Kapitalizacja rynku sięga 2,3 bln USD

Giełda tokijska (Tokyo Stock Exchange) to największy rynek akcji poza USA. Pod względem kapitalizacji wynoszącej 2,3 bln USD ustępuje ona miejsce tylko dwóm rynkom nowojorskim - NYSE i NASDAQ. W Tokio notowanych jest obecnie ponad 2100 spółek. Główne indeksy tego rynku to TOPIX, w skład którego wchodzi ponad 1500 firm z głównego segmentu rynku, tzw. pierwszej sekcji, oraz Nikkei 225, grupujący 225 największych firm i naliczany na podstawie sumy kursów akcji wszystkich tych podmiotów.

Historia

Obrót papierami wartościowymi w Japonii rozpoczęto w 1870 r. Wówczas to zaczęto handlować państwowymi obligacjami. Przepisy regulujące ten obrót stworzyły podwaliny do powstania pierwszej giełdy papierów wartościowych. Giełda tokijska została utworzona 15 maja 1878 r., a handel na tym rynku rozpoczęto 1 czerwca tego samego roku. W marcu 1943 r., ze względu na toczącą się II wojnę światową, giełda tokijska, jak również rynki działające w innych dużych miastach japońskich zostały upaństwowione. W czerwcu tego samego roku 11 giełd japońskich zostało połączonych w jeden rynek, który przyjął nazwę Japońska Giełda Papierów Wartościowych (Japan Securities Exchange). W sierpniu 1945 r. naloty amerykańskich samolotów na japońskie miasta spowodowały, że działalność giełdy została zawieszona aż do grudnia tego samego roku.

Ostatecznie Japan Securities Exchange zakończyła działalność w 1947 r., kiedy to stworzono pierwsze, nowoczesne prawo o publicznym obrocie. 1 kwietnia 1949 r. powstały trzy nowe giełdy papierów wartościowych - w Tokio, Nagoi i Osace. Obrót na nich rozpoczęto 16 maja 1949 r. W lipcu tego samego roku powstało kolejnych pięć giełd - w Kioto, Kobe, Hiroszimie, Fukuoce i Niigacie. W 1950 r. powstał też kolejny rynek w Sapporo. Obecnie większość tych giełd jest już skonsolidowana z największą - czyli giełdą tokijską. Poza nią w Japonii działają jeszcze cztery rynki.

Podstawowe wskaźniki rynku

Giełda tokijska jest zdecydowanie największym na Dalekim Wschodzie rynkiem akcji, który odzwierciedla koniunkturę w gospodarce japońskiej. Jej kapitalizacja, wynosząca obecnie ok. 280 bln jenów (2,3 bln USD), stawia ją pod tym względem na trzecim miejscu w świecie, za amerykańskimi potentatami - New York Stock Exchange i NASDAQ. Średnie dzienne obroty na rynku wynoszą 700 mld jenów (5,8 mld USD). Na rynku tokijskim notowanych jest obecnie 2150 spółek, z których 38 to firmy zagraniczne. Wśród nich dominują spółki amerykańskie, których jest 14 (m.in. IBM, Dow Chemical) oraz niemieckie - 7 firm (m.in. Volkswagen, Dresdner Bank). Specjalny segment rynku dla spółek spoza Japonii został uruchomiony już w 1973 r.

Rynek dla miejscowych spółek podzielony jest na trzy segmenty. W tzw. pierwszej sekcji obraca się walorami dużych spółek, określanych też mianem "blue chips", choć stwierdzenie to może być nieco mylące, zważywszy na fakt, że w tym segmencie znajduje się ponad 1500 firm. Tzw. druga sekcja przeznaczona jest dla, 572 obecnie, firm średnich i małych. W listopadzie 1999 r. zarząd giełdy, obserwując silny popyt na akcje spółek internetowych na światowych rynkach, zdecydował się też na uruchomienie trzeciego segmentu nazwanego Mothers, przeznaczonego dla małych spółek o dużym potencjale wzrostowym. Obecnie obraca się tam walorami 35 firm, głównie działających w branży informatycznej. Łączna kapitalizacja spółek znajdujących się w obrocie w 1 sekcji wynosi ok. 274 bln jenów, na drugą sekcję przypada 5,5 bln jenów, a na segment Mothers - ok. 700 mld jenów.

