Mimo wielu zmian przepisów właściwe odczytywanie informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych będzie kłopotliwe dla inwestorów.

Znaczenie sprawozdań finansowych dla oceny przez inwestora kondycji przedsiębiorstwa, zwłaszcza spółki publicznej, wydaje się trudne do przecenienia. Raporty finansowe przygotowane w myśl najważniejszego kanonu rachunkowego powinny być ?true and fair?, czyli prawdziwe oraz przejrzyste.Prawdziwe, gdyż powinny ujawniać rzeczywistą sytuację firmy, jej stan majątkowy, przebieg operacji gospodarczych dokonanych w okresie sprawozdawczym. Przejrzyste, gdyż głównym podmiotem, dla którego przeznaczone są raporty finansowe, jest właściciel, czyli inwestor, który na rynku kapitałowym ulokował swoje nadwyżki w akcje emitenta. Ryzykując swoje pieniądze inwestor oczekuje, że sprawozdania finansowe będą sporządzane w sposób jasny i zrozumiały przy zachowaniu zasady ciągłości reguł rachunkowych.Sporządzanie sprawozdań finansowych jest przedmiotem regulacji ustawy o rachunkowości. Obowiązująca w tej materii ustawa, pochodząca z 1994 roku, jakkolwiek idąca we właściwym kierunku, nie była pozbawiona mankamentów, utrudniających właściwą prezentację zdarzeń gospodarczych w księgach handlowych. Z tego powodu ustawodawca zdecydował się w listopadzie 2000 roku na nowelizację ustawy, wprowadzając do niej przeszło 200 zmian. Termin wejścia w życie ustawy został określony na początek 2002 roku, z wyjątkiem niektórych przepisów, dotyczących umów leasingu i kontraktów długoterminowych, które będą stosowane już w tym roku.Główne zmiany w stosunku do wcześniej obowiązujących norm obejmują regulację kwestii ewidencji, wyceny i przedstawiania umów leasingowych w sprawozdaniach, kwestię ewidencji i rozliczania przychodów z tytułu kontraktów długoterminowych, kwestię rozliczania połączeń firm, wdrożenie zasady wyższości treści nad formą, odniesienie polskiej rachunkowości do Międzynarodowych Standardów Rachunkowych (MSR).Wprowadzone do ustawy zmiany są z pewnością krokiem we właściwym kierunku. Przybliżają rachunkowość polską do zasad stosowanych w niektórych państwach unijnych (Austria, Belgia, Finlandia, Niemcy). W czerwcu 2000 roku Komisja Europejska zaproponowała, aby spółki giełdowe przygotowywały skonsolidowane sprawozdania finansowe w myśl MSR najpóźniej do 2005 roku. Według próby przeprowadzonej przez konsultantów PriceWaterhouseCoopers na 20 losowo wybranych spółkach publicznych notowanych na warszawskiej giełdzie, zyski tych firm, wyliczane na podstawie polskich norm rachunkowości były wyższe od 5% do 26% niż zyski wyliczane na podstawie MSR. Firmy zostały upoważnione do stosowania zasad MSR w razie braku odpowiednich standardów krajowych (jest to pewne złagodzenie braku klauzuli generalnej znanej regulacjom państw rozwiniętych).Zawężony został krąg podmiotów, które mają obowiązek do poddawania badaniu swoich sprawozdań finansowych. Do tej pory nawet małe przedsiębiorstwa miały obowiązek poddawania badaniu sprawozdań co trzy lata. Nowela do ustawy wprowadza surowsze kryteria obligatoryjnego audytu. Kumulatywne spełnienie dwóch poniższych przesłanek przesądza o obowiązku audytu (średnioroczne zatrudnienie co najmniej 50 pracowników, suma aktywów bilansu co najmniej 2,5 mln euro, przychody netto ze sprzedaży i operacji finansowych co najmniej 5 mln euro). Podwyższeniu uległy także progi dla jednostek sporządzających skonsolidowane sprawozdania finansowe.Niestety, znowelizowana ustawa wcale nie wyczerpuje wszystkich wartych unormowania kwestii, a niektóre z uregulowanych kwestii budzą wątpliwości natury intepretacyjnej. Andre Helin, prezes i partner zarządzający BDO Polska, stwierdził, że ?ustawa nie rozwiązuje wszystkich problemów, jest aktem przejściowym, mimo wprowadzenia przeszło 200 zmian?. Przykładów potwierdzających tę tezę jest wiele. Nowela dopuszcza stosowanie metody procentowej dla kontraktów o okresie realizacji przewyższającym 6 miesięcy. Problemem w tym miejscu jest stosowanie zasad rachunkowości w sytuacji, gdy firma dysponuje portfelem kontraktów, z których część zakłada realizację powyżej sześciu miesięcy, a część poniżej sześciu miesięcy. Niedokładne jest unormowanie kwestii rachunkowości instrumentów finansowych, ponieważ ustawa przejęła zasady uchylonego już dwudziestego piątego MSR i znajduje się w kolizji z trzydziestym dziewiątym MSR. W dalszym ciągu nie wiadomo, które z instrumentów należy traktować jako bilansowe, a które ? pozabilansowe. W dobie coraz powszechniejszego wynagradzania pracowników za pomocą opcji menedżerskich nowa ustawa o rachunkowości pomija to zagadnienie. Swoistym wkładem w międzynarodową rachunkowość jest pojęcie trwałej utraty wartości (MSR znają pojęcie utraty wartości). Trwała utrata wartości zakłada ostateczne poniesienie straty, co przy takim ujęciu będzie wiązać się ze skokowymi, przesuniętymi w czasie odpisami aktualizacyjnymi. W dalszym ciągu nie rozwiązana została sprawa prezentacji sprawozdań finansowych. Sprawozdania firm leasingowych (np.CLiF) bądź funduszych inwestycyjnych (np.MCI) są sporządzane w formie przeznaczonej dla konwencjonalnych podmiotów (produkcja, handel, usługi). Nie odzwierciedlają specyfiki działalności wspomnianych spółek, utrudniając inwestorom właściwą ocenę sytuacji i perspektyw przedsiębiorstwa.Przedstawione powyżej kwestie wskazują, że mimo wielu zmian przepisów właściwe odczytywanie informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych będzie kłopotliwe dla inwestorów. Nowe reguły rachunkowe pozostają wciąż niedoskonałe... nMateriał został przygotowany w następstwie seminarium ?Raport roczny jako narzędzie zwiększania wartości spółki giełdowej? z 22 lutego 2001 roku, której patronem medialnym był PARKIET.