Będzie bezpieczniej dla Polski

W kwestii bezpieczeństwa dostaw nośników energii istotą teraz opracowywanej strategii jest zapewnienie skuteczności działań organów państwa w celu pokrycia zapotrzebowania na poszczególne paliwa - czytamy w założeniach do strategii zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego kraju. Projekt ma być przyjęty jeszcze w tym roku.

Według założeń, kluczową rolę w zakresie zabezpieczenia dostaw energii w Polsce muszą odgrywać organy państwowe.

Monitoring i koordynacja

Według projektu, wydzielone struktury administracji państwowej powinny monitorować i aktualizować prognozy bilansu zapotrzebowania i dostaw nośników energii. Na czym ma to polegać? Przede wszystkim na stworzeniu i wdrożeniu systemu sygnalizowania ministrowi odpowiedzialnemu za bezpieczeństwo energetyczne ewentualnych zagrożeń w pokryciu zapotrzebowania. Poszczególne resorty powinny także koordynować swoje działania w celu unikania konfliktu zadań mających wpływ na bezpieczeństwo dostaw nośników energii, zwłaszcza w zakresie tworzenia warunków dla niezbędnych inwestycji.

W części dotyczącej efektywnego użytkowania energii istotą strategii państwa jest jej wspomaganie przy współpracy z agendami Unii Europejskiej. Jak się dowiedzieliśmy, oznacza to zmianę prawa oraz m.in. wdrożenie mechanizmów ulg podatkowych dla przedsięwzięć energooszczędnych.

Jakie działania?

Aby zapewnić bezpieczeństwo energetyczne kraju zakłada się działania regulacyjne państwa. Jakie konkretnie?

Zgodnie z proponowaną strategią, w przyszłości podstawowym nośnikiem energii pierwotnej w Polsce będzie nadal węgiel kamienny i brunatny z polskich złóż.

Z kolei pokrycie rosnącego zapotrzebowania na energię pierwotną powinno być realizowane poprzez wzrost udziału ropy naftowej i paliw pochodnych, gazu ziemnego, energii odnawialnej i energii jądrowej. Strategia ma zapewnić stworzenie przejrzystych przepisów prawnych w zakresie ochrony krajowego przemysłu wydobywczego węgla kamiennego z wykorzystaniem dopuszczalnych w Unii Europejskiej form pomocy publicznej.

Istotnym elementem projektu jest także tworzenie pionowej integracji elektrowni i kopalń węgla brunatnego w celu umożliwienia bieżącego i perspektywicznego dostosowania poziomu wydobycia węgla brunatnego do zapotrzebowania przez elektrownie. W dokumencie wspomina się również o ustanowieniu systemu zachęt fiskalnych dla zwiększania udziału paliw węglowodorowych w strukturze elektroenergetyki i ciepłownictwa przy wykorzystaniu m.in. większego zróżnicowania podatków i opłat za korzystanie ze środowiska.

Co z elektroenergetyką?

W świetle ostatnich wydarzeń (związanych z dużymi awariami systemowymi w elektroenergetyce USA i Europy) bezpieczeństwo dostaw tego nośnika energii ma priorytet. W wyniku analiz Komisji Europejskiej, Rady Europejskich Regulatorów Energetyki (CEER), Stowarzyszenia Europejskich Operatorów Systemów Przesyłowych (ETSO) i innych organizacji energetycznych, zidentyfikowano podstawowe przyczyny ostatnich systemowych awarii w Europie. Najważniejszymi są niewystarczający poziom i struktura mocy wytwórczych oraz przesyłowych w sieciach.

Jak przeciwdziałać możliwości wystąpienia blackoutu (zaciemnienia) w Polsce? Głównie poprzez politykę koncesyjną oraz przetargi organizowane przez organ regulacji, umożliwiające zachowanie udziału węgla i pokrywanie zapotrzebowania na moc przy zdywersyfikowanym udziale elektrowni i elektrociepłowni gazowych, odnawialnych źródeł energii oraz elektrowni jądrowych.

Zwrócą koszty

Zgodnie z projektem, przeprowadzenie nowelizacji przepisów prawa o gospodarce przestrzennej i samorządach uprości procedury lokalizacji nowych źródeł wytwarzania i rozbudowy krajowej sieci elektroenergetycznej, w tym połączeń transgranicznych. Planuje się również zapewnienie w taryfach opłat za usługi sieciowe udziału kosztów wynikających z niezbędnych inwestycji.

Projekt zakłada także stworzenie systemu wykorzystania pieniędzy z Unii Europejskiej do wspomagania finansowania inwestycji w podsektorze wytwarzania i inwestycji sieciowych. W efekcie zwiększą się zdolności przesyłowe, w tym również na Wschód (wobec przewidywanego zacieśnienia współpracy pomiędzy Unią Europejską i Rosją).

Strategia zaleca uznanie kontraktów długoterminowych pomiędzy podmiotami na konkurencyjnym rynku energii elektrycznej za istotny element bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej zmniejszający ryzyko inwestorów.