Dekoniunktura panująca w 2001 r. na światowych rynkach akcji znacznie ograniczyła liczbę debiutów na tokijskiej giełdzie. Rok 2000 zakończyła ona z liczbą 2055 notowanych spółek, przekraczając po raz pierwszy w historii granicę 2000 emitentów. Wówczas na giełdzie zadebiutowały aż 162 firmy. Rok 2001 był pod tym względem znacznie gorszy i do obrotu trafiły akcje 88 spółek. Natomiast w 2002 r., do 18 marca, zadebiutowały 34 firmy. W podstawowym segmencie rynku tzw. pierwszej sekcji pojawiło się jednak tylko dziewięciu nowych emitentów, wśród których znalazły się m.in. Mitsui Trust Holding oraz jednostka inwestycyjna należącego do potentata branży internetowej - Softbanku - Softbank Investment Corp.W grudniu ub.r. pod względem wolumenu obrotów liderami rynku były instytucje finansowe. Inwestorzy najchętniej handlowali walorami Asahi Banku (właściciela zmieniło w tym miesiącu ponad 560 tys. papierów), Sumitomo Mitsui Bank (545 tys. akcji) i konglomeratu Marubeni (345 tys. walorów). Widoczne też było zainteresowanie branżą stalową. W pierwszej dziesiątce pod względem wolumenu obrotów znalazły się takie firmy z tego sektora, jak Nippon Steel, NKK, Sumitomo Metal Industries i Kawasaki Steel. Znalazł się też jeden przedstawiciel branży motoryzacyjnej - Nissan Corp.

Organizacja giełdy

Do listopada ub.r. giełda tokijska była instytucją typu non-profit opartą na członkowskiej strukturze właścicielskiej. Jednak nasilający się w ostatnich latach proces globalizacji i liberalizacji światowych rynków finansowych skłonił władze giełdy do przekształcenia jej w spółkę akcyjną. Formalnie Tokyo Stock Exchange Inc. powstała 1 listopada 2001 r. Jak zapowiada prezes i dyrektor generalny tokijskiej giełdy Masaaki Tsuchida, to posunięcie umożliwi kierowanej przez niego instytucji przede wszystkim wzięcie udziału w ewentualnej konsolidacji światowego sektora giełdowego. Dotychczas giełda tokijska nie zawarła strategicznych aliansów z którymś z największych zagranicznych konkurentów, ograniczając się jedynie do podpisania wielu umów o współpracy. Ponadto ma ona też podpisane porozumienie o kooperacji z czołowymi izbami clearingowymi - amerykańską NSCC, kanadyjską CDS, francuską SICOVAM i niemiecką Deutsche Börse Clearing.

Handel akcjami na giełdzie tokijskiej odbywa się wyłącznie za pośrednictwem łączy elektronicznych. Z tradycyjnego systemu open-outcry, kiedy maklerzy porozumiewają się na parkiecie za pośrednictwem gestów i okrzyków, zrezygnowano w kwietniu 1999 r. Zlecenia składane przez indywidualnych inwestorów docierają na tokijską giełdę za pośrednictwem wyspecjalizowanych biur maklerskich i banków inwestycyjnych będących członkami giełdy.

Kryteria dla spółek

Spółka chcąca zadebiutować na tokijskiej giełdzie musi spełnić wiele warunków. Podstawowym z nich jest wprowadzenie do obrotu przynajmniej 4 tys. tzw. jednostek (1 jednostka zazwyczaj liczy sobie 1000 akcji). Kapitał akcyjny kandydującej firmy musi wynosić przynajmniej 1 mld jenów. Firma musi też prowadzić działalność operacyjną przez przynajmniej 3 lata przed debiutem i wykazać w tym czasie łączny zysk przed opodatkowaniem w wysokości przynajmniej 600 mln jenów.

