Nowe prawo wzmacnia pozycję klientów

Od kilku dni krajowy sektor ubezpieczeniowy funkcjonuje w nowym otoczeniu prawnym. 1 stycznia wszedł bowiem w życie, uchwalony 22 maja ub.r., pakiet czterech ustaw o: działalności ubezpieczeniowej, nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, pośrednictwie ubezpieczeniowym oraz ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych. Będą one stanowić podstawę funkcjonowania krajowego rynku ubezpieczeń na najbliższe lata.

Część przepisów zawartych w ustawach zacznie obowiązywać po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej.

Nowelizacja prawa ubezpieczeniowego była konieczna. Dotychczasowa ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 1990 r., mimo że była kilkakrotnie nowelizowana, nie spełniała już wymogu dostosowania prawa do szybko zmieniającej się rzeczywistości gospodarczej. Zmiana prawa była konieczna również ze względu na dostosowywanie naszego ustawodawstwa do regulacji obowiązujących w Unii Europejskiej (przepisy te będą obowiązywać po naszej akcesji). Specjaliści nie mają wątpliwości, że przygotowane ustawy pozwolą przynajmniej na najbliższe lata w pełni uregulować działalność krajowego sektora ubezpieczeń.

W interesie konsumenta

Dzięki wprowadzonym regulacjom wzmocnieniu ulegnie przede wszystkim pozycja konsumentów. Prokonsumenckie przepisy można znaleźć we wszystkich ustawach wchodzących w skład pakietu - łącznie jest przynajmniej kilkadziesiąt. Czasami odwołują się one wprost do konieczności ochrony konsumentów w relacjach w zazwyczaj silniejszymi zakładami ubezpieczeń, choć czasem ten związek nie jest tak jednoznaczny.

W ustawie o działalności ubezpieczeniowej, która jest swoistą konstytucją sektora, umieszczona została np. definicja działalności ubezpieczeniowej. Wbrew pozorom ma to związek z lepszą ochroną interesów osób ubezpieczonych. Wprowadzenie definicji działalności ubezpieczeniowej ma zapobiec nieuczciwej konkurencji w pozyskiwaniu klientów przez zakłady ubezpieczeń. Zgodnie z nowym prawem nie będzie można ubezpieczonym, ubezpieczającym lub uprawnionym z umowy ubezpieczenia przysparzać innych korzyści niż te, które są wynikiem prowadzenia działalności ubezpieczeniowej.

Statusem konsumenta objęto wszystkie osoby będące stroną umowy ubezpieczenia, nadano ramowy kształt ogólnym warunkom umowy ubezpieczenia, odrębnie zdefiniowano umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, które interpretuje się na korzyść ubezpieczającego, ubezpieczonego, uposażonego lub uprawnionego z umowy ubezpieczenia.

Ochrona interesów osób kupujących polisy na życie została wzmocniona poprzez nałożenie na zakłady ubezpieczeń obowiązku zamieszczenia w warunkach umowy określonych informacji (np. dokładnych kosztów, wysokości przyszłych świadczeń itd.).

Nowa ustawa o działalności ubezpieczeniowej ustanawia ścisłe procedury postępowania odszkodowawczego, prowadzonego w związku ze zgłoszoną szkodą, w tym zwłaszcza określono obowiązek udostępniania przez zakłady ubezpieczeń ubezpieczającym i ubezpieczonym informacji i dokumentów, które miały wpływ na ustalenie odpowiedzialności i wysokość odszkodowania.

Ostrzejsze wymagania

W ustawie o działalności ubezpieczeniowej zakłady zostały zobowiązane do opracowania i stosowania regulaminów wewnętrznych, określających sposób wykonywania działalności ubezpieczeniowej, w tym co najmniej regulaminu organizacyjnego, kontroli wewnętrznej, działalności lokacyjnej i oceny ryzyka. Obowiązek taki dotyczy także ubezpieczeniowych grup kapitałowych. Ponadto w projekcie znalazło się wiele przepisów wyznaczających zasady corporate governance. Zarząd krajowego zakładu ubezpieczeń, z wyłączeniem towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, składa się co najmniej z trzech osób.

Wprowadzono zapis, że powołanie dwóch członków zarządu, w tym prezesa, następuje za zgodą organu nadzoru. Członkowie zarządu zakładu ubezpieczeń muszą posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i nie być skazanymi za umyślne przestępstwo stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu. Powinni wykazać się wyższym wykształceniem, a także dawać rękojmię prowadzenia spraw zakładu ubezpieczeń w sposób należyty. Dodatkowo, co najmniej połowa członków zarządu musi legitymować się minimum pięcioletnim stażem pracy na samodzielnych stanowiskach kierowniczych w instytucjach finansowych. Prezes zarządu musi przepracować przynajmniej dwa lata w zarządzie zakładu ubezpieczeń i posługiwać się językiem polskim (wymóg znajomości języka obowiązuje co najmniej dwie osoby wchodzące w skład zarządu).