Zdywersyfikować

dostawy gazu

W branży gazowej dokument przewiduje dalsze prace rządu nad większą elastycznością długoterminowego kontraktu na dostawy gazu rosyjskiego rurociągiem Jamal. Planuje się dostosowanie przepisów prawa dla wymuszenia dywersyfikacji struktury i kierunków importu gazu ziemnego. Warunkiem jest założenie, aby dywersyfikacja w sposób nie do zaakceptowania dla gospodarki nie podwyższała kosztów zakupu. Oznacza to przede wszystkim koncesyjną kontrolę połączeń z europejskimi sieciami gazowymi oraz kontrolę wolumenu zakupów od pojedynczych dostawców, objętych kontraktami długoterminowymi, przekraczających 30% pokrycia zapotrzebowania krajowego w ujęciu rocznym. Próg ten powinien być okresowo weryfikowany stosownie do sytuacji na międzynarodowym rynku paliw.

Niezależnie od zróżnicowania źródeł importu gazu ziemnego, państwo ma zamiar wprowadzić system fiskalnych zachęt do zwiększenia potencjału wydobywczego gazu ze złóż krajowych do poziomu ok. 6 mld m3.

Zgodnie ze strategią, należy rozbudować także pojemności magazynowe i gromadzić odpowiednie rezerwy gazu ziemnego. Nie ma jeszcze wymagań Unii Europejskiej w tym zakresie, natomiast - zdaniem ekspertów przygotowujących strategię - odpowiednie pojemności magazynów gazu nabierają szczególnej wagi po ostatnich wydarzeniach związanych z przerwą w dostarczaniu gazu z Rosji. Państwo powinno powierzyć to zadanie operatorowi gazowego systemu przesyłowego jako koncesyjne wymaganie z uwzględnieniem w taryfach kosztów ponoszonych inwestycji.

Nieobliczalna ropa

Dostawy paliw ciekłych podlegają mechanizmom rynku globalnego, który w dużym stopniu jest nieprzewidywalny, niepewny i podlega nagłym zmianom cen. Sektor ten jest areną działań dużych międzynarodowych korporacji powiązanych z polityką. Stanowi również jeden z głównych celów zainteresowań organizacji terrorystycznych i z tego względu wymaga szczególnej ochrony państwa. Te cechy, według projektu strategii, określają zakres niezbędnych i możliwych działań organów państwa w celu zapewnienia bezpieczeństwa dostaw tych nośników energii.

Państwo powinno więc stworzyć system ciągłego monitorowania i raportowania sytuacji globalnej w zakresie dostaw i cen ropy naftowej i produktów pochodnych przez wyspecjalizowane jednostki eksperckie, które finansowane byłyby przez budżet.

Nie tylko Rosja

Polska powinna zintensyfikować dyplomatyczne starania w kontaktach z Rosją, która będzie głównym dostawcą ropy i jej pochodnych do krajów europejskich. Takie działania zaleca Unia Europejska w Zielonej Księdze "Ku europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego";

Strategia zaleca działania państwa w celu utrzymania co najmniej dwóch kierunków zasilania kraju w paliwa ciekłe - rurociągiem z Rosji i transportem morskim. Zakłada również wspomaganie przez państwo rozbudowy odpowiedniej infrastruktury transportu kolejowego, drogowego i wodnego oraz systemu rurociągów produktowych, a także terminali granicznych i morskich.

Zdaniem autorów projektu, należy zgromadzić do końca 2008 r. zapasy ropy naftowej i produktów naftowych, obliczonych na pokrycie zapotrzebowania na 90 dni. Ma to się odbywać poprzez wdrożenie systemu finansowania tych zapasów z pieniędzy pochodzących z akcyzy. W tym celu należy wyznaczyć jednostkę administracji publicznej wyspecjalizowaną w gromadzeniu niezbędnych zapasów paliw ciekłych.

Dostrzeżeni ciepłownicy

Według strategii, należy udoskonalić przepisy prawa w celu wspierania rozwoju scentralizowanych systemów ciepłowniczych. Należy również tak doprecyzować przepisy prawa energetycznego, aby spółki ciepłownicze mogły uznać koszty kapitału własnego za kategorię kosztów uzasadnionych. Powinno to spowodować większe zainteresowanie prywatnych inwestorów aktywami przedsiębiorstw ciepłowniczych i wzmocnić ich kondycję ekonomiczną.

Według dokumentu, w prawie energetycznym trzeba doprecyzować możliwości przejęcia zarządzania majątkiem przedsiębiorstw ciepłowniczych przez władze lokalne. Działoby się tak w przypadku niewywiązywania się prywatnego przedsiębiorstwa z obowiązków koncesyjnych. Jest to istotny element bezpieczeństwa dostaw ciepła scentralizowanego, co pokazały dotychczasowe doświadczenia. Według zapisów, w omawianym dokumencie należałoby umożliwić - przez zmiany w prawie energetycznym - pierwokup przedsiębiorstwa ciepłowniczego przez władze lokalne w przypadku zbywania przez właściciela udziałów lub akcji przedsiębiorstwa powyżej 30% kapitału.