczenia przewożonych pieniędzy, papierów wartościowych, metali i kamieni szlachetnych oraz towarów niebezpiecznych, których transport jest zabroniony. Z reguły nie można także ubezpieczyć za jej pośrednictwem żywych zwierząt, choć taki przypadek jest kwestią indywidualnych uzgodnień z ubezpieczycielem i ewentualnego rozszerzenia zakresu ochrony. Z ubezpieczenia cargo wyłączone są również przesyłki pocztowe i kurierskie.

W ramach polisy cargo można ubezpieczyć mienie stanowiące własność przewoźnika lub mienie powierzone mu na czas transportu. Zakres ubezpieczenia mienia w transporcie można dostosować do konkretnych potrzeb. W podstawowym wariancie polisa obejmuje standardowe nieszczęścia, czyli szkody powstałe np. wskutek pożaru, uderzenia pioruna, huraganu, powodzi, gradu, lawiny czy wybuchu oraz wypadku środka transportu (samochodu, pociągu, samolotu, statku).

Polisę podstawową można jednak rozszerzyć o dodatkowe ryzyka, np. kradzież z włamaniem, rabunek towaru, kradzież środka transportu wraz z ładunkiem czy kradzież ładunku po wypadku samochodowym. Możliwa jest też opcja ubezpieczenia od utraty zysku na skutek niedostarczenia na czas przewożonych surowców, materiałów lub półproduktów.

Transportowany towar można również ubezpieczyć od wszystkich ryzyk. Taka ochrona obejmuje wszelkie niespodziewane zdarzenia, do których może dojść podczas podróży, z wyjątkiem niebezpieczeństwa zamieszek, rozruchów czy wojny oraz wyłączeń i ograniczeń odpowiedzialności towarzystwa zawartych w OWU. Taka polisa cargo, zbudowana na zasadzie all risks, jest najszerszą wersją ubezpieczenia mienia w transporcie.Szczegółowo przedmiot i zakres ochrony określają zapisy OWU. Zawierają one również zobowiązania posiadacza polisy oraz ubezpieczyciela, a także, jak już wspomniano, wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności.

Doraźnie

lub generalnie

Cargo może być zawarte pod postacią polisy pojedynczej, chroniącej każdy transport z osobna, albo polisy generalnej, ubezpieczającej serię transportów.

W pierwszym przypadku ochrona może obejmować np. jeden kurs samochodu, jeden wagon w pociągu lub jedną pakę czy skrzynię. Składka jest ustalana na podstawie zadeklarowanej przez klienta sumy ubezpieczenia. W tym przypadku ochrona rozpoczyna się następnego dnia po podpisaniu umowy (nie wcześniej jednak niż po opłaceniu składki), a kończy z chwilą dostarczenia towaru do odbiorcy.

W drugim przypadku umowę najczęściej zawiera się na czas nieokreślony z miesięcznym okresem wypowiedzenia. Wśród polis generalnych najpopularniejsze są polisy tzw. obrotowe. Zgodnie z ich zapisami, pod koniec okresu ubezpieczenia producent oblicza wartość przewiezionych przez ten czas towarów i na tej podstawie wylicza składkę, którą następnie przekazuje ubezpieczycielowi. Taka sytuacja nie jest jednak zbyt korzystna dla firmy ubezpieczeniowej. Dlatego towarzystwa zazwyczaj stosują składkę zaliczkową, która ma ich ochronić przed wypłatami odszkodowania zanim pieniądze od klienta pojawią się na koncie ubezpieczyciela.

W ofercie ubezpieczycieli dostępne są również polisy otwarte i ryczałtowe. W polisie otwartej ochrona obejmuje wszystkie transporty zgłoszone do ubezpieczenia, przy czym klient za każdym razem przed rozpoczęciem transportu ma obowiązek przesłania deklaracji z informacjami dotyczącymi przewożonego towaru. Podstawą naliczenia składki jest tu suma ubezpieczenia ustalona dla danego towaru.

Natomiast polisa ryczałtowa obejmuje ochroną wszystkie towary przewożone środkami transportu wskazanymi w umowie ubezpieczenia, bez względu na częstotliwość tych przewozów. Składka jest obliczana na podstawie sumy ubezpieczenia zadeklarowanej przez klienta dla każdego środka transportu osobno.

W przypadku każdej z trzech ostatnich polis ochrona ubezpieczeniowa rozpoczyna się następnego dnia po podpisaniu umowy.

Transport

międzynarodowy

Polscy ubezpieczyciele do skonstruowania polis chroniących mienie w transporcie międzynarodowym wykorzystują specjalne klauzule ładunkowe, opracowane przez Instytut Londyńskich Ubezpieczeń. Stanowią one podstawę do zawarcia umowy ubezpieczenia. Najczęściej towarzystwa stosują pięć takich klauzul, różniących się zakresem ochrony poszczególnych ryzyk.

Podstawowa opcja chroni na wypadek np. wybuchu, pożaru, wypadku środka transportu, potłuczenia czy zgniecenia, ale wyłącza kradzież mienia. Druga opcja pokrywa dodatkowo ryzyko kradzieży. Najszersza polisa obejmuje ochroną wszystkie ryzyka, z wyjątkiem niebezpieczeństwa zamieszek czy wojny.