Większe uprawnienia

Ustawa zwiększa znacząco zakres nadzoru nad zakładami ubezpieczeń. Organ nadzoru będzie mógł przeprowadzić kontrolę działalności i stanu majątkowego towarzystw w dowolnym czasie. Kontrolerzy będą też mieli prawo wstępu do wszystkich pomieszczeń. Będą mogli zapoznać się też z wszystkimi dokumentami, żądać sporządzenia kopii, odpisów i wyciągów. Mają mieć pełne prawo do wglądu w dane zgromadzone w systemie informatycznym kontrolowanego zakładu ubezpieczeń oraz żądać sporządzenia kopii lub wyciągów z tych danych. Organ nadzoru może delegować swojego przedstawiciela do udziału w posiedzeniu walnego zgromadzenia zakładu ubezpieczeń (może zabierać głos we wszystkich sprawach), rady nadzorczej lub zarządu.

Jeżeli zakład ubezpieczeń nie wykonuje, w wyznaczonym terminie, zaleceń organu nadzoru lub wykonuje działalność z naruszeniem przepisów prawa, statutu, zawartych umów ubezpieczenia, planu działalności lub nie udziela informacji lub wyjaśnień, organ nadzoru może nałożyć stosowne kary. A nie są one niskie. Członkowie zarządu mogą zapłacić nawet równowartość 50 tysięcy euro, a firmy do 0,5 mln euro. Ponadto nadzór może występować z wnioskiem o odwołanie członka zarządu.

Pośrednik kontrolowany

Z kolei ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym wprowadza zaostrzone w stosunku do dotychczasowych wymagania wobec agentów ubezpieczeniowych. Pośrednik będzie musiał wykazać się niekaralnością za oznaczone rodzaje przestępstw, dawać rękojmię należytego wykonywania swoich czynności. Nałożono na niego obowiązek posiadania minimum średniego wykształcenia, konieczność poddania się szkoleniu (w ściśle określonym zakresie) zakończonym egzaminem. Nowe ustawa umożliwi doprecyzowanie regulacji dotyczących stosunków między klientami a osobami i firmami pośredniczącymi w sprzedaży ubezpieczeń. O ile status brokera był dotąd w miarę dobrze uregulowany, o tyle wiele wątpliwości pojawiało się w przypadku odpowiedzialności agentów ubezpieczeniowych, działających na rzecz kilku zakładów ubezpieczeń (tzw. multiagentów). Od 1 stycznia na tych niezależnych pośredników nałożono obowiązek wykupienia ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zawodowej na wysokie sumy oraz informowania klientów o tym, na rzecz których zakładów ubezpieczeń pracują.

Działalność pośredników będzie też poddawana wnikliwej kontroli organu nadzoru, a nie tylko zakładów ubezpieczeń (np. w uzasadnionych przypadkach będzie on mógł nakazać rozwiązanie umowy z nierzetelnym agentem). Wiarygodność pośrednika będzie łatwa do zweryfikowania zarówno przez klienta, jak i zakład ubezpieczeń, co zapobiegnie to zjawisku migracji nieuczciwych pośredników od firmy do firmy. Przy Urzędzie Komisji Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych będą bowiem działać scentralizowane elektroniczne rejestry pośredników ubezpieczeniowych: agentów i brokerów. Dzięki temu każdy klient będzie mógł bardzo szybko sprawdzić ważność pełnomocnictwa danego agenta ubezpieczeniowego, zakresu jego umocowania oraz jego rzetelności.

Wsparcie od rzecznikaNowe prawo spowoduje wzmocnienie pozycji Rzecznika Ubezpieczonych, czyli instytucji stojącej na straży interesów konsumentów. Ustawa o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych stwarza możliwości polubownego i pojednawczego rozstrzygania przez tę instytucję sporów między ubezpieczającymi, ubezpieczonymi, uposażonymi lub uprawnionymi z umów ubezpieczenia a zakładami ubezpieczeń, między towarzystwami emerytalnymi a członkami tych towarzystw oraz wynikłych z uczestnictwa w pracowniczych programach emerytalnych. W tym celu Rzecznik zyskał prawo do organizowania sądów polubownych, które zajmą się rozpatrywaniem takich sporów. Zgodnie z intencją ustawodawcy wprowadzenie tej regulacji ma przyspieszyć oraz ujednolicić likwidację szkód w sytuacji, gdy istnieją rozbieżności co do wartości wypłaconego odszkodowania. Na razie w związku z ogromnym obłożeniem sądów oraz skomplikowaną materią ubezpieczeniową procesy w takich sprawach ciągną się miesiącami, a nawet latami. Regulacja ta niewątpliwie zmniejszy także koszty związane z dochodzeniem odszkodowania przez konsumentów. Ponadto Rzecznik zyskał upoważnienie do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie. Uzyskane tą drogą uchwały Sądu Najwyższego mogą mieć niebagatelne znaczenie dla praktyki likwidacyjnej stosowanej przez zakłady ubezpieczeń. Dzięki temu zapisowi stworzona zostanie większa przejrzystość w stosowaniu prawa, co w efekcie doprowadzi do bardziej klarownej sytuacji klientów firm ubezpieczeniowych.