Czas zmian i uproszczeń

- Opracowanie zharmonizowanej podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych jest szansą dla polskich przedsiębiorców - Maleje znaczenie podatku dochodowego od osób prawnych - Z punktu widzenia dużego podatnika zwraca uwagę niekompatybilność przepisów dotyczących podatku dochodowego i VAT w zakresie tworzenia tzw. podatkowych grup kapitałowych.

Kilkanaście dni temu po raz drugi odbyło się spotkanie Accountancy & Taxes Master Club. Dyskusja poświęcona była podatkom - perspektywom rozwoju prawa podatkowego w Polsce na tle uregulowań unijnych. Jej uczestnicy starali się odpowiedzieć na pytanie, jak przygotowywaliśmy się do przystosowania polskich regulacji podatkowych i w jakim punkcie jesteśmy.

Pracy nie zabraknie

Włodzimierz Nykiel - profesor na Wydziale Prawa i Administracji UŁ, kierownik Centrum Dokumentacji i Studiów Podatkowych

Dzisiaj mamy już prawie powszechną świadomość, jakie znaczenie w polskim prawie, w tym podatkowym, mają unormowania unijne. Otóż nasz ustawodawca koncentrował się na implementacji dyrektyw, czyli tzw. wtórnego prawa unijnego, a takie dostosowanie w głównej mierze dotyczyło ustawy o podatku od towarów i usług. Wskazać można jednak na cały szereg niezgodności polskich przepisów z regulacjami unijnymi zawartymi w tych dyrektywach oraz

z tzw. prawem pierwotnym

i orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Należy podkreślić, że polski ustawodawca w procesie dostosowawczym generalnie nie brał pod uwagę traktatów założycielskich (tzw. prawo pierwotne) i orzecznictwa ETS w tym zakresie, a w szczególności przepisów dotyczących podstawowych wolności i niedyskryminacji.

Niezależnie od konieczności usunięcia zidentyfikowanych niezgodności polskiego prawa podatkowego z unijnym, należy zbudować instytucjonalny (np. w Ministerstwie Finansów) system monitoringu prawodawstwa UE i ETS, służący zbudowaniu sprawnych i stałych mechanizmów. Chodzi przecież o to, aby proces dostosowawczy trwał cały czas.

Modyfikacje czy rewolucja?

Hanna Litwińczuk - profesor na Wydziale Prawa i Administracji UW, katedra prawa finansowego

W 2005 roku rozpoczęły się regularne spotkania grupy roboczej pod auspicjami Komisji Europejskiej, której celem jest wypracowanie stanowiska w sprawie założeń dla wspólnej, skonsolidowanej podstawy opodatkowania osób prawnych. Impulsem do wznowienia prac - uprzednio już podjętych, ale niezakończonych - było zapewne wprowadzenie na obszarze Unii zharmonizowanych zasad rachunkowości w formie MSSF. Na początku prac tej komisji starano się odpowiedzieć na pytanie: czy jest możliwe wykorzystanie MSSF do tworzenia wzmiankowanej, skonsolidowanej podstawy opodatkowania. Odpowiedź brzmiała: nie! - z uwagi na odrębność celów prawa bilansowego i podatkowego, a także na sprzeczność podstawowych zasad podatkowych. Niemniej jednak przyjęto, że będzie można wykorzystać pewną siatkę pojęć z tych standardów, odnoszących się do takich definicji, jak np. zapasy, rezerwy czy wartości niematerialne i prawne. Czas pokaże, czy wynikiem prac będzie modyfikacja, czy też rewolucja w zakresie założeń do tej skonsolidowanej podstawy opodatkowania.

Szansa dla przedsiębiorców

Irena Ożóg - prezes Spółki Doradztwa Podatkowego Ożóg i Wspólnicy

Opracowanie i wdrożenie zharmonizowanej podstawy opodatkowania w podatku dochodowym od osób prawnych jest autentyczną szansą dla polskich przedsiębiorców. Za taką tezą mogą świadczyć następujące argumenty:

- skończy się rozgardiasz terminologiczny w naszym prawie podatkowym,

- prawo to w znacznym stopniu ustabilizuje się - naszą bolączką są częste zmiany; należy się zastanowić, czy w okresie transformacji lepiej mieć trochę gorsze, ale stabilne prawo czy nieustannie zmieniające się,

- dojdzie do ograniczenia władztwa organów podatkowych,

- przyjmie się unijny dorobek w zakresie orzecznictwa opartego na wykładni celowościowej a nie literalnej, skoncentrowanej na jednym przepisie czy paragrafie w oderwaniu od systemu podatkowego,

- poprawi się konkurencyjność naszych przedsiębiorców poprzez wyrównywanie warunków funkcjonowania,

- ograniczy się możliwość wykorzystywania systemu podatkowego do celów politycznych.

Odrobina subiektywności

Krzysztof G. Szymański - doradca podatkowy, biegły rewident (kancelaria prPrace nad ujednoliceniem podstawy opodatkowania to duże wyzwanie intelektualne. Ich wynik nie będzie zapewne szybki, biorąc pod uwagę tryb i sprawność pracy organów unijnych - przykładem niech tu będzie ponad 20-letnia praca nad dyrektywą dotyczącą połączeń transgranicznych. Należy być sceptykiem co do możliwości nie tylko ujednolicenia, ale nawet przybliżenia podstaw opodatkowania funkcjonujących w systemie prawa bilansowego i podatkowego. Dzisiaj MSR i MSSF to bardziej subiektywna informacja dotycząca przyszłości, oparta coraz częściej na modelach probabilistycznych, niż ocena zaszłości.