Istnieje jednak możliwość zabezpieczenia się i przed tymi ryzykami, przy czym ubezpieczyciel zażąda wówczas najwyższej składki. Dlatego więc trzeba zastanowić się, jaki zakres ochrony jest potrzebny. Jeśli np. klient wysyła towar nieatrakcyjny z punktu widzenia złodzieja, może zrezygnować z opcji kradzieży. Jeśli zaś jest to wartościowy towar, należy pomyśleć o ubezpieczeniu go przed ryzykiem kradzieży czy zniszczenia w trakcie działań wojennych lub rozruchów społecznych. Od tych ostatnich ryzyk (w tym od aktu terroryzmu) chronią z kolei dwie ostatnie klauzule.

Klauzule są tłumaczone na język kraju, w którym polisa cargo jest wystawiana.

Świadczenie za szkodę

Granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela za powstałe szkody stanowi określona w polisie maksymalna wartość przewożonego mienia, czyli ustalona na jej podstawie suma ubezpieczenia. Przy czym suma ta może być powiększona o koszty transportu (po opłaceniu dodatkowej składki) lub inne koszty, np. cła lub utraty zysku.

Kiedy więc dojdzie do uszkodzenia przewożonego mienia, odszkodowanie obejmuje najczęściej zwrot wartości zniszczonego lub utraconego towaru oraz kosztów transportu i kosztów związanych ze zmniejszeniem szkody, usunięciem pozostałości po szkodzie oraz ekspertyzy rzeczoznawcy.

Wysokość odszkodowania może być jednak pomniejszona o kwotę tzw. franszyzy redukcyjnej oraz wartość pozostałości po uszkodzonym towarze, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub sprzedaży.

Franszyza redukcyjna jest ustalana indywidualnie dla każdego ryzyka. Ujmuje ona naturalne ubytki towaru, a jej wysokość jest uzależniona od rodzaju towaru, opakowania oraz środka transportu i trasy przewozu. W uproszczeniu można powiedzieć, że franszyza redukcyjna obejmuje odpowiedzialność właściciela ładunku, a nie towarzystwa ubezpieczeniowego. Oczywiście, wysokość franszyzy redukcyjnej można negocjować z ubezpieczycielem, ale trzeba pamiętać, że jej obniżenie powoduje automatycznie podwyższenie składki.

Obok franszyzy redukcyjnej, towarzystwa stosują również franszyzę integralną. Określa ona kwotę lub procent sumy ubezpieczenia, do której towarzystwo nie ponosi odpowiedzialności. Franszyza integracyjna może wynosić np. 10 dolarów, co oznacza, że za szkody poniżej tej kwoty towarzystwo nie wypłaci świadczenia. Takie rozwiązanie ma uchronić firmy ubezpieczeniowe od zajmowania się bardzo drobnymi szkodami, których koszty usuwania byłyby większe niż suma wypłaconego odszkodowania.

Wybrane wyłączenia

odpowiedzialności ubezpieczeniowej

Najczęściej towarzystwa ubezpieczeniowe nie ponoszą odpowiedzialności za szkody powstałe wskutek:

w niewłaściwego załadowania lub opakowania towaru, niezgodnego z obowiązującymi normami lub braku opakowania,

w wady ukrytej towaru,

w naturalnej właściwości mienia, np. zepsucia, samozapalenia, braku miary lub wagi w granicach norm naturalnego ubytku,

w wypadku środka transportowego należącego do ubezpieczającego lub przez niego wynajętego, jeżeli wypadek został spowodowany złym stanem technicznym tego środka transportowego lub w przypadku, gdy kierowca był pod wpływem alkoholu, narkotyków lub innych środków odurzających,

w podczas przewozu mienia w obrębie tej samej nieruchomości,

w działań wojennych, stanu wyjątkowego, strajków, zamieszek, rozruchów, aktów terroryzmu oraz sabotażu,

w reakcji jądrowej lub radioaktywnego skażenia,

w z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa ubezpieczającego,

w z winy nadawcy lub odbiorcy,

w spowodowane zaborem, zajęciem lub zatrzymaniem towaru przez organy państwowe do tego uprawnione,

w będące bezpośrednim następstwem opóźnienia dostawy,

w wynikające z niewypłacalności lub uchybień finansowych ubezpieczającego.

Stawki cargo

Ubezpieczenia cargo generalnie nie należą do drogich. Wysokość składki określa się w promilach sumy ubezpieczenia. Jednak w różnych towarzystwach mogą być różne stawki za ubezpieczenie tego samego ryzyka. Wysokość składki zależy oczywiście od zakresu ochrony oraz od czasu trwania ubezpieczenia. Przykładowo za ubezpieczenie w zakresie podstawowym towaru tzw. niewrażliwego składka waha się od 1 do 1,5 promila, a za ubezpieczenie tego samego towaru w zakresie rozszerzonym trzeba zapłacić składkę stanowiącą 2-2,5 promila sumy ubezpieczenia. Podobna stawka jest w przypadku towarów tzw. wrażliwych (np. sprzęt elektroniczny) ubezpieczanych w zakresie podstawowym. Natomiast w zakresie rozszerzonym składka za ubezpieczenie takiego sprzętu będzie wynosiła 3-5 promili sumy ubezpieczenia