Czeka na nas 11,4 mld euro

Fundusze przedakcesyjne - np. Phare i SAPARD - zostaną w momencie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej zastąpione znacznie większymi funduszami strukturalnymi. Unia zarezerwowała dla Polski w swoim budżecie na lata 2004-2006 około 11,4 mld euro. Żeby z nich skorzystać, trzeba się dużo wcześniej przygotować.

Fundusze strukturalne są środkami pomocowymi UE, wywodzącymi się z funduszy przedakcesyjnych. Program Phare zostanie zastąpiony Europejskim Funduszem Rozwoju Regionalnego i Europejskim Funduszem Socjalnym, a SAPARD będzie kontynuowany jako Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz Instrument Finansowania Rybołówstwa.

Przepływ środków

pomocowych

z Unii Europejskiej

Podstawową regułą nowych funduszy będzie tzw. subsydiarność. Oznacza to, że planowaniem tej pomocy zajmą się samorządy regionalne, a składane do nich projekty powinny trafić z odpowiedniego szczebla administracji samorządowej. Oznacza to, że np. samorząd wojewódzki nie może "wychodzić" z projektem, który miałby dotyczyć oczyszczalni ścieków w miejscowości X, jeśli w rzeczywistości gmina nie zgłosi takiej inwestycji do realizacji.

Następną regułą unijną jest koncentracja, zgodnie z którą pomoc ma być kierowana tam, gdzie jest ona rzeczywiście potrzebna. Z kolei zasada dodatkowości mówi, że pomoc UE jest uzupełnieniem wkładu danego państwa. Oznacza to, że każdemu projektowi trzeba zagwarantować nie mniej niż 25% wkładu własnego.

Do kogo kierowane są fundusze strukturalne i kto może z nich skorzystać?

Fundusze strukturalne kierowane są do małych i średnich przedsiębiorstw oraz jednostek samorządu terytorialnego. Z pomocy unijnej skorzystać będą mogli ci, którzy współpracują z tymi sektorami rynku. Fundusze strukturalne kierowane są do regionów słabo rozwiniętych, cechujących się dużym bezrobociem. Środki pomocowe nie finansują całości przedsięwzięć i nie są alternatywą dla środków budżetowych. Jedne i drugie muszą się uzupełniać, tzn. do jednego euro z budżetu państwa dodane będą trzy euro z UE.

Proces pozyskania środków pomocowych składa się z wielu etapów. Podstawowym wymogiem jest opracowanie projektu przedstawiającego cel, jakiemu ma służyć planowane przedsięwzięcie. Konieczne jest wskazanie związku projektu z założeniami sektorowego programu operacyjnego. Projekt musi być spójny z polityką UE, która zakłada dążenie do wyrównania poziomu życia we wszystkich regionach zjednoczonej Europy. Dokument powinien zawierać dokładne informacje o źródłach finansowania przedsięwzięcia oraz zawierać harmonogram uruchamiania zapewnionych środków.

Kolejnym ważnym warunkiem otrzymania środków z funduszy strukturalnych jest właściwe przygotowanie dokumentacji. Trzeba pamiętać, że koszt przygotowania projektu (dużego przedsięwzięcia) sięga około 10% wartości inwestycji. Najlepsze projekty będą wspomagane ze środków finansowych budżetu państwa. Trzeba jednak zapłacić za projekt i tym samym ponieść ryzyko jego odrzucenia. Środki finansowe z funduszy strukturalnych finansować będą do 75% wartości inwestycji w przypadku projektów gminnych, a do 25-35% w przypadku MSP (małych i średnich przedsiębiorstw).

Co się kwalifikuje do zwrotu?

Każdy projekt składa się z części kosztów kwalifikowanych i niekwalifikowanych. Do tych ostatnich na pewno będą zaliczać się inwestycje takie jak np. samochody. Należy więc dobrze zapoznać się z wymogami stawianymi przez UE, żeby nie popaść w finansową pułapkę.

Opracowanie projektu nie wiąże się od razu z pozyskaniem funduszy. Należy znać zasady przydzielania środków pomocowych z danego funduszu, który powiązany jest z odpowiednim sektorowym programem operacyjnym. Ten z kolei ma swój budżet i swoje cele. Przeciętnie jeden projekt na cztery będzie współfinansowany. Oznacza to ryzyko wysokich wydatków na koszty wstępne, które trzeba ponieść, aby uzyskać pomoc.W związku z tym konieczne jest opracowanie finansowej części biznesplanu.

Po pierwsze, wykazujemy swoje środki własne (mogą być finansowane z kredytu bankowego). Po drugie, np. fundusze publiczne, a następnie środki, o które się ubiegamy , składając wniosek.

Kolejnym etapem jest realizacja inwestycji. Każda płatność za fakturę z kosztem kwalifikowanym, przedstawiona KE, jest zwracana w czasie około trzech miesięcy. Wszystkie płatności środków pomocowych i środków finansowych za zwrot faktur będą przepływać przez instytucję płatniczą, którą jest Ministerstwo Finansów.

Wcześniej, przed zwrotem płatności za faktury, istnieje możliwość uzyskania zaliczki, która będzie przydzielana w zależności od rodzaju przedsięwzięcia. Pozwoli to na częściową rekompensatę poniesionych kosztów w krótkim okresie.

Co trzeba zrobić, żeby skorzystać z funduszy strukturalnych?

