Obligacje

Podstawowym rodzajem papierów wartościowych opiewających na wierzytelności pieniężne są obligacje. Zasady ich emisji określa ustawa z 29 czerwca 1995 r. o obligacjach.

W polskim prawodawstwie obligacja definiowana jest jako papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.

Świadczenia

nie tylko pieniężne

Świadczenie może mieć zarówno charakter pieniężny, jak i niepieniężny. Pierwsze z nich polega na zapłacie należności głównej lub należności ubocznych, tj. odsetek w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji. W odniesieniu do świadczeń niepieniężnych ustawa o obligacjach określa jedynie przykładowe ich typy. Chodzi tu zwłaszcza o prawo do udziału w przyszłych zyskach emitenta, prawo do zamiany obligacji na akcje spółki będącej emitentem obligacji i prawo do subskrybowania akcji spółki z pierwszeństwem przed jej akcjonariuszami. Przykładem innych świadczeń niepieniężnych może być uprawnienie do nabywania na korzystnych warunkach mieszkań komunalnych (np. taka możliwość przewidziana jest m.in. w "obligacjach mieszkaniowych" gminy Międzyrzecz).

Rodzaje obligacji

Ze względu na rodzaj emitenta obligacje najogólniej dzieli się na prywatne, komunalne i skarbowe. Ze względu na stopień zabezpieczenia wyróżnia się obligacje zabezpieczone całkowicie, częściowo i niezabezpieczone. Gdy emisja obligacji skierowana jest do nie więcej niż 300 osób, jest ofertą prywatną. W przeciwnym razie staje się ofertą publiczną.

Wreszcie ostanie kryterium dotyczy sposobu przenoszenia tytułu własności i odnosi się do ogólnej zasady dokonywania podziału papierów wartościowych na imienne i na okaziciela. Jeżeli do tego dodać jeszcze nie uwzględnione w ustawie o obligacjach inne rodzaje podziałów, np. ze względu na miejsce emisji (papiery krajowe i zagraniczne), sposób oprocentowania (oprocentowanie zmienne i stałe, obligacje indeksowe, o kuponie zerowym oraz z premią) czy termin wykupu (krótko-, średnio- i długoterminowe), wówczas powstaje bardzo szeroki ,,asortyment" obligacji, które przynajmniej teoretycznie mogą znaleźć się na rynku.

Emitenci

Ustawa o obligacjach w sposób ścisły określa grupę podmiotów uprawnionych do emisji. W myśl jej zapisów, emitentami mogą być jedynie: podmioty prowadzące działalność gospodarczą i posiadające osobowość prawną (przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, spółki komandytowo-akcyjne), jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiaty, województwa) i ich związki oraz inne podmioty posiadające osobowość prawną, którym przepisy szczególne nadają takie uprawnienia.

Grupę emitentów mogą również zasilić instytucje finansowe, których członkiem jest Rzeczpospolita Polska, NBP, państwo należące do OECD lub jego bank centralny oraz instytucje, z którymi Polska zawarła odpowiednie umowy. Emisji mogą ponadto dokonywać Skarb Państwa i NBP. W tym przypadku przepisy ustawy o obligacjach nie mają jednak zastosowania.

Obligacje komunalne

Obligacje komunalne mają bardzo długą historię. Ich pierwszą emisją była pożyczka Genui z 1270 roku. Zabezpieczono ją dochodami z soli. Dopiero w XVIII i XIX wieku obligacje zaczęły zbliżać się swoją formułą do współczesnych obligacji komunalnych.

Pierwsze duże miasta polskie emitowały obligacje w XIX wieku. 29 marca 1896 roku Komitet Ministrów zdecydował o wyemitowaniu obligacji w Warszawie. Środki uzyskane z emisji miały być przeznaczone na budowę nowoczesnej sieci kanalizacyjnej. Oprocentowanie wynosiło 4,5% rocznie i było płatne co pół roku. Obligacje skierowane do wykupu wybierano w drodze losowania, a stopniowe umarzanie miało trwać 39 lat. Obligacje były zabezpieczone nieruchomym majątkiem miasta i jego dochodami.W latach 1918-1939 było w obiegu w Polsce około 90 różnych typów obligacji. Wśród nich były 32 emisje obligacji komunalnych. Z tego 11 emisji miała Warszawa, pozostałe przypadały na kilka największych miast, np. Poznań, Lwów, Kraków, Lublin, a z mniejszych Płock i Będzin. W okresie międzywojennym obligacje stanowiły 5% wszystkich wyemitowanych w tym czasie papierów dłużnych.