Giełda tokijska dokładnie też reguluje kwestię free-floatu. Jeśli firma wprowadza do obrotu mniej niż 10 tys. jednostek, wówczas przynajmniej jedną jednostkę musi posiadać co najmniej 800 inwestorów nie znajdujących się w tzw. specjalnej grupie, w skład której wchodzi 10 największych udziałowców firmy. Jeśli na rynek trafia od 10 tys. do 20 tys. jednostek, wówczas takich inwestorów musi być co najmniej 1000, jeśli zaś jednostek jest powyżej 20 tys., wówczas inwestorów tych musi być przynajmniej 1200. Warunkiem jest również odpowiednia rachunkowość prowadzona przez potencjalnego emitenta. W ciągu ostatnich dwóch lat przez debiutem nie mógł on mieć stwierdzonych jakichkolwiek nieprawidłowości w raporcie finansowym. Giełdzie potrzebna jest również dobra ocena spółki przez audytora.

Jednorazowe opłaty dla spółek debiutujących na giełdzie, w zależności od segmentu rynku, na który się wybierają, mieszczą się w granicach 1-2,5 mln jenów. Za rok pobytu na parkiecie firmy płacą stawki uzależnione od liczby akcji znajdujących się obrocie. Jeśli tych papierów jest nie więcej niż 10 mln, wówczas opłata wynosi 150 tys. jenów. Maksymalnie stawka ta może sięgnąć natomiast nawet 500 tys. jenów.

Główne indeksy giełdowe

Głównym japońskim indeksem giełdowym jest Nikkei 225. Utworzony 16 maja 1949 r. wskaźnik grupuje 225 największych spółek notowanych w pierwszej sekcji giełdy tokijskiej. Co ciekawe, liczony on jest poprzez sumowanie cen akcji największych japońskich firm. Gdy po raz pierwszy został opublikowany w 1949 r., jego wartość wynosiła 176,21. Najniżej w historii - na poziomie 85,25 pkt. - indeks ten znalazł się 6 lipca 1950 r.

Rekordową wartość - 38 915,87 pkt. osiągnął natomiast 29 grudnia 1989 r. Obecnie wskaźnik ten oscyluje wokół poziomu 11 500 pkt. Największy udział we wskaźniku, 4,079%, ma firma Advantest Corp., powyżej 2-proc. udział mają też m.in. Sony Corp., TDK, Kyocera, Honda Motor, Tokyo Electron, Ito-Yokado i NTT Corp. W połowie marca br. kapitalizacja wszystkich spółek wchodzących w skład Nikkei 225 wynosiła 207 bln jenów.

Innym japońskim wskaźnikiem jest TOPIX (Tokyo Price Index), w którego skład wchodzą wszystkie firmy notowane w tzw. pierwszej sekcji tokijskiej giełdy. Ich łączna wartość rynkowa wyniosła w połowie marca br. ponad 270 bln jenów. Wskaźnik ten stworzono w 1967 r. z wartością bazową 100 pkt. Obecnie jego wartość nieco przekracza poziom 1000 pkt. Rekordową wartość - 2886,5 pkt. - wskaźnik zanotował 18 grudnia 1989 r., a najniżej był 11 grudnia 1967 r., kiedy to wyniósł 99,17 pkt.

Zarząd

Prezesem i dyrektorem generalnym Tokyo Stock Exchange jest Masaaki Tsuchida, który objął to stanowisko w 2000 r., zastępując Mitsuchide Yamaguchi. Szef tokijskiej giełdy jest absolwentem wydziału prawa tokijskiego uniwersytetu, który ukończył w 1959 r. Funkcję wiceprezesa i jednocześnie dyrektora finansowego TSE pełni Yoshimisa Yamashita. Poza nimi w skład zarządu giełdy wchodzi jeszcze 11 osób.