1. Opracowanie projektu (koszt projektu to około 10% wartości inwestycji, ale istnieje możliwość dotacji z budżetu państwa w przypadku najlepszych projektów oraz możliwość dofinansowania kredytem bankowym);

2. Przygotować tzw. montaż finansowy (wskazanie wszystkich środków finansowych na realizację inwestycji - możliwość skorzystania z kredytu na preferencyjnych zasadach);

Wstępne założenia do kwalifikowalności kosztów (czyli możliwości ich częściowego pokrycia z funduszy unijnych):

Koszty poniesione przed datą złożenia wniosku o środki pomocowe nie będą kwalifikowane. Środki z funduszy strukturalnych mogą pokryć wyłącznie te wydatki, które zostały poniesione po dacie złożenia wniosku.

Koszt amortyzacji nieruchomości może zostać zwrócony, jeżeli środki finansowe nie są przeznaczone na nabycie nieruchomości lub wyposażenie; koszt amortyzacji odnosi się wyłącznie do okresu współfinansowania danych operacji.

Wkład rzeczowy będzie kwalifikował się do zwrotu, jeżeli składa się na niego udostępnienie ziemi, nieruchomości, wyposażenia lub materiałów, niepłatnej pracy wykonywanej przez wolontariuszy. W przypadku udostępnienia ziemi lub nieruchomości jej wartość powinna być poświadczona przez niezależnego rzeczoznawcę.

Koszt pracy niepłatnej określany jest w oparciu o ilość spędzonego czasu oraz standardową stawkę godzinową lub dzienną za wykonywaną pracę.

Koszty stałe kwalifikowane są pod warunkiem, że ich wyliczenie oparte jest na faktycznie poniesionych wydatkach, które odnoszą się do wdrażania operacji współfinansowanych przez fundusze strukturalne i odpowiednio księgowane.

Odsetki od kredytu, opłaty od transakcji finansowych, prowizja i ryzyko różnic kursowych oraz inne wydatki finansowe nie są kwalifikowane. Jedynie w przypadku grantu globalnego są kwalifikowane odsetki od kredytu, płacone przez wyznaczoną instytucję pośredniczącą, zanim zostanie dokonana płatność końcowa salda pomocy, po uprzednim odliczeniu odsetek uzyskanych z tytułu wpłynięcia płatności zaliczkowych.

Opłaty bankowe za otwarcie konta oraz jego prowadzenie są kwalifikowane w przypadku, gdy realizacja operacji z wykorzystaniem funduszy wymaga otwarcia odrębnego rachunku.

Porady prawne, opłaty notarialne, koszty ekspertyz technicznych i finansowych, koszty księgowości oraz koszty audytu, są kwalifikowane w przypadku kiedy operacje te są ściśle związane z przedsięwzięciem i są konieczne do jego przygotowania lub realizacji.

Koszty gwarancji bankowych lub innych instytucji są kosztami kwalifikowanymi, kiedy wymagane są prawem krajowym lub unijnym.

Kary, grzywny itp. Nie stanowią kosztów kwalifikowanych.

Podatek VAT nie jest kosztem kwalifikowanym.

Maja Koźmińska, konsultant w zespole ds. UE,

PricewaterhouseCoopers

Fundusze strukturalne - jak się przygotować?

Przedsiębiorstwa już teraz mogą sprawdzić, jakie rodzaje inwestycji będą finansowane w poszczególnych programach, a nawet przesłać wniosek do oceny do ministerstwa gospodarki (http://isekp.mg.gov.pl) i uzyskać jego wstępną ocenę. O funduszach strukturalnych należy myśleć przyszłościowo i uwzględniać w strategii przedsiębiorstwa możliwości, jakie one niosą - przy czym błędem byłaby znaczna zmiana strategii inwestycyjnej tylko po to, aby skorzystać z funduszy.

Planowanie projektów i przygotowywania należy rozpocząć już teraz, by mieć gotowy lub prawie gotowy dokument, gdy będzie można je oficjalnie zgłaszać. Zapewne w pierwszym okresie, zanim firmy nauczą się prawidłowo przygotowywać wnioski, będzie ich mniej.

Mówiąc o konkretnych programach, wskazujemy przede wszystkim na trzy z nich:

- "Wzrost konkurencyjności gospodarki" - w ramach którego środki są przeznaczone między innymi na bezpośrednie inwestycje np. w zakresie uruchamiania nowych linii produkcyjnych oraz na inwestycje prośrodowiskowe;

- "Restrukturyzacja sektora żywnościowego" - przewiduje między innymi wsparcie inwestycji w zakresie modernizacji zakładów przetwórstwa żywności;

- "Rybołówstwo i przetwórstwo ryb" - z którego można będzie uzyskać środki na modernizację zakładów przetwórstwa ryb.

Z naszych doświadczeń przy opracowywaniu projektów i przygotowywaniu wniosków wynika, że szalenie ważne jest dokładne i bardzo uważne przeczytanie całej dokumentacji, instrukcji i zasad. W razie jakichkolwiek pytań lub wątpliwości prośby o wyjaśnienia i szczegółowe pytania powinny być kierowane do odpowiednich punktów informacyjnych.

Jak przygotować strategię wykorzystania funduszy i kiedy zacząć przygotowywać wnioski? Proponujemy następujący harmonogram działań:

2003 2004

Proponowane działania IV V VI VII VIII IX X XI XII I II III IV V VI VII

Zbieranie informacji

o funduszach i wpisanie

możliwości korzystania

z funduszy do strategii

finansowej

Przygotowanie projektu,

zbieranie niezbędnej

dokumentacji,

np. pozwoleń na budowę

oraz złożenie wstępnego

zgłoszenia

np. do Ministerstwa

Gospodarki

Złożenie oficjalnego wniosku