Warto spojrzeć na omawiane zagadnienie w pewnym wymiarze czasowym. Już dzisiaj zwraca się uwagę na malejące znaczenie podatku dochodowego od osób prawnych w budżetach poszczególnych państw OECD przy relatywnie wysokim koszcie obsługi wymiaru tego podatku. Niektórzy prognozują likwidację tego podatku na rzecz wzmocnienia podatku obrotowego, podatku majątkowego i od czynnika ludzkiego. Co więc się stanie w Unii Europejskiej, jeśli lider gospodarki światowej (USA) zniesie federalny podatek dochodowy?

Niedoskonałe procedury

Elżbieta Mucha - dyrektor, radca prawny (KPMG TAX Sp. z o.o.)

W polskim systemie podatkowym, poza dobrą implementacją samych unijnych przepisów podatkowych, problemem są niedoskonałe procedury postępowania podatkowego, zwłaszcza w kontekście art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, odnoszącego się do rzetelności procedur sądowych. Otóż podatnik musi mieć nie tylko prawo do uprawnień, ale możliwość do efektywnego korzystania z tych uprawnień w sporze z organami podatkowymi. Dzisiaj można stwierdzić, że dwuinstancyjność postępowania przed sądami administracyjnymi nie jest w Polsce w pełni realizowana, gdyż druga instancja - skarga kasacyjna, to tak naprawdę tryb nadzwyczajny odnoszący się do zagadnień formalnych. Do Trybunału Konstytucyjnego wpływają już skargi podatników na taki tryb działania.

Życzmy im powodzenia.

Gonienie opóźnień

Rafał Iniewski - doradca podsekretarza stanu w Ministerstwie Finansów

Nasuwa się ogólna refleksja, że nasze rodzime prawo podatkowe nie nadąża za unijnym i nie wykorzystuje danych nam możliwości do uregulowań korzystnych dla naszych przedsiębiorców. Obyśmy nie wpadli w permanentne opóźnienie. Szansą są prowadzone aktualnie prace w sześciu komisjach nad modernizacją i uproszczeniem systemu podatkowego. Bądźmy optymistami, że w nowelizowanej ustawie o VAT znajdą się zapisy korzystniej regulujące np. kwestie kaucji importowej czy odliczania VAT-u od złych długów. Podatkowe prawo unijne będzie się zmieniać. Jesteśmy w trakcie wypracowywania polskiego stanowiska w tych sprawach i przed nami pewne dylematy, czy np. konsolidacja podstawy opodatkowania nie będzie wstępem do ujednolicenia stawek podatkowych.

Unijne dobrodziejstwa

Krzysztof Sachs - partner w Ernest&Young

Dzisiaj dyskutowanie o niezgodności polskiego prawa z unijnym staje się częściowo bezprzedmiotowym. W Polsce musimy w stu procentach stosować unijne unormowania i jeśli nasze ustawy wykazują jakieś uchybienia, z pomocą przychodzi nam traktat stowarzyszeniowy z dyrektywami. I na nie może powoływać się polski podatnik. Problem tkwi gdzie indziej - w świadomości i chęci wykorzystywania tych możliwości, może bardziej przez doradców podatkowych niż przez aparat skarbowy. Zawężając zagadnienie do jakości polskiego prawa, a zwłaszcza krytykowanej ustawy o VAT, to z całą stanowczością należy stwierdzić, że nie zawiera ona jakichś fundamentalnych niezgodności z dyrektywą. Inaczej oczywiście ma się sprawa w kontekście orzecznictwa ETS, ale tu nie jesteśmy odosobnieni.

Polskie prawo podatkowe wymaga oczywiście zmian i uproszczeń - w tej chwili w Ministerstwie Finansów działa sześć komisji problemowych przy wsparciu ekspertów z zewnątrz. Przyjęty tryb pracy tych komisji napawa na razie optymizmem, gdyż zakłada, jak nigdy dotąd, otwartość na dyskusje, przyjmowanie zewnętrznycPotrzebne nowe standardy

Anna Kacprowska-Paluszek - dyr. Działu Podatkowego PZU

Istotnym zagadnieniem dla znaczącego podatnika są relacje, a w zasadzie standardy współpracy z organami podatkowymi. Z wyniesionych doświadczeń wynika, że "skarbówka" niejednokrotnie już stosuje wykładnię celowościową, ale w sposób właściwy dla siebie. Otóż celowość zastępuje swoim partykularnym celem, którym dość często jest hamowanie inicjatyw gospodarczych podatników, bojaźń przed nowym. Do tego dochodzi jeszcze zróżnicowany poziom wiedzy pomiędzy urzędami i kultury współpracy z podatnikiem. Szybsze przyjęcie dorobku unijnego w zakresie orzecznictwa opartego na wykładni celowościowej przyniesie wymierne korzyści dla obydwu stron, tj. podatników i "skarbówki".

Nieodzowna spójność

Maciej Żukowski - dyr. Departamentu Strategii Podatkowej TP

Należy się zgodzić, że potrzebne są nam nowe standardy współpracy z organami skarbowymi, zwłaszcza na poziomie urzędów skarbowych. Modernizując polski system podatkowy, należy dążyć do spójności pomiędzy poszczególnymi podatkami. Z punktu widzenia dużego podatnika zwraca uwagę niekompatybilność przepisów dotyczących podatku dochodowego i VAT w zakresie tworzenia i funkcjonowania tzw. podatkowych grup kapitałowych. W obecnych uregulowaniach przepisy te całkowicie się "rozjechały".